Agamben, Giorgio
İNG
Agamben, Giorgio
ALM
Agamben, Giorgio
FRA
Agamben, Giorgio
ARA
جورجيو أجامبين
22 Nisan 1942’de Roma’da doğan Giorgio Agamben, hukuk ve felsefe i almış, La Sapienza Üniversitesi’nde Simone Weil’in düşüncesi üzerine yazdığı doktora teziyle akademik kariyerine başlamıştır. İtalya’nın önde gelen çağdaş düşünürlerinden biri olan Agamben, biyopolitika, istisna hali, dil felsefesi ve estetik gibi alanlarda geliştirdiği radikal kavramlarla 20. ve 21. yüzyıl felsefesine damga vurmuştur (Hukuk Sözlüğü, 2025). Düşünür, kariyeri boyunca pek çok alanda çalışmıştır: şiir ve edebiyat üzerine yazmış, sinema oyunculuğu yapmış, Orta Çağ metinlerini incelemiş, hukuk ve dil felsefesi üzerine metinler kaleme almış, siyasi analizler sunmuş ve sanat kuramları geliştirmiştir (Murray, 2010: 1-3). Bu disiplinlerarası üretim, onun ana alanı olan felsefenin sınırlarını aşmasını sağlamıştır. Agamben, böylece geniş bir entelektüel yelpazede etkili olmuştur.
1995’te Kutsal İnsan: Egemen İktidar ve Çıplak Hayat (Homo Sacer. Il Potere Sovrano e la Nuda Vita) ve 1998’de Tanık ve Arşiv: Auschwitz’den Artakalanlar (Quel Che Resta di Auschwitz: L’archivio e il Testimone) adlı kitaplarını yayımlayan Agamben, ’nin Irak’ı işgalinden hemen sonra kaleme aldığı ve 2003 yılında yayımladığı İstisna Hali (Stato di Eccezione) adlı eseriyle dikkat çekmiştir (Ercan, 2021 : 1406). Filozof, 2004 yılında Ulrich Raulff’un kendisiyle yaptığı röportajda (2004: 1-3) istisna hali kavramını açıklamıştır. Ona göre istisna hali ya da acil durum rejimi başlangıçta olağanüstü ve geçici bir önlem gibi algılansa da zamanla dönüşüme uğrayabilir ve yönetimin olağan biçimlerinde görülebilir. Agamben, Felsefi anlamda hukuk ve hukuksuzluk arasındaki boşlukta, olağandışı ilişkinin de incelenebileceğini belirtir. Bu anlamda onun istisna hali teorisinin temelini oluşturan Homo Sacer kavramı öne çıkar. Kavram, Roma hukukunda hukuki korumadan yoksun bırakılan ancak kutsal sayılarak kurban da edilemeyen bir figürü niteler. Homo Sacer ilan edilen kişiyi öldürmenin cinayet suçunu oluşturmaması Homo Sacer’i istisna hali olarak belirler. Bu kişi, ilahi hukuk alanına alınmaz ve insani hukukun da dışında bırakılır. O zaman istisna hali, egemenin kural ile istisna arasındaki eşiği belirleme yetkisinde ve bir siyasal ilişki olarak yani kural ile istisna arasındaki boşlukta hayatı üretme kudretinde somutlaşır (Ercan, 2021: 1407-1408).
Giorgio Agamben kavramlarını günümüzle bağlantılandırırken Batı hukuk ve siyaset sistemlerinin temelinde kontrol ve tahakküm mekanizmalarının yattığını savunur. Bu bağlantıyı Antik Yunan’daki zoe (çıplak yaşam) ve bios (siyasal yaşam) ayrımını günümüze taşıyarak temellendirir. Ona göre Antik Yunan’daki ayrım modern dünyada mültecilerin ya da Guantánamo mahkumlarının durumundan çok da farklı değildir. 11 Eylül sonrası ABD’nin uygulamaya koyduğu “le savaş” politikalarını, Nazi ’sındaki “olağanüstü hal” uygulamalarına benzeterek hukukun askıya alınması olarak yorumlar (Murray: 2010: 3). İstisna hali ve Homo Sacer kavramlarının günümüzdeki karşılığı gücü elinde bulunduranlar tarafından hukuk dışına itilme, tarihsel tekerrür ve dışlamanın, üzerinde karar yetkisini elinde tutmaya dair sürdürülen modern versiyonlarıdır.
Günümüzdeki Homo Sacer temsilinin olduğunu ifade eden yazar ve düşünürler özellikle öldürüldüklerinde, öldüren ’in cezasızlığı ile bağlantı kurmaktadırlar. Tüm dünyanın canlı olarak izlediği katliamlarına rağmen İsrail’e hiçbir yaptırım ve ceza uygulanmaması da bunun en somut örneği olarak değerlendirilir1 (Durmuş, 2023). Giorgio Agamben de 2013 yılında kendi web sayfasında konuyla ilgili bir manifesto yayımladı. İsrail’in ’ye yardım götüren gemilere saldırısına2 dair yazdığı bu kısa metin şöyledir:
“Benim gibi kültürüyle ilişkili birinin ‘ölüm bir ustadır’ demek zorunda kalması hayli hazin bir durum. Ama yalnızca askerler bir korsan gibi davranarak uluslararası sularda pasifistlerin gemilerine saldırdıkları için değil, daha da kötüsü, özellikle İsrail’in ’den yarattığı bir toplama kampının gardiyanları gibi davrandıkları için çok daha hazin (Agamben, 2013).”
’te Gazze’de İsrail’in başlattığı katliama yönelik sessiz kalmayan Agamben, “Gazze’nin Sessizliği” başlıklı yazısında şu ifadelere yer verdi:
“Tel Aviv Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden bilim insanları, geçtiğimiz günlerde özel duyarlı ultrasonik mikrofonlarla bitkilerin kesildiğinde ya da susuz kaldığında çıkardıkları acı çığlıklarını kaydettiklerini duyurdu. Gazze’de mikrofon yok! (Şukeryan, 2023).”
Filistin konusuna derinlemesine bakıldığında, İsrail ve onu destekleyen devletlerin Filistinlileri “Homo Sacer” (kutsalın dışına atılmış, korunmasız insan) konumuna indirgediği görülüyor. Gözler önünde yaşanan katliamların (ki soykırım boyutlarına ulaşmıştır) insanlık adına hiçbir açıklaması olamaz. İsrail, Filistin topraklarında yaşam hakkını tek taraflı belirleyen bir güç haline gelirken, işlenen katliamlar, ve etnik temizlik politikaları “istisna hali” kavramıyla ifşa edilmektedir. Umut verici bir durum da dünya halklarının bu adaletsizliğe sessiz kalmamasıdır. Her geçen gün daha fazla insan, vicdanın ve insanlık onurunun gereğini yaparak Filistin için sokaklara, meydanlara çıkmakta3 ve sosyal medya aracılığıyla4 hakikati haykırmaktadır.
DİPNOTLAR
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Agamben, Giorgio (2013). “Ölüm İsrailli Bir Ustadır”. Bianet. Erişim Tarihi: 01.07.2025, https://bianet.org/yazi/olum-israilli-bir-ustadir-122467.
- De la Durantaye, Leland (2009). Giorgio Agamben: A Critical Introduction. California: Stanford University Press.
- Durmuş, Gülnaz Yücel (2023). “Günümüzdeki Homo Sacer: Filistinliler”. Perspektif. Erişim Tarihi: 01.07.2025, https://www.perspektif.online/gunumuzdeki-homo-sacer-filistinliler/.
- Ercan, Damla (2021). “Schmitt’in ‘Olağanüstü Hal’i ile Agamben’in ‘İstisna Hali’: Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 11 (2), 1395-1415.
- Hukuk Ansiklopedisi (2025). Giorgio Agamben. Erişim Tarihi: 07.07.2025, https://hukukbook.com/giorgio-agamben/.
- Murray, Alex (2010). Giorgio Agamben. London: Routledge.
- Raulff, Ulrich (2004). “An Interview with Giorgio Agamben”. German Law Journal, 5 (5), 609-614.
- Şukeryan, Fahd Süleyman (2023). “Filozoflar Gazze Savaşı Hakkında Ne Yorum Yaptı?”. Independent. Erişim Tarihi: 01.07.2025, https://www.indyturk.com/node/679971/d%C3%BCnyadan-sesler/filozoflar-gazze-sava%C5%9F%C4%B1-hakk%C4%B1nda-ne-yorum-yapt%C4%B1.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Agamben, Giorgio (2008). State of Exception. Chicago: University of Chicago Press.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Gidiş, Pınar Ayşe. “Agamben, Giorgio”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 87-89. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.