Utanç Duvarı
İNG
Wall of Shame / Israeli Apartheid Wall – West Bank
ALM
Mauer der Schande / Israelische Apartheid-Mauer im Westjordanland
FRA
Mur de la Honte / Mur Israélien de l’Apartheid – Cisjordanie
ARA
جدار العار / جدار الفصل العنصري – الضفة الغربية
“” tarafından 2002 yılından itibaren işgal altındaki topraklarında inşa edilen fiziksel bir bariyer olarak tanımlanmaktadır. Tamamlandığında uzunluğu 700 kilometreyi aşacak olan bu duvar oldukça geniş arazileri fiilen ilhak etmektedir. tarafından “Utanç Duvarı” olarak adlandırılan bu yapı, Berlin Duvarı’na yapılan sembolik bir gönderme niteliği taşımakta; halkı topraklarından ayırmakta, sosyal, ve insani bağları koparmaktadır.
İsrail, bu duvarı “güvenlik önlemi” olarak sunmakta ve eylemlerini engelleme amacı taşıdığını iddia etmektedir. Ancak duvarın rotasına bakıldığına kolonyalist ve genişlemeci hedef görülmekte1; yasa dışı gasp birimlerinin korunduğu, köylerinin izole edildiği2 ve asıl niyetin birleşik bir ihtimalini zayıflatmak olduğu anlaşılmaktadır (B’Tselem, 2022: 4). Onun için Uluslararası Af Örgütü, bu yapıyı “uluslararası hukukun açık ihlali” olarak tanımlamakta ve bunun Batı Şeria’yı kapalı gettolara dönüştürdüğünü3 ifade etmektedir (Amnesty International, 2004: 12). “1949 ’nin ağır bir ihlali” olan duvar, kademeli ilhaka dayalı sömürgeciliği yansıtmaktadır (UN, 2007: 6).
Duvar düşüncesinin kökleri erken dönem düşüncede bulunmaktadır. Siyonist lider Vladimir Ze’ev Jabotinsky’nin 1923 tarihli “Demir Duvar” (Iron Wall) başlıklı makalesinde bu ideoloji açıkça işlenmiştir. Jabotinsky, Arapların varlığını hiçbir zaman gönüllü olarak kabul etmeyeceklerini belirtmiş ve onlara “zorla” in dayatılması için bir “demir duvar” örülmesi gerektiğini savunmuştur (Jabotinsky, 1923/2004: 5). Jabotinsky’nin bu görüşü zamanla İsrail’in politikası haline gelmiştir. Bu süreçte duvar “ayrıştırma ve egemenlik” felsefesinin cisimleşmiş hâline de dönüşmüştür (Pappé, 2006: 211). Mesela İsrail’in başbakanı , “Jabotinsky’nin doğrudan siyasi mirasçısıdır; onun gibi küresel güçlerle ittifak kurarak siyasi siyonizmi gerçekleştirmeyi hedeflemektedir” (BESA Center, 2019).
Apartheid Duvarı, Filistin coğrafi ve toplumsal dokusunu sistematik biçimde parçalamıştır. Aynı zamanda mümkün olduğunca çok sayıda yi duvarın dışında bırakmak da bu stratejinin bir parçası olmuştur (UN OCHA, 2023: 6). Birçok köy, arazilerinden ve ekonomik merkezlerinden ayrılmış, sosyal ve ekonomik bağlar kesintiye uğramıştır. 150’den fazla Filistinli topluluk, duvarın güzergâhından doğrudan etkilenmiş; Batı Şeria topraklarının yüzde 10’undan fazlası ya duvarın inşası ya da güvenlik iddiasıyla kamulaştırılmıştır (B’Tselem, 2022). Ayrıca Filistinlilerin ler, lar gibi temel kamu hizmetlerine erişimi, yolların kapatılması ya da geçiş için özel izinlerin zorunlu hâle getirilmesi nedeniyle büyük ölçüde engellenmiştir. Ayrıca, birçok köyde aileler birbirinden ayrılmış, yakın akrabalar arasında dahi görüşmeler zorlaşmıştır. Özellikle Kalkilya, Tulkerem ve Beytüllahim bölgelerinde binlerce , tarım arazilerine erişimini tamamen kaybetmiş ya da büyük ölçüde kısıtlanmıştır (B’Tselem, 2022). Duvar, aynı zamanda Kudüs’ün doğusunu Batı Şeria’daki Filistinli topluluklardan ayırarak, şehrin demografik yapısını değiştirmeye4 ve Yahudileştirmeye hizmet etmektedir. Bu da gelecekteki bir Filistin devletinin başkenti olması gereken Kudüs’ün bağlantısını kesmektedir (Yılmaz, 2021: 87).
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 2004 yılında verdiği danışma görüşünde bu duruma dikkat çekmiş ve şu ifadeye yer vermiştir: “Duvarın mevcut güzergâhı yasa dışıdır; Filistinlilerin insan haklarını ihlal etmekte ve onların kendi kaderini tayin hakkını engellemektedir” (ICJ, 2004: 122).
İsrail’in inşasında teknik detaylara büyük önem verdiği Apartheid Duvarı; yer yer 8 metre yüksekliği bulmuş, askerî kontrol kuleleri, dikenli teller, hendekler, elektronik gözetim sistemleri ve termal kameralarla donatılmıştır. Duvarın yapısı şehir bölgelerinde betonarme duvar, kırsal alanlarda ise üç katmanlı güvenlik çiti şeklinde tasarlanmıştır (UN OCHA, 2023).
2020 yılı itibarıyla duvarın inşası için harcanan toplam para yaklaşık 3,5 milyar dolar olarak hesaplanmıştır. Bu bütçe doğrudan İsrail Savunma Bakanlığı tarafından karşılanmıştır. Ancak araştırmalar, özellikle duvara yakın yasa dışı bölgelerinde gerçekleştirilen projelerinin, dolaylı yollardan Batılı kuruluşlarca da finanse edildiğini ortaya koymaktadır. Bu finansman genellikle ’deki vergi indirimleri, Avrupa Birliği destekli projeler ve Batılı özel güvenlik şirketlerinin iş birliği aracılığıyla sağlanmıştır. , ve merkezli bazı şirketler, duvar boyunca kullanılan gözetim teknolojilerinin geliştirilmesinde doğrudan rol oynamıştır. Bu durum “küresel askerî ekonomi”nin parçası olan duvarın (Who Profits, 2021: 11), sadece yerleşimci bir projeye hizmet etmediğini, aynı zamanda çok katmanlı bir yatırım yapısına, küresel şirketlerin çıkarlarına ve askerî-teknolojik sektörlerle bağlantılı bir ekonomik sisteme de hizmet ettiğini ortaya koymaktadır (Isaac, 2019: 93).
Apartheid Duvarı’nın inşası, başta tarım arazileri ve kırsal alanlar olmak üzere Filistin ekonomisine ciddi zararlar vermiştir:
Duvarın “temas bölgesi” (seam zone) ile yeşil hat arasında kalan verimli tarım arazilerinin büyük kısmı kaybedilmiştir. Bu durum, in azalmasına ve binlerce ailenin gelirinin düşmesine neden olmuştur5 (World Bank, 2006: 5).
Duvar, aynı zamanda hareketliliğini de kısıtlamıştır. Binlerce Filistinli, işlerine veya topraklarına ulaşmakta zorluk yaşamış; geçişler karmaşık izin sistemleri ve askerî prosedürlere bağlanmıştır. Duvara yakın bölgelerde yaşayan Filistinlilerin yaklaşık yüzde 70’inin geçim kaynaklarının doğrudan etkilendiği görülmektedir (ARIJ, 2020).
Ticaret faaliyetleri de ciddi şekilde sekteye uğramıştır. Duvarın inşası şehirler arası ticaretin bozulmasına yol açmış; taşımacılık maliyetlerini artırmış ve yerel pazarları parçalamıştır. Bazı hayati sektörlerde yüzde 10 ila yüzde 15 oranında daralma yaşanmıştır (UNCTAD, 2021: 23). Bunun yanı sıra, işsizlik oranları yüzde 40’ın üzerine çıkarken, yoksulluk oranları da özellikle ve taşımacılık sektörlerinde hızla artmıştır.
Yatırımlar da büyük oranda bu durumdan etkilenmiştir. Duvarın yarattığı hukuki ve ekonomik belirsizlik, hem yerli hem yabancı yatırımcıları bölgeden uzaklaştırmıştır. Hukuki güvencelerin yetersizliği ve İsrail’in değişken arazi politikası, tarım, sanayi ve finans sektörlerinde yatırımları caydıran bir ortam yaratmıştır6 (MAS, 2015: 27).
Bu etkiler, İsrail’in Filistin ekonomisini kademeli olarak boğma stratejisinin bir parçasıdır. Duvar, Filistin’in doğal kaynaklara, pazarlara ve ına erişimini kısıtlayarak onu İsrail ekonomisine bağımlı hâle getirmektedir. İsrail’in uyguladığı hareket kısıtlamaları ve altyapı engelleri, Batı Şeria’nın ekonomik coğrafyasını yeniden şekillendirme amacı taşımaktadır (Le More, 2008: 98). Bölgesel düzeyde ise duvar, izolasyon ve kopukluk mantığını yeniden üretmektedir. Bu durum, İsrail saldırganlığı ile birleşerek sorunun çözümsüz kalmasına neden olmaktadır. Dahası duvar, Batı Şeria’nın “coğrafi askeri bölgelere” dönüşmesini sağlamakta ve Filistinlilerin yaşam alanlarını parçalara ayırarak bir tür “mimari abluka” oluşturmaktadır (Bishara, 2015: 19). Birleşmiş Milletlerin eski özel raportörü John Dugard, duvarı “barışa karşı işlenmiş bir suç” olarak tanımlamıştır; zira duvar, adil ve müzakereye dayalı bir çözümün gerçekleşmesini fiilen imkânsız hâle getirmeye çalışmaktadır (Dugard, 2007: 9).
Apartheid Duvarı, sömürgecilik politikasının bir parçası olarak Filistin’i Siyonist amaçlar doğrultusunda ve mühendislik yoluyla yeniden şekillendirmeyi, ulusal kimliği aşındırmayı ve toplumsal bütünlüğü parçalamayı hedeflemektedir. Bu nedenle, duvara karşı mücadele sadece hukuki bir mesele değil, aynı zamanda varoluşsal bir direnişin parçasıdır. Bu direniş; toprak, kimlik ve egemenliğin korunması için verilen bütüncül bir mücadeledir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Gaspçı Sömürgecilik
- 2.Bkz. İzin Rejimi; Hareket Kısıtlaması
- 3.Bkz. Bantustan
- 4.Bkz. Demografik Manipülasyon
- 5.Bkz. Gıda Krizi
- 6.Bkz. Finansal Sistem; Sigorta; Yatırım
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Amnesty International (2004). Israel and the Occupied Territories: The place of the fence in international law. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://www.amnesty.org/en/documents/mde15/016/2004/en/.
- ARIJ (2020). SocioEconomic Impact of the Wall. Erişim Tarihi: 28.06.2025, https://www.arij.org/.
- Arka Kapak Dergisi (2021). Utanç Duvarını Aşmak. Erişim Tarihi: 05.07.2025, https://arkakapak.babil.com/utanc-duvarini-asmak/.
- B’Tselem (2012). Arrested Development: The Long Term Impact of Israel’s Separation Barrier in the West Bank. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://www.btselem.org/publications/summaries/201210_arrested_development.
- B’Tselem (2022). The Separation Barrier. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://www.btselem.org/separation_barrier.
- BESA Center (2019). Netanyahu: More a Jabotinsky than a Begin or a BenGurion. Erişim tarihi: 25.06.2025, https://besacenter.org/netanyahu-jabotinsky-begin-ben-gurion/.
- Bishara, Azmi (2015). Palestine: Matters of Truth and Justice. Doha: Arab Center for Research and Policy Studies.
- Dumbrell, John (2007). “Report of John Dugard, Special Rapporteur on the Human Rights Situation in the Occupied Palestinian Territories since 1967”. United Nations Human Rights Council Document, A/HRC/4/17. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://digitallibrary.un.org/record/504468?ln=en&v=pdf.
- Halper, Jeff (2008). An Israeli in Palestine: Resisting Dispossession, Redeeming Israel. London: Pluto Press.
- ICJ (2004). Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory. Erişim Tarihi: 27.06.2025, https://www.icj-cij.org/en/case/131.
- Isaac, Jad (2019). Wall and Settlements: The Real Map of the Occupation. In Geopolitical Studies on the Middle East. Ramallah: ARIJ Publications.
- Jabotinsky, Ze’ev (2004). The Iron Wall: We and the Arabs (Original work published 1923). London: Verso.
- Le More, Anne (2008). International Assistance to the Palestinians after Oslo: Political Guilt, Wasted Money. London: Routledge.
- MAS (2015). Investment Climate in the West Bank and Gaza Strip. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://mas.ps/en/publications/2269.html.
- Pappé, Ilan (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. Oxford: Oneworld Publications.
- UN OCHA (2023). West Bank Barrier Update. Erişim Tarihi: 25.06.2025, https://www.ochaopt.org/content/west-bank-barrier.
- UNCTAD (2021). The Economic Costs of the Israeli Occupation for the Palestinian People. Erişim Tarihi: 29.06.2025, https://unctad.org/system/files/official-document/gdsapp2021d1_en.pdf.
- Who Profits (2021). The Economy of the Wall. Erişim Tarihi: 28.06.2025, https://whoprofits.org/.
- World Bank (2006). West Bank and Gaza: Access Restrictions and Their Economic Impact. Erişim Tarihi: 27.06.2025, https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/476361468141852939.
- Yılmaz, Nihal (2021). “İsrail’in Ayrım Duvarı Stratejisi ve Filistin Toplumuna Etkileri”. Ortadoğu Etütleri, 13 (2), 75–93.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Yılmaz, Abdurrahman. “Utanç Duvarı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1542-1545. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.