Üç Harflileştirme
İNG
Voldemorting
ALM
Dreibuchstabierung (Voldemorting)
FRA
Voldemortiser (Utiliser des noms de Manière Suggestive Pour Éviter l’Algorithme)
ARA
التلميح للتهرُّب من الخوارزميّة
Üç Harflileştirme, dijital aktivizmde egemenlerin lehine tasarlanmış algoritmaların kelime filtrelerine takılarak lenmemek veya açığa çıkmamak için başvurulan taktiksel yöntemlerinden biridir. Kavram ilk kez Emily van der Nagel (2018) tarafından “Voldemorting” şeklinde kullanılmıştır. Van der Nagel, kavramı Harry Potter serisinde yer alan kurgusal Lord Voldemort karakterinden esinlenerek ortaya atmıştır. Kötü ve korkunç bir büyücü olan Lord Voldemort, birçok ölümün başlıca sorumlusudur. Zeki, sinsi ve acımasız olan Voldemort’tan korunmanın en önemli yolu isminin anılmamasıdır. Adını söylemenin onun dikkatini çekeceğine ya da gazabına yol açacağına inanılır. Bu nedenle çoğu zaman doğrudan ismini anmak yerine “kim olduğunu bilirsin”, “ismi lazım değil”, “adı anılmaması gereken kişi” biçiminde zikredilir.
Bir şeyin adını doğrudan anmaktan kaçınma anlamına gelen “Voldemorting” kavramı, Türkçede “cin” kelimesi yerine “üç harfliler” ifadesinin kullanılmasıyla benzer bir dilsel olgudur. Bu nedenle, bu durumu “üç harflileştirme” olarak adlandırmak kültürel bağlamda daha uygun bir karşılık olacaktır.
i izlemede “benzersiz” teknolojik yeteneklere sahip bir “gözetleme devleti” ve bir “iç güvenlik ülkesi” olarak tanımlanmaktadır (Goodfriend, 2024). Google ve Amazon gibi dünya devi şirketlerle yaptığı anlaşmalarla dijital gücünü artıran İsrail, algoritmalar ve makine öğrenimi yoluyla soykırımı genişletmektedir (Ishfaq, 2024). İnternet ortamındaki algoritmik altyapılar, İsrail baskı sisteminin ek bir katmanını oluşturmaktadır. Algoritmalar çeşitli kelime filtreleri kullanarak internet ortamında ve özellikle sosyal medyada yle ilgili olabilecek içerikleri tespit etmektedir.
Algoritmalar yoluyla öncelikle Filistinliler ve ’i destekleyen aktivist hareketler siber dünyada görünmezliğe mahkûm edilmektedir. Diğer yandan algoritmalar, sözde “terörist avı” retoriğine hizmet ederek Filistinli direnişçi kullanıcıların cezalandırılması için bir gözetim aracı olarak kullanılmaktadır. Daha ötesi dijital teknolojiler yardımıyla Filistinlilerin mülkleri ve hatta mülteci kampları dijital haritalardan ve mekânsal temsillerden silinerek katliamın coğrafyası siber mekâna genişletilmektedir (Cristiano & Distretti, 2021).1
Filistinli direnişçiler ve küresel Filistin destekçileri İsrail lehine şekillendirilmiş algoritmaları “uyandırmamak” için üç harflileştirme tekniklerinden faydalanmaktadır. Üç harflileştirmenin farklı yöntemleri bulunmaktadır. Sansürlenen isim veya etiket (hashtag) kullanmadan yorum yapmak, harfleri yıldız işaretiyle değiştirmek (P*lestine gibi), sayı/sembollerle değiştirmek (Pal3stine), kelimeyi bir örtmece/yanlış yazımla saklamak (PalYstine) üç harflileştirmenin örnekleri arasında gösterilebilir.
Filistin dijital aktivizmi, bu şartlar altında İsrail işgalini ve insanlık dışı uygulamalarını dünyaya duyurmak ve moral açıdan üstünlük kurmak için sosyal medyaya çok fazla önem vermektedir. Bu bağlamda, sosyal medyanın etkili kullanımı Filistin’e karşı duyulan empatiyi artırmıştır (Huda vd., 2022). Ancak hem Filistin’de yaşayan insanların seslerini duyurmaları için hem tüm dünyada Filistin’e destek veren insanların İsrail gözetimini ve İsrail lehine oluşturulmuş sosyal medya algoritma filtrelerini aşmaları gerekmektedir.2
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Abluka; Dijital Sömürgecilik
- 2.Ayrıca bkz. Dijital Dayanışma; Dijital Protesto
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Cristiano, Fabio & Distretti, Emilio (2021). “Toward an Aesthetics by Algorithms-Palestinian Cyber and Digital Spaces at the Threshold of (In)visibility”. The Aesthetics and Politics of the Online Self: A Savage Journey into the Heart of Digital Cultures, 129-148.
- Goodfriend, Sophia (2024). “Algorithmic Dissent: Militarized Platforms and Palestinian Political Imagination in Jerusalem”. Journal of Palestine Studies, 53 (3), 36-53.
- Huda, M. N.; Nurmandi, A.; Qodir, Z.; Sutan, A. J. & Utaminingsih, N. (2022). “Social Media Role to Support Palestinians on Palestine-Israel Conflict”. D. Mutiarin; A. Nurmandi; A. Kusuma Paksi & Z. Rafique (Ed.), Proceedings of the International Conference on Sustainable Innovation on Humanities, Education, and Social Sciences (ICOS-IHESS 2022) (s.901-913). Paris: Atlantis Press.
- Ishfaq, Sarmad (2024). “Israel’s AI-powered genocide of the Palestinians”. Middle East Monitor. Erişim Tarihi: 13.02.2025, https://www.middleeastmonitor.com/20240603-israels-ai-powered-genocide-of-the-palestinians/.
- Van der Nagel, Emily (2018). “‘Networks That Work too Well’: Intervening in Algorithmic Connections”. Media International Australia, 168 (1), 81-92.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Awwad, Ghadeer & Toyama, Kentaro (2024). “Digital Repression in Palestine”. In Proceedings of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, Article 393, 1-15.
- Feshbach, Talia A. (2023). “Self-Censoring on Social Media Sites”. Swarthmore College. Erişim Tarihi: 04.03.2025, https://works.swarthmore.edu/theses/310.
- Haskins, Caroline (2024). “The Hidden Ties Between Google and Amazons’s Project Nimbus and Israel’s Military”. Wired. Erişim Tarihi: 13.02.2025, https://www.wired.com/story/amazon-google-project-nimbus-israel-idf/.
- Taha, Suhail (2020). “The Cyber Occupation of Palestine; Suppressing Digital Activism and Shrinking the Virtual Sphere”. Global Campus of Human Rights. Erişim Tarihi: 13.02.2025, https://repository.gchumanrights.org/server/api/core/bitstreams/cdc7ea07-bb61-41f0-9a13-785aadb54b97/content.
- Yousef, Ayman & Mokadi, Tarik (2024). “Digital Uprising: Palestinian Activism in the Cyber Colonial Era”. FWU Journal of Social Sciences, 18 (3), 44-63.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Narmanlıoğlu, Haldun. “Üç Harflileştirme”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1548-1549. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.