İçeriğe geç
TI · TIP2 dk okuma · s. 637–639

Gilbert, Mads

İNG

Gilbert, Mads

ALM

Gilbert, Mads

FRA

Gilbert, Mads

ARA

مادس جيلبرت

YAZAR

Meral ŞAHİN

ORCID 0009-0002-5460-9594

KİTAPTA

s. 637–639

Atıf al

Mads Fredrik Gilbert, özellikle ’deki insani krizler sırasında yaptığı çalışmalarla tanınan Norveçli bir doktor, insan hakları savunucusu ve acil tıp uzmanıdır. 2 Haziran 1947’de Porsgrunn’da doğdu. Babası Mads Fredrik Gilbert ve annesi Sidsel Gilbert’tir. Sidsel ve Petter adında iki kardeşi ile Oslo şehrinde büyüdü. Oslo Katedral una gitti, liseyi bitirdikten sonra veterinerlik fakültesine başladı. Yaklaşık 1,5 yıl sonra küçük kardeşinin trafik kazası geçirmesi üzerine tıp okumaya karar verdi. 1973’te tıp fakültesinden mezun oldu. Bir süre Gravdal’da Lofoten Hastanesinde çalıştı. Daha sonra Tromsø Hastanesinde (Kuzey Norveç Üniversite Hastanesi) Anesteziyoloji bölümünde çalışmaya başladı. Doktora tezini Lowa Üniversitesinde anestezi altında kan dolaşımı ve metabolizma üzerine hazırladı. 1991’de Tromsø Hastanesinde doktor ünvanını alan Gilbert, 1995’te acil tıp profesörü ve bölüm başkanı oldu (Faces of Palestine, 2024).

Gilbert, alanının yanı sıra siyaset alanında da çalışmıştır. Üniversite yıllarında Vietnam Savaşı’ndan etkilenerek Vietnam Dayanışma Komitesi’ne (solkom) üye olmuştur. Daha sonra Kızıl Parti’nin öncülü olan -Leninist partiye katılmıştır. 1979-1987 (iki dönem) ve 1995-1999 yıllarında il meclisinde temsilci olarak görev almıştır. Yardım faaliyetlerinde de aktif rol oynayan Gilbert, yoksul ülkelerde acil tıp alanında kırsal nın ini güçlendirmeye büyük önem vermiştir. Özellikle mayın istilasına uğramış savaş bölgelerinde çalışmış, ders kitapları yazmış ve meslektaşlarıyla birlikte Tromsø Mayın Yaralanmaları Merkezi ve Bakım Vakfı’nı kurmuştur (Faces of Palestine, 2024).

Gilbert, 1982’de ’in Batı Beyrut saldırısından itibaren NORWAC (Norveç Yardım Komitesi) ve UNRWA (Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı) ile ve Lübnan’da doktor olarak yardım faaliyetlerinde bulunmaya başlamıştır. 2006, 2008-2009, 2012 ve 2014 yıllarında Gazze saldırıları sırasında Şifa Hastanesi’nde görev almıştır. Gilbert sağladığı tıbbi desteklerin yanı sıra tanıklık ettiği olayları dünya basınına duyurmaya da çalışmıştır. 2009’un ilk günlerinde başlayan saldırılar sırasında, arkadaşı Erik Fosse (cerrah, NORWAC kurucusu) ile Şifa Hastanesi’nde çalışan Gilbert, şahit oldukları olayları konu alan Eyes in Gaza isimli kitabı çıkarmıştırı (Dieterman, 2015). Ayrıca The Lancet dergisine saldırının boyutlarını ve nin koşullarını içeren bir makale yazmıştır (Gilbert, 2009).

Gilbert, Haziran-Temmuz 2014 tarihleri arasında Gazze’de bulunduğu sürede hastaneleri, primer sağlık merkezlerini ziyaret etmiştir; hastalar, ve sağlık bakanlığı ile görüşmeler yapmıştır. Yaptığı araştırmalar sonucunda, UNRWA’ya tıbbi koşullardaki yetersizlik, ekonomik kriz, elektrik kesintileri, temiz su-kanalizasyon sorunlarını içeren bir rapor sunmuştur (Gilbert, 2014). Aynı yılın Kasım ayında İsrail tarafından Gilbert’a “güvenlik gerekçesiyle” ömür boyu Gazze’ye giriş yasağı getirilmiştir (Shuttleworth, 2014).

Filistin topraklarında uzun yıllardır süregelen tıbbi desteği ve savunuculuğu ile tanınan Gilbert, Gazze’deki çatışmalar sırasında kritik tıbbi yardım sağlamış ve İsrail ablukası ile askeri operasyonların siviller üzerindeki etkilerine tanıklık etmiştir. Yasak, uluslararası kamuoyunda eleştirilere yol açmış; birçok kişi bu durumu, Gazze’deki insani krizin belgelenmesinin engellenmesi olarak değerlendirmiştir. Ancak Gilbert, yurt dışından desteğini sürdürme sözü vererek sağlık çalışanlarının çatışmadan etkilenen insanlar için savunuculuk yapma konusundaki etik sorumluluğunu vurgulamıştır. Ayrıca Tromsø’nun dünyada Filistin’e en çok gönderen şehir olmasına katkıda bulunmuştur (Mondoweiss, 2014). Gilbert, ‘ün ardından Gazze‘de çalışmak üzere NORWAC’ın acil cerrahi ekibiyle Mısır’a gitti ancak İsrail ordusu Gazze’ye erişimini engellemiştir. Bölgede 3 ay kadar kalıp tıbbi yardım çalışmalarına katılmıştır. Devam eden süreçte de Gazze’nin sesi olmaya devam etmiştir (Democracynow.org, 2023).

KAYNAKÇA

  • Democracynow.org (2023). You Need to Choose: Dr. Mads Gilbert on Medical Solidarity with Gaza as Israel Targets Hospitals. Erişim Tarihi: 28.08.2024, https://www.democracynow.org/2023/10/30/you_need_to_choose_dr_mads.
  • Dieterman, Lucian (2015). “Night in Gaza with Dr. Mads Gilbert”. The Jerusalem Fund. Erişim Tarihi: 14.02.2025, https://thejerusalemfund.org/2015/11/night-gaza-dr-mads-gilbert/.
  • Faces of Palestine (2024). Mads Fredrik Gilbert. Erişim Tarihi: 16.02.2025, https://www.facesofpalestine.org/profiles/mads-fredrik-gilbert.
  • Gilbert, Mads & Fosse, Erik (2009). ‘’Inside Gaza’s Al-Shifa Hospital’’. The Lancet, 373, 9659: 200-202.
  • Gilbert, Mads (2014). Brief Report to UNRWA: The Gaza Health Sector as of June 2014. Tromsø: University Hospital of North Norway.
  • Mondoweiss (2014). Israel Bans Renowned Doctor and Human Rights Activist Mads Gilbert from Entering Gaza for Life. Erişim Tarihi: 13.11.2024, https://mondoweiss.net/2014/11/renowned-activist-entering/.
  • Shuttleworth, Kate (2014). “Trauma Surgeon Mads Gilbert will Defy Israeli Ban on Gaza Entry”. The Guardian. Erişim Tarihi: 19.10.2024, https://www.theguardian.com/world/2014/nov/15/mads-gil.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Gilbert, Mads & Fosse, Erik (2009). Eyes in Gaza. Oslo: Gyldendal.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Şahin, Meral. “Gilbert, Mads”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 637-639. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.