İçeriğe geç
SA · SANAT4 dk okuma · s. 1180–1182

Naci en Palestina

İNG

I was born in Palestine

ALM

Ich wurde in Palästina geboren

FRA

Je suis née en Palestine / je naquis en Palestine

ARA

وُلِدْتُ في فلسطين

YAZAR

Derya ENSARİOĞLU

ORCID 0009-0005-8168-1083

KİTAPTA

s. 1180–1182

Atıf al

Naci en Palestine, Tony Gatlif ve Dionysis Tsaknis’in Naci en Alamo adlı şarkısının ’e ithafen yapılmış bir uyarlamasıdır. Özgün şarkı, ilk kez Vengo (2000) filminde kullanılarak tanınmış; Roman halkının/çingenelerin vatansızlığını, yersiz yurtsuzluğunu ve kültürünü konu alan bir eser olarak öne çıkmıştır (Çakmak, 2024). Tunuslu sanatçı Emel Mathlouthi, bu şarkıyı yeniden yorumlayarak, Alamo (Aşk) ifadesi yerine Filistin’i koymuş ve şarkıyı bir ağıt tınısıyla seslendirmiştir. Ancak Mathlouthi’ye göre, bu yeniden uyarlamada ironik bir boyut bulunmaktadır. Sanatçı: “Belki de vatansızlık, çingeneler için bir tercih meselesiyken, için değildir.” diyerek bu ironiyi dile getirmiş (Last FM, 2009); özgün eserin güzelliğini korumakla birlikte, kendine özgü bir yorum katma gereği duyduğunu ifade etmiştir.

Mathlouthi, özgürlük temasını müzikal çerçevede vurgulayan, dinleyicisiyle korkusuz ve açık diyalog kuran bir sanatçıdır. 2010’da başlayan protestolardan ilham alarak bestelediği “Kelmti Horra” (Benim Dünyam Özgür), Tunus olaylarının simgesi haline gelmiş ve onu uluslararası arenada tanınan bir isim yapmıştır (Yıldız, 2023). 2012’de yayınlanan bu parça, Arap Baharı sürecinde bölgenin marşı olarak benimsenmiştir (Institut Français de Turquie, 2017). 2017’de ise Philia: Sanatçılar İslamofobiye Karşı adlı albüme “Insanity” (Cinnet) şarkısıyla dikkat çekmiştir (Yıldız, 2023).

Emel Mathlouthi, sanatsal kimliği ve aktivist duruşu arasındaki ilişkiyi şu sözlerle özetlemektedir: “Mevcut küresel sistem, başarı için uyumluluğu ve görünmezliği dayatıyor ancak ben bu paradigmayı reddediyorum. Müziğim her zaman eylemle iç içe oldu, fakat Batılı söylemler beni çoklu kimliklerimden –müzisyen, aktivist, yapımcı– soyutlamaya çalıştı. Artık tüm bu yönlerimi sahiplenme zamanı.” (Dursun, 2024). Tam da bu anlayışla hareket eden sanatçı, Filistin konusunda sanatının estetik kaygıları ile ruhunun aktivizmini birleştirmektedir.

Naci en Palestine üzerinden yürütülen tartışmalar da bunun en önemli göstergesidir. Şarkının orjinali, Roman halkının yersiz-yurtsuzluğunu kültürel bir özellik olarak ele alırken, uyarlaması ise Filistinlilerin maruz kaldığı yersiz-yurtsuzlaştırmayı vurgulamaktadır. Filistinlilerin yaşadıkları, ’in uyguladığı politik in bir sonucudur. İlki tarihsel ve komünal bir tercih iken, ikincisi doğrudan dayatmaya karşı verilen bir mücadeledir. Böylece sanatçının çalışması Filistin halkıyla birlikte harekete geçen ortak insanlık vicdanında, geniş bir mücadele ve dayanışma ağının bir aracı haline gelmektedir. Filistin’de yaşananları dile getirmek , göçmen karşıtlığı, islamafobi, eriyen buzullar, yasaklanan konserler, yok olan diller, baskı altındaki topluluklar gibi tüm sorunları sarmalayacak bir gönül ve zihin açıklığına da neden olmaktadır. Naci en Alamo şarkısının Naci en Palestina haline dönüşmesi bu çoklu dayanışmayı yeniden üreten düşünsel ve duygusal bir köprü işlevi görmektedir. Filistin’e yönelik şiddetin tırmandığı bu süreçte, Emel Mathlouthi’nin müziği, tanıklığın bir parçası haline gelmektedir. Onun politik, çok dilli ve müzik temelli i, maruz kalanların sesini duyurma çabasına katkı sunmaktadır (Çakmak, 2024).

Şarkıda geçen şu sözler, Filistin’in uğradığı zulmü anlatırken, tüm mazlumları da hatırlatacak bir ifade gücüne sahiptir:

“Adsız yerlerden geldim

Toprağım yok

Ana vatanım yok

Ateşler yakıyorum parmaklarımda

Sana şarkılar söylüyorum kalbimle

Yürek telim gönül yakıyor

Filistin’de doğdum

Yerim yok

Toprağım yok

Yurdum yok.” (Çakmak, 2024).

Mathlouthi’nin bu sanatsal duruşu, kuşkusuz özellikle Filistin söz konusu olduğunda iyice somutlaşmaktadır. Çünkü Filistin’de yaşananlar, dilin politik alandaki gücünü çok daha çarpıcı bir biçimde yansıtmaktadır. Mathlouthi, İsrail işgaline dair düşüncelerini şu sözlerle ifade etmektedir:

… Kimse ve hiçbir ülke bir şey yapmıyor. Herkes izliyor. Benim yapabildiğim tek şey de hakkında konuşmaya devam etmek ve sesli şekilde şunu söylüyorum; bu bir işgal, bu bir savaş değil. İşgal edilen ile işgal arasında. Bu şarkıyı Arapça söylemek önemliydi. Bu kalpten gelen bir şeyle ilgili. Kalbin kendini en dürüst, en otantik şekilde ifade etmesi gerektiğini düşünüyorum (CNN Türk, 2023).

Sanatçı bu açıklamaları ile somut gerçekliği “işgal” olarak ortaya koymakta, dolayısıyla medyanın ya da güçlerin yaşananlara “savaş” demesini bir çarpıtma1 olarak nitelendirmektedir. Bu örnek, politik söylemin dilsel tercihlerle nasıl inşa edildiğini göstermektedir. Ayrıca “Arapça vurgusu” da otantik olan ile kalp arasındaki bağı anlatırken, müziğin (sözler anlaşılmasa da) politik dili kurmada evrensel bir işlev üstlenebileceğini belirtmektedir.

Naci en Palestine, tüm bu derin bağlantılarla birlikte, nin küresel bir sembolü haline gelerek uluslararası protestolarda birleştirici bir rol oynamıştır. Şarkıyı kullanan farklı coğrafyalardaki aktivistler, ortak bir müzik diliyle İsrail’in katliamlarına karşı yürütülen eylemler ve sosyal medya paylaşımları için güçlü bir kültürel ifadeye sahip olmuşlardır. Diğer yandan şarkı, zorlu koşullarda direnmeye devam eden Filistinliler üzerinde de olumlu etkiler bırakmıştır. Sanatçının, kişisel Instagram hesabından paylaştığı, bir gencin İsrail’in bombalayarak harabeye çevirdiği evin duvarına yazdığı “Emel, Gazze’nin kuzeyinde direnen bize desteğin için teşekkürler” ifadeleri buna güzel bir örnektir. Ayrıca videoyu paylaşanların “Teşekkürler Emel, Adın Gazze’nin enkazı üzerinde parlıyor, sesini kullanmaktan asla vazgeçme. Senin sesin bizim sesimiz” yorumları (emelmathlouthi, 2024) da sanatçının Filistinliler nezdindeki değerini ve sanatın gücünü ortaya koymaktadır.

KAYNAKÇA

  • CNN Türk (2023). Filistin Şarkısı Stüdyodakileri Gözyaşlarına Boğdu! Eski Bakan Canlı Yayında Hüngür Hüngür Ağladı. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://www.cnnturk.com/video/dunya/filistin-sarkisi-studyodakilere-gozyaslarina-bogdu-eski-bakan-canli-yayinda-hungur-hungur-agladi-2058450.
  • Çakmak, Bengi (2024). “Naci en Palestina”. Yeni e. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://yenie.net/naci-en-palestina/.
  • Dursun, Sevda (2024). “Filistin İçin Yeni Şarkı Yazan Emel Mathlouthi: Kalbim Şarkı Söylemeye Sıcak Değil”. Yeni Şafak. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://www.yenisafak.com/hayat/filistin-icin-yeni-sarki-yazan-emel-mathlouthi-kalbim-sarki-soylemeye-sicak-degil-4604850.
  • Emelmathlouthi [@emelmathlouthi]. (20 Kasım 2024). Your Name Shines on the Rubble of Gaza, Never Stop Using Your Voice. Your Voice is Our Voice in Gaza. Instagram. https://www.instagram.com/reel/DCmOoGGNLx9/?utm_source=ig_web_copy_link.
  • Institut Français de Turquie (2017). Konser: Emel Mathlouthi. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://www.ifturquie.org/etkinlik/konser-emel-mathlouthi/.
  • Last FM (2009). Emel Mathlouthi. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://www.last.fm/tr/music/Emel+Mathlouthi/+wiki.
  • Yıldız, Ömer Faruk (2023). “Tunuslu müzisyen Emel Mathlouthi: Türkiye’ye geldiğimde, evime gelmiş gibi hissediyorum”. AA. Erişim Tarihi: 04.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/insana-dair/tunuslu-muzisyen-emel-mathlouthi-turkiyeye-geldigimde-evime-gelmis-gibi-hissediyorum/3015187.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Ensarioğlu, Derya. “Naci en Palestina”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1180-1182. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.