Kâsimî Halvetî Câmi‘a Tarikatı
İNG
Kasimî Halvetî Câmi’a Tariqa
ALM
Der Kasimi-Halveti-Cami’a-Orden in Palästina
FRA
Confrérie Soufie al-Qâsimî al-Khalwatiyya al-Jâmi’a en Palestine
ARA
طريقة القاسمي الخلوتية الجامعة
YAZAR
Naile BALTACI
ORCID 0000-0002-6002-0658
Burhan BALTACI
ORCID 0000-0001-5990-7131
KİTAPTA
s. 896–897
“ ()” Ömer el-Halvetî’ye (ö. 800/1397-98) nispet edilir ve İslâm dünyasının en yaygın tarikatlarından biridir (Uludağ, 1997: 15, 393-395). Halvetiyye tarikatının dört ana kolu (Cemâliyye, Ahmediyye, Rûşeniyye, Şemsiyye) içerisinde, Cemâliyye’nin bir şubesi olan Şâbâniyye, Kastamonulu Şeyh Şâban-ı Veli’ye (ö. 976/1569) dayandırılır (Tatçı, 2010: 38, 211-215). Halvetîliğin ve Şabanîliğin bir şubesi olan “Kâsimî Halvetî Câmi‘a” Tarikatı’nın ise bölgesinde yaygın faaliyetleri bulunmaktadır.
Şeyh Mahmud er-Rifâî et-Trablusî 1274/1857 yılında Filistin’e yaptığı yolculuklardan birinde el-Halîl şehrinde Şeyh Abdurrahman eş-Şerîf el-Hüseynî ile bir araya gelmiş ve ona tarikat dersi ile irşat için icazet vermiştir. Böylece Halil şehrinde Halvetiyye tarikatının mürşitleri arasında Ahmed es-Sâvî, Muhammed el-Cisr, Mahmud er-Rifâî et-Trablusî ve Hasan ed-Decânî yer almıştır. Hasan ed-Decânî’nin vefatından sonra, Şeyh Abdurrahman eş-Şerîf bütün bölgenin tarikat şeyhi olmuştur (Recûb, 2022: 51). (Geniş bilgi için bkz. el-Kâsimî, 2010: 13 Vd.; el-Mısrî, 2010: 16 vd.).
Şeyh Abdurrahman eş-Şerîf’e şeyhlik intikal edince, tarikat “el-Halvetiyye el-Câmai‘a er-Rahmâniyye” adıyla anılmaya başlanmıştır. Böylece tarikat, Şeyh Abdurrahman eş-Şerîf’in ismine nispetle “Rahmaniyye” şeklinde adlandırılmış ve yukarıda ismi geçen dört şeyhin yöntemlerini bir araya getirmiştir. Bir görüşe göre “el-Câmai‘a” ismi bu sebepten tarikata verilmiştir. Bir diğer görüşe göre ise “el-Câmai‘a” ismi tarikatın Halvetîliğin yanında “Rifâiyye, Kadiriyye, Ahmediyye, Dusûkiyyei Şâzeliyye, Yeşratiyye, Nakşibendiyye, İdrisiyye” gibi sekiz tarikatı da içine almasından dolayı verilmiştir (Recûb, 2022: 51).
Şeyhlik; Şeyh Abdurrahman eş-Şerîf’in vefatından sonra Dûrâ’da Şeyh Hasan Hüseyin Amr’a, ardından Şeyh Hayreddin eş-Şerîf’e intikal etti. Tarikatın Halil, Remle, Dulkerm ve Filistin’in diğer şehirlerine yayılması bu şeyhin dönemindedir. Filistin’in İngiliz işgali altında olduğu 1346/1927 yılında tarikatın şeyhliğini Şeyh Muhammed Husniddîn el-Kâsimî üstlenmiştir. Bu şeyhten sonra şeyhlik, el-Kâsimî ailesinin fertleri arasında devam etmiştir. Şeyh Muhammed Husniddîn el-Kâsimî’ye nispeten tarikatın ismine “el-Kâsimiyye” ilave edilmiştir. Halen tarikatın şeyhliğini Bâga el-Ğarbiyye’de bulunan Şeyh Abdurraûf b. Muhammed Husniddîn el-Kâsimî yürütmektedir (Recûb, 2022: 52-55). Tarikat kendisini itikatta Sünnî geleneğe bağlı olarak tanımlamaktadır. Fıkhî olarak ise belli bir mezhebe bağlı değildir. Kendi ifadelerine göre fıkhi görüşlerden râcih olan görüş ile amel etmektedirler (Recûb, 2022: 15, 68, 178).
Kâsimi Câmi‘a tarikatının Filistin’deki merkezlerinden birisi de el-Halîl şehridir. Bu şehre yakın olması hasebiyle Kâsimi Câmi‘a tarikatı Beytlehem’de de etkili olmuştur. Tarikat Filistin sahilinde de erken tarihlerde yayılmıştır. Kâsimi Câmi‘a Tarikatı özellikle eş-Şeyh Muhammed Husniddîn el-Kâsimî zamanında Filistin’de pek çok zaviye inşa etmiş ve kendisinden sonra gelen şeyhler de bu geleneği devam ettirmişlerdir1 (Recûb, 2022: 71-93).
Tarikatın inşa ettirdiği Kur’ân kursu ve modern kütüphane günümüzde Şeriat ve İslam Araştırmaları Fakültesine dönüştürülmüştür. 1989’da açılan bu fakülte Bâga el-Ğarbiyye şehrinde yer almaktadır. Riyâzu’s-sâlihîn isimli kreş de burada açılmıştır. Genişletilen ve yenilenen zaviyelerin yanında Kâsimiyye Akademisi 6.500 metrekarelik bir alana yayılmış; İslam Araştırmaları Bölümü, Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü, İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü, Bilgisayar ve Matematik Bölümü, Özel Rehabilitasyon Bölümü, Erken Çocukluk Eğitimi Bölümü, Üstün Yetenekli Öğrenciler Programı gibi kısımlar ilave edilmiştir. Bâga el-Ğarbiyye başta olmak üzere birçok köy, belde ve şehir ile 1949’dan beri işgal altında bulundurulan yerleşim yerlerindeki bölge halkının ihtiyaçlarını karşılayacak çeşitli ilim merkezleri de açılmıştır. Bunlar içinde kültür merkezi, mühendisler için teknik fakülte, alternatif tıp merkezi, bilimsel araştırma merkezi, radyo evi, halk eğitim merkezi, Arap dili ve edebiyatı külliyesi, İbrani dili ve edebiyatı öğretimi ve fen bilimleri bölümleri bulunmaktadır. Görüldüğü gibi tarikat; anaokullarından yükseköğrenime birçok yerde eğitim kurumları inşa ettirmiş ve akademik çalışmalar yaptıracak düzeyde yatırımlar yapmıştır. Dünyanın çeşitli ülkelerinde düzenlenen sempozyumlara katkı sunmuş, 2011 yılında Kâsimiyye Akademisinde tasavvuf konulu uluslararası sempozyuma da ev sahipliği yapmıştır (Recûb, 2022: 55-58). Bu çalışmalarıyla Kâsimî Halvetî Câmi‘a tarikatının Filistin ve civarında eğitim konusunda çok önemli faaliyetler yürüttüğü görülmektedir.
DİPNOTLAR
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- el-Kâsimî, Afîf b. Muhammed Husniddîn (2010). Edvâ’ alâ Tarîkati el-Kâsimî el-Halvetiyye el-Câmi‘a. Bâga el-Ğarbiyye: Merkezu’d-Dirâsât el-İslâmiyye ve’l-Mahtûtât.
- el-Mısrî, Leylâ Ali (2010). Şeceratü’n-nûri’z-zekiyye fî terâcimi’s-sâdeti meşâyihi Tarîkati el-Kâsimî el-Halvetiyye el-Câmi‘a. Bâga el-Ğarbiyye: Merkezu’d-Dirâsât el-İslâmiyye ve’l-Mahtûtât.
- Recûb, Ziyad Ahmed Cebr (2022). Filistin el-Kâsimî el-Halvetî el-Câmi‘a Tarikatı Hicrî 1300-1435 Yılları Arasında Gelişimi, Sosyal ve Eğitim Hizmetlerindeki Yeri, çev.: Pehlul Düzenli. İstanbul: Aktif Matbaası.
- Tatcı, Mustafa (2010). “Şâbâniyye”. TDV İslam Ansiklopedisi, 38, 211-215.
- Uludağ, Süleyman (1997). “Halvetiyye”. TDV İslam Ansiklopedisi, 15, 393-395.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Qleibo, Ali (2020). “Filistin Kırsalında Tasavvuf: El-Kasimî Halvetî Camia Tarikatı”. Sabah Ülkesi, (64), 138-141.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Baltacı, Naile - Baltacı, Burhan. “Kâsimî Halvetî Câmi‘a Tarikatı”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 896-897. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.