İçeriğe geç
Uİ · ULUSLARARASI İLİŞKİLER2 dk okuma · s. 1021–1022

Kuvvet Kullanma Yasağı

İNG

The Prohibition on the Use of Force

ALM

Das Verbot der Anwendung oder Androhung von Gewalt

FRA

Interdiction du Recours à la Force

ARA

حظر استخدام القوة

YAZAR

Özgür YILMAZ

ORCID 0000-0001-7559-7583

KİTAPTA

s. 1021–1022

Atıf al

Kuvvet kullanma yasağı ve kuvvet kullanma tehdidinin yasaklanması ilkeleri, devletlerin başka bir devletin egemenliğine ya da toprak bütünlüğüne karşı güç kullanmasını veya güç kullanma tehdidinde bulunmasını yasaklayan BM Şartı’nın 2(4) maddesi1 ile güvence altına alınır (UN Charter, 1945: 3). Devletlerin kuvvet kullanmasına BM Şartı’nın 51. maddesine göre yalnızca silahlı bir saldırıya maruz kalması halinde ve meşru müdafaayı aşmayacak ölçüde izin verilir (UN Charter, 1945: 10-11). Öte yandan, devletler ilgili kısıtlamalara rağmen, uluslararası kamuoyunun tepkilerine aldırmaksızın, kendilerine uygun bir açıklık yaratarak kuvvet kullanma yoluna gidebilmektedir. Kuvvet kullanma yasağı ve kuvvet kullanma tehdidinin yasaklanması, ’in saldırganlığına karşı uluslararası hukuk çerçevesinde çözüm bulmak için oldukça önem arz eden normlardır. İsrail tarafından bu ilkelerin sıklıkla ihlal edildiği görülmektedir.2

İsrail, uzun yıllardır ve ’daki askeri faaliyetlerini meşru müdafaa hakkıyla savunmaktadır. Ancak gerçekleştirilen operasyonların kapsamı, yol açtığı yıkım, la toprak genişletme politikaları ve tarafındaki sivil kayıplar dikkate alındığında, uluslararası hukukun ihlal edildiği açıkça görülmektedir (Erkiner, 2024). Batı Şeria’daki askeri varlık ve Gazze Şeridi’ne uygulanan abluka, güç kullanma tehdidi yasağını da ihlal ettiğini ortaya koymaktadır. İsrail’in gerçekleştirdiği şiddetli kıyımlarda da görüldüğü üzere, kuvvet kullanımını yasaklayan BM’nin karşı eylemleri oldukça yetersiz kalmaktadır (Yılmaz, 2022: 73). BM, eylemlerini raporlarla tespit etmenin ötesine geçememekte dolayısıyla BM’nin kararları İsrail tarafından uygulanmamaktadır. BM’nin, uluslararası hukuku ihlal eden devletlere karşı zorlayıcı tedbirler alabilme kapasitesi sınırlıdır. Ayrıca, müdahale kararı verebilecek olan Güvenlik Konseyi, genellikle ’nin vetosu nedeniyle etkisiz kalmaktadır.

İsrail, ‘den itibaren Gazze Şeridi gibi yoğun nüfuslu bir bölgeye yönelik kara ve hava saldırıları başlatmıştır. Ancak bu askeri saldırılar yalnızca Filistin topraklarıyla sınırlı kalmamıştır. İsrail, işgal altındaki Filistin topraklarının yanı sıra Lübnan, Suriye, Yemen ve İran dahil olmak üzere beş ülkede 17.000’den fazla saldırı gerçekleştirmiştir (Aljazeera, 2024). Dördüncü ’nin 55. maddesi uyarınca, güç olarak İsrail, kontrolü altındaki nüfusun insani ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlüdür (IV Geneva Convention, 1949: 187). Ancak bölgede faaliyet gösteren bazı sivil toplum kuruluşları, İsrail hükümetinin bu sorumluluklarını yerine getirmediğini ve insani yardımların dağıtımını engellediğini belirterek, kullanıldığını ifade etmektedir (Norwegian Refugee Council, 2024). Sonuç olarak işgal edilen Filistin topraklarındaki insani dram, kuvvet kullanma yasağına rağmen devam etmektedir.

Her iki yasakla da amaçlanan, ihtilaflı hususlarda güç kullanımını en aza düşürebilmektir. Böylelikle diplomasi ve uluslararası hukuk mekanizmalarının işleyişine öncelik verilmesi beklenmektedir. İnsan haklarına ve in kendi kaderini tâyin hakkına saygı duyulması halinde BM’nin ve uluslararası hukukun bu temel normlarına bağlılık da artacaktır. Bu sayede güvenlik ve barış ortamının korunması sağlanabilecek ve anlaşmazlıkların çözülebileceği bir ortam oluşturulabilecektir.

DİPNOTLAR

  1. 1.BM Şartı’nda yer alan hüküm şu şekildedir: “Teşkilatın üyeleri, milletlerarası münasebetlerinde gerek herhangi bir başka devletin toprak bütünlüğüne veya siyasi bağımsızlığına karşı gerekse BM’nin amaçları ile telif edilemeyecek herhangi bir surette, tehdide veya kuvvet kullanılmasına başvurmaktan kaçınırlar.” (UN Charter, 1945: 3).
  2. 2.Ayrıca bkz. Abluka; İsrail İşgalciliği; İşgal; İşgal Hukuku

KAYNAKÇA

  • Al Jazeera (2024). What Countries has Israel Attacked since October 7?. Erişim Tarihi: 19.09.2024, https://www.aljazeera.com/news/2024/8/1/what-countries-has-israel-attacked-since-october-7.
  • Erkiner, Hakkı Hakan (2024). “Filistin israil Meselesinin Analizinde Uluslararası Hukukun Metodolojisi”. Tesam Strateji. Erişim Tarihi: 20.09.2024, https://tesamstrateji.com/yazi.php?link=filistin-israil-meselesinin-analizinde-uluslararasi-hukukun-metodolojisi.
  • IV Geneva Convention (1949). IV Geneva Convention Relative to the Protection of Civilian Persons In Time of War of 12 August 1949. Erişim Tarihi: 19.09.2024, https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.33_GC-IV-EN.pdf.
  • Norwegian Refugee Council (2024). Israel’s Siege Now Blocks 83% of Food Aid Reaching Gaza, New Data Reveals. Erişim Tarihi: 19.09.2024, https://www.nrc.no/news/2024/september/israels-siege-now-blocks-83-of-food-aid-reaching-gaza-new-data-reveals/.
  • UN Charter (1945). Charter of the United Nations and Statute of the International Court of Justice. San Francisco, CA: United Nations.
  • Yılmaz, Yağmur Ekim (2022). “Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanma Yasağı Kapsamında Rusya’nın Ukrayna’ya Müdahalesi”. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi, 5 (2), 58-80.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Özturanlı, Beyza (2024). “Medyada Filistin İşgali ve Uluslararası İnsancıl Hukuk”. TRT Akademi, 9 (20), 56-79.
  • Gürseler, Ceren (2024). “Filistin-İsrail Sorununda Paradigma Değişikliği: Apartheid, Uzatılmış Yasa Dışı İşgal ve Self-Determinasyon”. Filistin Araştırmaları Dergisi, 15, 195-236.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Yılmaz, Özgür. “Kuvvet Kullanma Yasağı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1021-1022. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.