İçeriğe geç
ŞE · ŞEHİR2 dk okuma · s. 1400–1402

Şeyh Cerrah Mahallesi

İNG

Sheikh Jarrah Neighborhood

ALM

Scheich-Dscharrah-Viertel

FRA

Quartier Cheikh Jarrah

ARA

حي الشيخ جراح

YAZAR

Merve GÜNLÜOĞLU

ORCID 0009-0001-2288-5423

KİTAPTA

s. 1400–1402

Atıf al

’in Kudüs şehri içerisinde yer alan Şeyh Cerrah Mahallesi, Eski Şehir’in 2 kilometre kuzeyinde, Şam Kapısı yakınlarında bulunmaktadır. Şeyh Cerrah tarihi, siyasi ve kültürel açıdan Kudüs’ün önemli bölgelerinden biridir ve Kadim Kudüs surları dışında kurulan ilk mahalle olma özelliğine sahiptir. Daha önce Şeyh Cerrah’ın, şehrin ileri gelenlerine ait üzüm bağlarıyla kaplı bir sayfiye alanı olduğu bilinmektedir (Büssow, 2011: 160; Gelir Çelebi̇, 2023). Bu dönemde tarla statüsünde olan bölge arazilerinin mülkiyeti Kudüslü Müslümanlara aittir. kale nizamı gereğince Kudüs surları dışındaki yerlere yerleşim izni verilmemekteydi. 19. yüzyıl sonuna doğru nüfusun artmasıyla yerleşim yerleri surların dışına taşmaya başlamıştır. Osmanlı tapu kayıtlarına göre Şeyh Cerrah Mahallesi’ne ilk yerleşim, Hüseyni ailesine verilen yapılaşma izniyle birlikte 1866 senesinde kurulmuştur. Yine Osmanlı arşivine göre, 1905 yılında mahallede 270 aile yaşamaktayken bu ailelerden 167’si Müslüman, 97’si ve 6’sı dır (Aydın, 2021; nüfus için ayrıca bkz. Arnon, 1992: 39). Nitekim kuruluşundan bu yana mahallenin nüfusunun yarısından çoğunu Müslümanlar oluşturmuştur (Dijital Hafıza Merkezi, t.y.). 2010 yılında BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) bölgede yaklaşık 2800 nin yaşadığını kaydetmiştir (United Nations, 2010).

Bir grup aktivist İsrail’in Şeyh Cerrah mahallesindeki toprak gasplarını protesto ediyor. 13 Ocak 2023, Kudüs – Filistin (AA – Mostafa Alkharouf)

Mahalleye adını veren “Şeyh Cerrah”, Kudüs fatihi Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin doktoru ve emirlerinden biri olan Hüsameddin b. Şerafeddin Îsâ el-Cerrâhî’dir. Hüsameddin Cerrâhî, Kudüs’ün alınmasından sonra kendisine tımar olarak verilen yere, Cerrahiyye Zaviyesi adı ile bilinen bir zaviye kurmuştur. Kudüs’te vefat eden Cerrâhî, mahalledeki Şeyh Cerrah Zaviyesi’ne defnedilmiş ve mezarının üzerine kubbeli bir türbe yapılmıştır. Mahallenin Şeyh Cerrah ismini ne zaman aldığı bilinmemektedir, ancak Şeyh Cerrah Zaviyesi’nin 13. yüzyıldan beri hizmet verdiği göz önüne alındığında ismin çok eski olabileceği tahmin edilmektedir (Gelir Çelebi̇, 2023: 1515). 19. yüzyıl sonlarına ait Şeyh Cerrah Zaviyesi’nin hademesi ve mescit hizmetlerine dair Osmanlı belgelerinden türbenin bu yüzyılda da varlığını sürdürdüğü anlaşılmaktadır (BOA, ŞD, nr: 141/25; BOA, İ..EV.. nr: 16:71).

Şeyh Cerrah Mahallesi’nin arazi mülkiyeti konusunda 1967’de başlayan anlaşmazlıkların 21. yüzyılda daha da artığı görülmektedir. Kudüs’teki Eski Şehir’e çok yakın olması sebebiyle gruplar, 2008’den bu yana mahalledeki arazi ve mülklere el koymaya uğraşmaktadır. İsrail, Yahudi ailelerin bölgeye taşınmasını sağlayarak Kudüs’ün genelinde uyguladığı Yahudileştirme politikasını Şeyh Cerrah Mahallesi’nde de uygulamaya çalışmaktadır. sistematik bir şekilde evlerinden çıkarılarak, yerlerine Yahudi işgalci aileler yerleştirilmekte, bu sebeple mahallede işgalci gruplar ile mülk sahipleri arasında sık sık çatışmalar yaşanmaktadır. 2021 yılında İsrailli lardan Yakup ile Şeyh Cerrah Mahallesi sakinlerinden el-Kurd ailesi arasında geçen diyalog, yaşanan işgalin çarpıcı bir özetidir. Yakup, Muna el-Kurd’un “Benim evimi çalıyorsun” suçlamasına “Ben çalmazsam bir başkası gelip çalacak” karşılığını vermiştir (Middle East Eye, 2021).

Şeyh Cerrah Mahallesi, ’in son dönemde mülksüzleştirme politikalarını en yoğun uyguladığı bölgelerden biri olarak gündeme gelmiştir. Mahalle sakinleri, mülklerinin kendilerine ait olduğunu ve öteden beri orada yaşadıklarını kanıtlayan Osmanlı dönemine ait belge ve tapularla mahkemelerde hak arayışlarına devam etmektedirler.

KAYNAKÇA

  • Arnon, Adar (1992). “Quarters of Jerusalem in the Ottoman Period”. Middle Eastern Studies, 2, 1-65.
  • Aydın, Ali İhsan (2021). “Mülksüzleştirilen Filistinlilerin Son Dramı: Kudüs Şeyh Cerrah Mahallesi”. ORDAF. Erişim Tarihi: 27.04.2025, https://ordaf.org/mulksuzlestirilen-filistinlilerin-son-drami-kudus-seyh-cerrah-mahallesi/.
  • BOA, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İrade Evkafı, (İ..EV.) 16/71.
  • BOA, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Şûra-yı Devlet Evrakı, (ŞD) 141/25.
  • Büssow, Johann (2011). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908. Leiden-Boston: Brill.
  • Dijital Hafıza (T.Y). Şeyh Cerrah Mahallesi. Erişim Tarihi: 24.04.2025, https://dijitalhafiza.com/tarihi-belgeler/seyh-cerrah-mahallesi.
  • Gelir Çelebi, Azize (2023). “Kudüs’te 13. Yüzyıldan Kalma Bir Zaviye ‘Şeyh Cerrah’”. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10 (97), 1514-1522.
  • Middle East Eye (2 Mayıs 2021). Israeli Settler’s Attempt to Justify Forcible Takeover of a Palestinian Home Sparks Online Anger [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=t9q9PDBsDe8.
  • United Nations (2010). “The Case Of Sheikh Jarrah (Updated Version)”. OCHA. Erişim Tarihi: 23.11.2025, https://www.ochaopt.org/content/case-sheikh-jarrah-october-2010.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Günlüoğlu, Merve. “Şeyh Cerrah Mahallesi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1400-1402. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.