Amerikan Yahudi Örgütleri (İsrail’e Eleştirel Yaklaşanlar)
İNG
American Jewish Organizations Critical of Israel
ALM
Amerikanisch-jüdische Organisationen mit kritischer Haltung gegenüber Israel
FRA
Organisations Juives Américaines Adoptants une Approche Critique Envers Israël
ARA
المنظّمات اليهوديّة الأمريكيّة التي تتبنّى نهجًا انتقاديًّا تجاه إسرائيل
’e eleştirel yaklaşan sol kanat , merkez-sol ve aşırı sol gruplar şeklinde iki kategori altında ele alınabilir. Merkez-solda yer alan gruplar şu şekilde sıralanabilir: Yeni Anlatısı (NJN), İsrail Politika Forumu (IPF), J Street, Terakkiperver İsrail Ortakları (PPI), Reform Yahudiliği Dini Eylem Merkezi (RAC), T’ruah: Hahamların İnsan Hakları Çağrısı, Reform Yahudiliği Birliği (URJ)1. Bu gruplar, 1967 öncesindeki sınırları esas alan ve işgal altındaki topraklarda inşa edilen gasp birimlerinin2 bir bölümünün kaldırılmasını, diğer bölümü içinse üzerinde karşılıklı uzlaşıya varılmış toprak takaslarına gidilmesini öngören iki devletli çözümü çatışmayı nihayete erdirecek tek uygulanabilir seçenek olarak görmektedirler. Bu nedenle İsrail’in, ’daki gasp birimlerini genişletme gibi çözümün önünü tıkayacak adımlarını3 sert bir dille eleştirmektedirler. Ayrıca ’den öncü bir rol üstlenerek tarafların iki devletli çözüm hedefiyle masaya oturmalarını sağlamasını ve yeri geldiğinde İsrail hükümetine baskı uygulamasını gerektirse bile adil ve tarafsız davranmasını beklemektedirler (Waxman, 2010: 12; Fleshler, 2009: 70; Rynhold, 2015: 170).
Bu tutumları, merkez-sol örgütlerin İsrail’in güvenliğine ve çıkarlarına kayıtsız oldukları veya aykırı hareket ettikleri izlenimini doğurmamalıdır. Aksine bu kategorideki gruplar genellikle kendilerini “İsrail yanlısı” olarak tanımlamakta ve İsrail’i eleştirerek yahut iki devletli çözümde ısrar ederek aslında, “İsrail’i kendisinden korumayı” (Waxman, 2010: 12) amaçlamaktadırlar. Sol gruplar iki devletli formülü, yalnızca halkının özgürce yaşayabileceği ve hakkını kullanabileceği bir devlete sahip olması gerektiğine inandıkları için değil, aynı zamanda İsrail’in Yahudi ve demokratik karakterinin devamlılığını güvence altına almak için de savunmaktadırlar. Diğer bir deyişle, iki devletli çözüm ihtimali ortadan kalktığı takdirde, İsrail’in kontrol ettiği topraklardaki in sayısı yakın gelecekte Yahudi nüfusunu geçebileceğinden, İsrail’in ya demokrasi olma vasfından4 ya da Yahudi kimliğinden vazgeçmek zorunda kalacak olmasından endişe duymaktadırlar (Waxman, 2016: 101-105). Bu bağlamda, J Street’in kurucusu ve başkanı Jeremy Ben-Ami, hem örgütlü nu hem de İsrail’i şöyle ikaz etmektedir:
“Sesimiz olabildiğince yüksek ve net bir şekilde hakikati dile getirmelidir: İsrail devletinin şu anda izlediği yol sürdürülebilir değildir. Başka bir halkı işgal etmek ve onların ulusal arzularını ve haklarını inkâr etmek yalnızca ahlaki bakımdan kabul edilemez değil, aynı zamanda İsrail Devleti projesinin tamamı için ölümcül bir tehdittir” (Ben-Ami, 2011: 223).
Bu noktada, Yahudi müesses nizamının Washington’daki ağırlığını dengelemeye aday J Street örgütü önemlidir. J Street, sokakları alfabetik sırayla A’dan W’ya ilerleyen Washington, D.C.’deki eksik sokağın adını taşımaktadır. Ben-Ami, J Street ile Yahudi toplumunun daha önce Washington’da temsil edilmeyen “tutkulu makulleri” arasında paralellik kurmakta ve J Street’in, “ABD’nin barış için sadece Filistinlilere ve Araplara değil, e de baskı yapması gerekebileceğini söylemeye hazır” bu kesimin siyasi sesi olmayı hedeflediğini ifade etmektedir (Ben-Ami, 2011: 106). Ben-Ami, 1990’ların ortalarında Bill Clinton’ın iç politika ekibinde yer almış ve pek çok seçim kampanyasında görev yapmıştır. Yani siyasetin içerisinden bir isimdir. Barack Obama’nın başkanlığı döneminde, J Street’in Beyaz Saray’la iyi ilişkilere sahip olduğu da bilinmektedir (Saltzman, 2017: 59-61).
J Street’i soldaki diğer gruplardan ayıran en önemli faktör, gündemiyle örtüşen siyasilerin seçim kampanyalarına doğrudan para desteği sunmasına imkân tanıyan bir siyasi eylem komitesine (political action committee, PAC) sahip olmasıdır. Henüz kurulduğu yıl gerçekleşen seçimlerde JStreetPAC, 41 Senato ve Temsilciler Meclisi adayı için yaklaşık 580 bin dolar toplamış ve desteklediği adayların 33’ü girdiği yarışı kazanmıştır. 2024 seçimlerinde ise JStreetPAC, yaklaşık 15 milyon dolarlık bağışta bulunmuş ve desteklediği 122 görevdeki Kongre üyesinden 116’sı yeniden seçilmiştir (JStreetPAC, 2024). Bu rakamlar J Street’in siyasetindeki etkisinin zamanla arttığını açıkça ortaya koymaktadır.
Yelpazenin aşırı solunda ise Barış İçin in Sesi (JVP) ve IfNotNow isimli gruplar öne çıkmaktadır. İsrail’in uzun vadeli çıkarlarıyla Filistinlilerin idealleri arasında bir uyum inşa etme arayışındaki merkez-sol örgütlerin ılımlı muhalefetinden farklı olarak bu gruplar, Filistinlilerin haklarını merkeze alan daha eleştirel bir tavır sergilemektedirler. Ayrıca yine merkez-soldan ayrışarak çatışmanın hangi yolla (iki uluslu tek devlet, iki devlet veya başka bir alternatif) çözülmesi gerektiğine ilişkin kurumsal bir görüş beyan etmemektedirler. Bu sessizlik, bir yandan dışardan bir çözüm yolu dikte etmenin doğru olmadığına inanmalarından diğer yandan ise çoğunlukla desteklenen iki devletli çözümün, İsrail’in uzun yıllardır süregelen ve Filistinlileri yaşadıkları yerlerden çıkarma siyaseti dolayısıyla uygulanabilir olmadığını düşünmelerinden kaynaklanmaktadır. Her iki örgüt de siyonizme karşı eleştirel bir tutum sergilemekte, İsrail’in Filistinlilere yönelik uygulamalarını olarak nitelendirmekte ve Amerikan Yahudi toplumunun ve ABD’nin İsrail’e desteğini sonlandırma gayesiyle hareket etmektedir. Bu amaçla, sıklıkla doğrudan eylem ve yöntemlerine başvurmaktadırlar. Örneğin, Aksa Tufanı Operasyonu’ndan kısa süre sonra 18 Ekim 2023’te, yüzlerce JVP ve IfNotNow üyesi ABD Kongresi’nde düzenledikleri oturma eylemiyle ’de ateşkes çağrısında bulunmuş ve bu protesto Amerikan kamuoyunda ve uluslararası medyada geniş yankı uyandırmıştır (Livni, 2023). JVP ayrıca, sivil toplum örgütlerinin 2005’te Batı Şeria’daki gasp yerleşimlerinde üretilen ürünleri boykot etme gibi yöntemlerle İsrail’i uluslararası hukuka uymaya zorlamak amacıyla başlattıkları Boykot, Tecrit, Yaptırım (BDS) hareketine verdiği destekle de gündeme gelmektedir. Hatta BDS hareketinin yanında yer almaları dolayısıyla, İsrail Stratejik İşler Bakanlığının 2018’in başlarında duyurduğu kararla, JVP üyelerinin ülkeye girişleri yasaklanmıştır (Landau & Sommer, 2018).
ABD’li sol Yahudi grupların İsrail politikalarına yönelik eleştirileri, Filistin’de yaşananların Batı kamuoyunda fark edilmesi açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu eleştiriler, yalnızca İsrail’in işgal ve eylemlerinin meşruiyetini sorgulatmakla kalmamakta, aynı zamanda Filistinlilerin maruz kaldığı ağır hak ihlallerinin uluslararası alanda görünürlüğünü artırmaktadır. Nihayetinde, bu tavır, İsrail’in “tüm Yahudilerin temsilcisi” olduğu yönündeki iddiayı çürüterek Filistin mücadelesinin5 insani ve politik meşruiyetini güçlendiren bir işlev üstlenmektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Dünya Solu
- 2.Ayrıca bkz. Gaspçı Sömürgecilik; Gasp Yerleşimleri; İthal Vatandaş
- 3.Bkz. Evlerin Yıkımı; İsrail İşgalciliği; Mülkiyet-1; Mülkiyet-2; Mülksüzleştirme; Siyonist Gaspçı
- 4.Ayrıca bkz. İsrail Demokrasisi
- 5.Bkz. İntifada; Kudüs’te Kadınlar; Murâbıt; Pasif Direniş; Sivil Karşı Koyuş; Sumud; Taşların Çocukları
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Ben-Ami, Jeremy (2011). A New Voice for Israel: Fighting for the Survival of the Jewish Nation. New York, NY: Palgrave Macmillan.
- Fleshler, Dan (2009). Transforming America’s Israel Lobby: The Limits of Its Power and the Potential for Change. Dulles, VA: Potomac Books.
- JStreetPAC (2024). JStreetPAC in the 2024 Cycle. Erişim Tarihi: 11.06.2025, https://jstreetpac.org/our-work-2024/.
- Landau, Noa & Allison Kaplan Sommer (2018). “Israel Says Jewish Voice for Peace on BDS Blacklist, Activists Will Not Be Allowed Entry”. Haaretz. Erişim Tarihi: 31.05.2025, https://www.haaretz.com/israel-news/israel-says-jewish-voice-for-peace-activists-will-not-be-allowed-entry-1.5729718.
- Livni, Ephrat (2023). “About 300 Protesters Pleading for a Cease-fire Were Arrested on Capitol Hill, Organizers Say”. The New York Times. Erişim Tarihi: 31.05.2025, https://www.nytimes.com/2023/10/18/world/middleeast/protest-israel-hamas-ceasefire-congress.html.
- Rynhold, Jonathan (2015). The Arab-Israeli Conflict in American Political Culture. New York, NY: Cambridge University Press.
- Saltzman, Ilai Z. (2017). “Not So “Special Relationship”?: US-Israel Relations During Barack Obama’s Presidency”. Israel Studies, 22 (1), 50-75.
- Waxman, Dov (2010). “The Israel Lobbies: A Survey of the Pro-Israel Community in the United States”. Israel Studies Forum, 25 (1), 5-28.
- Waxman, Dov (2016). Trouble in the Tribe: The American Jewish Conflict over Israel. Princeton and Oxford: Princeton University Press.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Yavuz, Hamza. “Amerikan Yahudi Örgütleri (İsrail’e Eleştirel Yaklaşanlar)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 133-136. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.