İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 209–211

Bantustan

İNG

Bantustan

ALM

Bantustan / Gaza

FRA

Bantustan

ARA

بانتوستان

YAZAR

Amon SHAKEMBA

ORCID 0000-0002-5107-5139

KİTAPTA

s. 209–211

Atıf al

Bantustan, döneminde beyazların hâkim olduğu hükümet tarafından Bantu olarak adlandırılan siyah Afrikalıları on farklı etnik bölgeye bölmeyi amaçlayan bir sistemdir. Sözde kendi kendini yöneten bu yurtlar (homelands), siyahileri beyazların yaşadığı alanlardan uzaklaştırmaya ve onları siyasal sistemin dışına iterek sivil ve siyasal haklardan mahrum bırakmaya yaramıştır. Bu bölünme sistemi, 1951’de Bantu Yetkileri Yasası’nın ardından kurulmuştur (Bantu Authorities Act, 1951). Şefler ve muhtarlar refah sisteminden ve toprak tahsisinden sorumluydu. Güney Afrika hükümeti ile iş birliği yapan şefler bazı öz-yönetim işlevlerini yerine getirirken iş birliği yapmayan geleneksel liderlere sert cezalar verildi (Merten, 2018).

Bantustanlardan dördü bağımsız ilan edilirken geri kalanlar öz-yönetime sahiptiler ancak bağımsız değillerdi. Bu bölgeler kırsal, yoksul, sanayisiz ve nin sübvansiyonlarına bağımlıydılar. Apartheid rejimince buralara atanan şefler, güçlerini geleneksel kurallara aykırı ve gayrimeşru bir şekilde kullandılar. Bu uygulama, beyaz etnografların etnik ve dilsel sınıflandırmaları ve kolonyalist bir böl-yönet stratejisiyle etnik grupları birbirlerine düşman etmişti (Khunou, 2017; Rogerson & Rogerson, 2023). Bu durum sadece geleneksel yönetim sistemini yok etmekle kalmamış Afrikalıları sivil, politik, sosyal ve kültürel haklardan da mahrum bırakmıştır. Afrikalıların zorla yerlerinden edilmesi onları ucuz ne dönüştürmüş ve topraklarının “beyaz çiftçilere” devredilmesine yol açmıştır (South African History Online, 2011).

el-Mezan İnsan Hakları Merkezi’nin 2021’de yayınladığı “The Gaza-Bantustan” adlı rapora göre İsrail işgali altındaki Filistin topraklarının geri kalanından koparılmış ve İsrail tarafından kontrol edilen kapalı bir bölge olan , birçok açıdan Güney Afrika’daki Bantustan’a benzetilebilecek bir toprak şerididir (Al Mezan Center for Human Rights, 2021). İsrail hükümeti ilgili kısıtlamaları “güvenlik” kisvesi altında meşrulaştırmaya çalışsa da bu rapor İsrail’in politikalarının aslında i ayırma, bölme ve böylece onlar üzerindeki tahakkümünü, kapsayıcı /yerleşimci sömürge gündemini ilerletme niyetinden kaynaklandığını göstermektedir.

Tıpkı Güney Afrika’daki apartheid gibi İsrail, Filistinlilerin ları ile çevrili bölgelerinde hareket etme haklarını kısıtlamak için elinden geleni yapmakta, işkence ve diğer birçok aracını kullanmaktadır. Gerçekten de Afrikalıların apartheid rejimi tarafından Güney Afrika vatandaşlığına sahip olmaları yasaklanmıştı. Benzer şekilde şu an da İsrail olarak adlandırılan bölgelerde doğan Filistinlilere vatandaşlık verilmedi ve kendi topraklarında mülteci oldular. Ayrıca, 1967’den beri İsrail işgali altındaki bölgelerde doğan Filistinlilere vatandaşlık hakkı verilmedi. Buna karşın İsrail yasaları, ile hiçbir bağı olmayan dünyanın farklı ülkelerindeki Yahudilere vatandaşlık ayrıcalığı verebilmektedir1 (Peteet, 2009).

Güney Afrika’dakine benzer şekilde Filistinliler de topraklarından mahrum bırakıldı ve daha küçük alanlara hapsedildi. Kendi topraklarından oldular, işgal altında yaşamak zorunda kaldılar ve özellikle kendilerine ait olmasına rağmen Yahudi gasp alanları (yerleşimleri) olarak belirlenen bölgelerden dışlandılar (Peteet, 2009). Mesela Temmuz 2024’te İsrail, gasp birimlerine alan açmak için yaklaşık 13 bin dönüm araziye el koydu. Bu ’da son dönemlerde edilen en büyük arazi parçası olarak kayıtlara geçti (Hatuqa, 2024).

İsrail’in Filistin halkıyla bütünleşme ve onlarla barış içinde bir arada yaşama niyeti hiç olmamıştır, bu nedenle 1948’den beri Filistinlileri zorla topraklarından etmeye çalışmaktadır2. Filistinlilerin arazilerine el koyuyor ve onların hareketlerini kısıtlamak3 için iyice sınırlandırdığı yaşam alanlarını duvarlarla çeviriyor4. Bu sistem Filistin halkının aileleriyle iletişimini5 ve hareket özgürlüğünü iyice engellemektedir. Avrupalılar tarafından topraklarına el konulan Güney Afrikalıların Bantustan sisteminde yaşadığı da buydu. Gerçekten de Bantustan sistemi, İsrail’in Gazze, Batı Şeria ve diğer bölgelerde toprak ele geçirdiği ve Filistinlilerin serbest hareketlerini kısıtladığı eylemlerinde çok net bir biçimde görülmektedir (Peteet, 2009).

Özetle, bantustan sistemi Filistinliler tarafından en olumsuz şekli ile deneyimlenmektedir. Ailelerinden koparılan ve topraklarında serbestçe hareket edemeyen insanlar, Güney Afrika’da dünya kamuoyunun baskısı ile sonlandırılan böyle bir sistemi bitirmek için mücadele etmeye devam etmektedir. Dünyanın her tarafından destek gören bu haklı mücadele başta , ve olmak üzere hükümetlerin tepkisini almakta hatta bunlar demokrasi ve insan haklarına aykırı önlemlerle vicdanlı insanların girişimlerine engel olmaktadır6. Ancak İsrail’in uyguladığı soykırım günden güne daha çok kişinin tepkisini çekmektedir.

KAYNAKÇA

  • Al Mezan Center for Human Rights (2021). The Gaza Bantustan: Israeli Apartheid in Gaza Strip. Erişim Tarihi: 06.01.2025, https://mezan.org/uploads/upload_center/kLAkShfIAra2.pdf .
  • Bantu Authorities Act (1951). South African History Online. Erişim Tarihi: 09.08.2024, https://www.sahistory.org.za/archive/bantu-authorities-act-act-no-68-1951.
  • Hatuqa, Dalia (2024). “Israel Is Seizing a Record Amount of Palestinian Land in the West Bank. The Implications for Peace Are Dire”. The Century Foundation. Erişim Tarihi: 09.01.2025, https://tcf.org/content/commentary/israel-is-seizing-a-record-amount-of-palestinian-land-in-the-west-bank-the-implications-for-peace-are-dire/.
  • Khunou, Freddie (2017). “Traditional Leadership and Independent Bantustans of South Africa: Some Milestones of Transformative Constitutionalism Beyond Apartheid”. Potchefstroom Electronic Law Journal, 12 (4), 80-122.
  • Merten, Marianne (2018). “Bantustan Boundaries, Alive and Well in Modern South Africa”. Daily Maverick. Erişim Tarihi: 10.08.2024, https://www.dailymaverick.co.za/article/2018-07-12-bantustan-boundaries-alive-and-well-in-modern-south-africa/.
  • Peteet, Julie (2009). ‘‘Beyond Comparison”. Middle East Research and Information Project. Erişim Tarihi: 02.01.2025, https://merip.org/2009/12/beyond-compare/.
  • Rogerson, Christian M. & Rogerson, M, Jayne (2023). “The Bantustans of Apartheid South Africa: Transitioning from Industry to Tourism”. Revista Română de Geografie Politică, 25 (1), 1-16.
  • South African History Online (2011). The Homelands. Erişim Tarihi: 09.08.2024, https://www.sahistory.org.za/article/homelands.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Phillips, Laura (2017). “History of South Africa’s Bantustans”. Oxford Research Encyclopedia of African History. Erişim Tarihi: 26.02.2025, https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-80?rskey=KR2kyY&result=2.
  • Rogers, Barbara (1976). Divide & Rule; South Africa’s Bantustans. London: International Defence & Aid Fund.
  • Turshen, Meredeth (1986). “Health and Human Rights in a South African Bantustan”. Social Sciences and Medicine, 22 (9), 887-892.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Shakemba, Amon. “Bantustan”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 209-211. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.