İçeriğe geç
AH · AHLAK2 dk okuma · s. 1523–1525

Ubuntu

İNG

Ubuntu

ALM

Ubuntu (Gemeinschaftssinn / Menschlichkeit)

FRA

Ubuntu

ARA

أوبونتو

YAZAR

Amon SHAKEMBA

ORCID 0000-0002-5107-5139

KİTAPTA

s. 1523–1525

Atıf al

Ubuntu, Güney Afrika’nın Zulu ve Xhosa kültürlerinde kök salan ve “ben, biziz” anlamına gelen bir yaşam felsefesidir. Nguni halkının geleneksel öğretisi olan bu kavram, insan ilişkilerinde karşılıklı bağımlılık, dayanışma ve kolektif bilinci merkeze almaktadır (Bakış, 2024). Desmond Tutu’nun (1999) vurguladığı üzere, ubuntu insan onuru, empati ve karşılıklı şefkati temel değerler olarak benimsemektedir. Augustine Chingwala Musopole (2021), bu felsefenin farklı isimlerle neredeyse tüm Afrika kıtasında görülen ortak bir dünya görüşünü temsil ettiğini belirtmiştir.

Ubuntu felsefesine/ubuntuizme göre: (1) Kişi bu dünyaya, dünya hakkında her şeyi bilerek gelmez, insanlar karşılıklı olarak birbirinden öğrenirler. (2) Toplum üyeleri arasında bağışlama, tolerans ve temel değerlerdendir çünkü bağışlama yoksa toplumda gelecek de yoktur. (3) Bireysel inanç ve ideoloji farklılıkları yerine insanlığın bütünlüğü içinde var olunmalıdır1. (4) Bir insan farklılıkları nedeniyle ”insan olmamak” ile itham edilemez, hiçbir insan başka bir insan tarafından insanlıktan çıkarılamaz (Bakış, 2024). O nedenle, insandışılaştırma yerine, hata işlemiş olduğu tespit edilen failler affedilmeli ve zarar verdikleri topluma yeniden entegre olma fırsatı sağlanmalıdır (Tutu, 1999). Stanlake John Thompson Samkange ve Tommie Marie Samkange (1980) ise bu felsefeyi üç temel ilkeyle sistemleştirmişlerdir: insanlığın karşılıklı tanınması, toplumsal faydanın önceliği ve liderliğin toplumsal mutabakata dayanması. Özellikle etik ikilemlerde insan hayatının maddi kazançlara tercih edilmesi2 gerektiği vurgusu, ubuntunun değerler hiyerarşisini ortaya koymaktadır. Bu felsefe Afrika politik geleneğinde derin köklere sahiptir ve baskıcı yönetimlere karşı toplumsal direnci beslemiştir (Mugumbate & Nyanguru, 2013). Ayrıca ubuntu; adalet, eşitlik ve kolektif refahı karşılıklı saygı, güven ve özveriyle birleştiren kapsamlı bir ahlak sunmaktadır (Mayaka & Truell, 2021: 3).

Ubuntu ve bağlantısı düşünüldüğünde akla öncelikle Nelson Mandela ve Güney Afrika gelmektedir. Nelson Mandela’nın (1985) “senin özgürlüğün ve benim özgürlüğüm ayrılamaz” sözü, ubuntu felsefesinin temel prensiplerini yansıtmaktadır. Mandela’nın (1997) Filistin mücadelesine ilişkin “in özgürlüğü olmadan bizim özgürlüğümüz eksik kalacaktır” ifadesi, bu felsefenin evrensel insan hakları mücadelesine nasıl uyarlandığını göstermektedir. Mandela, Afrika’yı ubuntu üzerinden okumuştur: “Şefkat ve topluluk, adalet ve hakkaniyet, paylaşım ve cömertlik Afrika’sı, ubuntu Afrika’sı. Barış, adalet ve insan onurunun Afrika’sı.” (Mandela, 1998).

Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’na yaptığı başvuru da ubuntunun adalet ve dayanışma ilkelerinin somut bir tezahürüdür (Haffajee, 2024). Adalet Bakanı Ronald Lamola’nın vurguladığı gibi, bu girişim yalnızca uluslararası hukuki bir adım değil, aynı zamanda Mandela’nın miras bıraktığı ve ubuntu felsefesiyle şekillenen etik değerlerin bir teyididir (Sunday World, 2024). ’in tüm tehditlerine (Aktaş & Isilow, 2024), ’nin yaptırımlarına (Güvendik, 2025) ve gibi diğer güçlerin rahatsızlıklarına (Komape, 2024) rağmen sonuç alınan bu süreç, haksızlığa karşı kolektif in ubuntu geleneğindeki yerini ortaya koymaktadır. Bu örnekler, ubuntunun salt bir Afrika felsefesi olmanın ötesinde, evrensel insan hakları mücadelesine yön veren bir etik çerçeve sunduğunu göstermektedir. Güney Afrika’nın Filistin’e yönelik tutumu, ubuntunun karşılıklı bağımlılık ve dayanışma ilkelerinin küresel ölçekte nasıl hayata geçirilebileceğine dair önemli bir model oluşturmaktadır.

DİPNOTLAR

  1. 1.Batı dünyasında “hümanizm” kavramı idealize edilmiş bir düşünce sistemi olarak benimsenmesine rağmen, özellikle Batılı hükümetlerin Avrupa-merkezci (Eurocentric) perspektiflerinden kaynaklanan tutumları nedeniyle, bu idealin pratikte hayata geçirilmesinde önemli sorunlarla karşılaşıldığı görünmektedir.
  2. 2.Bu düşünce “Hannibal Doktrini” ile karşıtlık içirmektedir.

KAYNAKÇA

  • Aktaş, Tufan & Isilow, Hassan (2024). “Güney Afrikalı Bakan Pandor, İsrail İstihbaratının Kendisini Tehdit Ettiğini Söyledi”. AA. Erişim Tarihi: 12.04 2024, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/guney-afrikali-bakan-pandor-israil-istihbaratinin-kendisini-tehdit-ettigini-soyledi/3132950.
  • Bakış, M. Latif (2024). “Filistin Direnişinin ve Siyonizm Terörünün Tarihe Kaydolmasında ‘Kavramsallaştırma’nın Önemi Üzerine Bir Değerlendirme”. İbrahim Özcoşar, Yunus Cengiz, Ahmet Kırkan, Sibel Ceylan Yiğit & Meltem Dilek (Ed.), Akademi ve Siyonizm Baskılar, Korkular ve İtirazlar (ss. 135-179). Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.
  • Güvendik, Murat Özgür (2025).”Güney Afrika, ABD’nin Ülkeye Yönelik Yardımları Durdurma Kararından Endişeli”. AA. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/guney-afrika-abdnin-ulkeye-yonelik-yardimlari-durdurma-kararindan-endiseli/3476245.
  • Haffajee, Ferial (2024). “Amid The Horror of Gaza, South Africa’s Act of Ubuntu Raises The Bar of Justice for All”. Daily Maverick. Erişim Tarihi: 12.04.2024, https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2024-01-11-amid-gaza-horror-sas-act-of-ubuntu-raises-bar-of-justice-for-all/.
  • Komape, Alie (2024). “Stop Attempts to Silence Chief Mandla Mandela”. Africa4Palestine. Erişim Tarihi: 13.04.2025, https://africa4palestine.com/2024/10/09/stop-attempts-to-silence-chief-mandla-mandela/.
  • Mandela, Nelson R. (1997). “Address by President Nelson Mandela at International Day of Solidarity with Palestinian People, Pretoria”. Nelson Rolihlahla Mandela. Erişim Tarihi: 07.03.2025, http://www.mandela.gov.za/mandela_speeches/1997/971204_palestinian.htm.
  • Mandela, Nelson R. (1998). “Opening address by President Nelson Mandela at the 2nd Conference of African National Institutions for the Promotion and Protection of Human Rights, Durban”. Nelson Rolihlahla Mandela. Erişim Tarihi: 07.03.2025, http://www.mandela.gov.za/mandela_speeches/1998/980701_humanrights.htm.
  • Mandela, Zinzi (1985). “Statement by Nelson Mandela Read on his Behalf by his Daughter Zinzi at a UDF rRally to Celebrate Archbishop Tutu Receiving the Nobel Peace Prize, Jabulani Stadium – Soweto”. Nelson Rolihlahla Mandela. Erişim Tarihi: 07.03.2025, http://www.mandela.gov.za/mandela_speeches/before/850210_udf.htm.
  • Mayaka, B. & Truell, R. (2021). “Ubuntu And İts Potential Impact On The International Social Work Profession”. International Social Work, 1-14.
  • Mugumbate, J. & Nyanguru, A. (2013). “Exploring African Philosophy: The value of Ubuntu in Social Work”. African Journal of Social Work, 3 (1), 82-100.
  • Musopole, A. C. (2021). Ubunthu Theology: An Introduction. Malawi: Mzuni Press.
  • Samkange, S. J. W. T. & Samkange, S. (1980). Hunhuism or Ubuntuism: A Zimbabwe Indegenous Political Philosophy. Harare: Graham Publishing.
  • Sunday World (2024). Ubuntu and Human Rights Two Sides of a coin, Even in Palestine. Erişim Tarihi: 12.04.2025, https://sundayworld.co.za/news/ubuntu-and-human-rights-two-sides-of-a-coin-even-in-palestine/.
  • Tutu, D. (1999). No Future Without Forgiveness. New York: Doubleday.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Collins-Warfield, A. E. (2008). Ubuntu Philosophy and Practice: An Examination of Xhosa Teachers Psychological Sense of Community in Langa, South Africa [Yüksek Lisans Tezi]. Ohio: Graduate College of Bowling Green.
  • Mboyo, Jean Pierre Elonga (2017). “Reimagining Ubuntu İn Schools: A Perspective From Two Primary School”. SAGE Journals, 1-28.
  • Nelson, B. & Stephen, C. L. (2010). Ubuntu! An Inspring Story About an African Tradition of Teamwork and Collaboration. Broadway: Broadway Books.
  • Tutu, D. (2004). God Has a Dream: A Vision of Hope for Our Time. New York: Doubleday Religion.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Shakemba, Amon. “Ubuntu”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1523-1525. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.