İçeriğe geç
TA · TARİH2 dk okuma · s. 803–804

İs’ardiyye Medresesi

İNG

Al- Is’ardiyya Madrasa

ALM

Is’ardiyya-Medrese

FRA

Madrasa Al-Isʿardiyya /Al-Asʿardiyya

ARA

المدرسة الأسعردية

YAZAR

İsa YALÇIN

ORCID 0000-0002-1735-2489

KİTAPTA

s. 803–804

Atıf al

Mescid-i Aksâ’nın kuzeyinde yükselen kaya tepesinde 760/1358 yılında inşa edilen bakımlı ve gösterişli medreselerden biridir (el-Makdisî, 2020: 195). 770/1368 yılında medrese, Türkiye sınırları içerisinde yer alan Siirt’e (Se‘ard) nispetle Es‘ardî lakabıyla anılan Mecdüddin Abdülgâni b. Seyfeddîn Ebu Bekir b. Yusuf el-İs’ardî tarafından vakfedilmiş ve onun adıyla bilinmiştir (Ârif, 1999: 248; el-Makdisi, 2020: 195; el-Uleymi, 1999: 83; Sauvaire, 1876: 149).

İs’ardiyye Medresesi, iki katlıdır ve ortasında açık, kare şeklinde bir avlu, avlunun etrafında kemerli girişlere sahip birkaç küçük hücre bulunmaktadır. Medresenin doğu, orta ve batı taraflarında üç kubbe mevcuttur. Bu yapının geniş bir camisi vardır; caminin güzel mihrabı da Mescid-i Aksâ’nın avlularına bakmaktadır. Günümüzde Dâru’l-Ensârî adı olarak da ifade edilen bu yapı, tarihsel kaynaklarda, el-‘Umarî tarafından “hankâh”, Mücîrüddin tarafından ise “medrese” olarak anılmaktadır. Bu da yapının her iki işleve birden hizmet etmiş olabileceğini göstermektedir (Burgoyne, 1987: 368-370).

Medrese, 13. yüzyıldan kalmasına karşın çok daha eski bir tarihi yapı ile önemli bir bağlantıya sahiptir. M.Ö. 30’larda Roma’ya bağlı Kral Herod tarafından inşa edilmiş, Antonia Kalesi’nin bulunduğu yer üzerinde konumlanmıştır. İs’ardiyye’nin bulunduğu alan, özellikle Aksa avlusunun kuzeybatı köşesini kaplayan ve dört köşesinde dört kulesi bulunan bu iç kaleye ev sahipliği yapmıştır. M.S. 70’te Romalı general Titus tarafından Kudüs’ün yağmalanması sırasında buradaki yapılar yıkıma uğratılmıştır. Ancak İs‘ardiyye Medresesi’nin inşasında Antonia Kalesi’nin tamamen yok edilmediğine dair kanıtlar görülmektedir. Özellikle, bu kaleden günümüze ulaşan yaklaşık dört metre kalınlığındaki bir duvar, dönemine ait bu hankahın içerisinde halen mevcut olup yapısal bir öge olarak işlev görmektedir (Uğurluel, 2016: 85-86). İs’ardiyye Medresesi’nin Antonia Kalesi kalıntılarıyla iç içe geçmiş yapısı hem Kudüs’ün katmanlı tarihsel dokusunu yansıtan nadir örneklerden biri olduğunu hem de farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan bir mimarisi bulunduğunu göstermektedir.

Bu medrese, 1346/1927-28 yıllarında Yüksek İslâm Konseyi tarafından restore edilerek bir dönem “Mescid-i Aksâ Kütüphanesi” olarak tahsis edilmiştir. Ancak binanın bir kısmı konut olarak kullanılmıştır. Burada, 1946 yılında Kudüs kadılarından Nasîb el-Bîtâr’ın kaldığı, daha sonra ise Şeyh İbrâhîm el-ʿÛrî’nin ikamet ettiği yönünde bilgiler mevcuttur. Günümüzde Mescid-i Aksâ Kütüphanesi, Eşrefiyye Medresesi’ne taşınmış (Ârif, 1999: 248; Burgoyne, 1987: 370) İs’ardiyye Medresesi ise bütünüyle meskûn bir konut olarak kullanılmaya devam etmektedir.

KAYNAKÇA

  • Burgoyne, Michael Hamilton (1987). Mamluk Jerusalem: An Architectural Study. Jerusalem: British School of Archeology in Jerusalem.
  • el-Ârif, Ârif (1999). el-Mufassal fî târihi’l-Kuds I, nşr.: Fevzi Yûsuf. Kudüs: Mektebetü’l-Endelüs.
  • el-Makdisî, Yûsuf b. Muhammed Mervân b. Süleymân el-Özbekî (hz.) (2020). Târîhu Meâlimi’l-Mescidi’l-Aksâ el-Mübârek fî davi’t-türâsi’l-İslâmiyyi’l-mahtût. YY: Yayınevi Yok.
  • el-Uleymî, Mücîrüddin el-Hanbelî (1999). el-Ünsü’l-celîl bi târîhi’l-Kuds ve’l-Halîl II, thk.: Mahmûd Avde el-Keâbine. Amman: Mektebetü Dandis.
  • Sauvaire, Henry (1876). Histoire de Jérusalem et d’Hébron Depuis Abraham Jusqu’à la fin du XVe Siècle de J.-C.: Fragments de la Chronique de Moudjir-ed-Dyn. Paris: Leroux.
  • Uğurluel, Talha (2016). Arzın Kapısı Kudüs: Mescid-i Aksâ. İstanbul: Timaş Yayınları.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Berchem, Max Van (1922). Matériaux Pour un Corpus Inscriptionum Arabicarum Part 2 Syrie du Sud. Le Caire: Impr. de l’Institut Français d’archéologie Orientale.
  • Burgoyne, Michael H. (1976). “A Chronological Index to the Muslim Monuments of Jerusalem”. In The Architecture of Islamic Jerusalem. Jerusalem: The British School of Archaeology in Jerusalem.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Yalçın, İsa. “İs’ardiyye Medresesi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 803-804. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.