İşveren Sendikası
İNG
Employers’ Union
ALM
Arbeitgeberverband
FRA
Syndicat des Employeurs
ARA
نقابة أرباب العمل
İşveren sendikası, üretim sürecinde sermaye sahiplerini ve işveren konumundaki aktörleri temsil eden örgütlü yapıları ifade eder. Bu tür yapılar, üyeleri adına devlet kurumları, işçi sendikaları ve uluslararası kuruluşlarla müzakere yürüterek sosyal diyalog süreçlerine katılır, iş dünyasının çıkarlarını korumayı ve savunmayı amaçlar. bağlamında ise işveren sendikaları, yalnızca aktörler olarak değil, aynı zamanda siyasal istikrarsızlık, işgal koşulları ve dışa bağımlı bir ekonomi içerisinde hayatta kalmaya çalışan yapıların temsilcileridir. Dolayısıyla Filistin’de işveren sendikacılığı, klasik anlamda sermaye savunusunun ötesinde, stratejileri oluşturma, dış yatırımı teşvik etme ve ağlarına katılma gibi çok boyutlu bir misyon üstlenmiştir.
Filistin’de işveren sendikalarının kurumsallaşması, 1990’lı yılların başında bölgedeki siyasal dönüşümlerle ivme kazanmıştır. Özellikle Oslo Anlaşmaları (1993–1995) sonrasında ’nin kurulması, ekonomik yapının yeniden inşası ve özel sektörün geliştirilmesi ihtiyacını beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda, en eski ve köklü yapılardan biri olan Filistin Ticaret, Sanayi ve Tarım Odaları Federasyonu [Federation of Palestinian Chambers of Commerce, Industry and Agriculture], hem hem Gazze Şeridi’nde faaliyet gösteren ticaret odalarını temsil etmek amacıyla 1989 yılında kurulmuş ve iş dünyasının koordinasyonunu sağlamaya başlamıştır (bkz. İBF, t.y.). Ayrıca 1997 yılında bağımsız ve sivil bir yapı olarak kurulan İş İnsanları Derneği [Palestinian Businessmen Association], özel sektör girişimciliğini teşvik etmek, ekonomik karar alma süreçlerine katılım sağlamak ve iş dünyasının üretkenliğini artırmak amacıyla faaliyet göstermektedir (bkz. PBA, t.y.: 2). Bu iki kuruluşa ek olarak, 1999 yılında kurulan Filistin Sanayi Federasyonu [Palestinian Federation of Industries], sanayi sektöründeki işverenleri temsil eden temel yapı olarak öne çıkmıştır (bkz. UN ESCWA, t.y.).
Oslo sonrası dönemde işveren sendikaları, Filistin Ulusal Yönetimi ile kurumsal ilişkiler geliştirmeye başlamış, yerel kalkınma planlarında ve ekonomik mevzuatın oluşumunda çeşitli danışma süreçlerine katılmıştır (PCBS, 2023: 19-22). Bunun yanı sıra, Uluslararası Çalışma Örgütü, Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı gibi uluslararası kuruluşlarla iş birliği içinde kapasite geliştirme, piyasası reformu ve yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik projeler yürütülmüştür (MAS vd., 2020). Bu iş birlikleri, Filistinli işveren kuruluşlarının uluslararası tanınırlığını artırmakla kalmamış, aynı zamanda bölgedeki ekonomik kırılganlıklar karşısında direnç geliştirmelerine katkı sağlamıştır. Özellikle ablukası altındaki Gazze Şeridi’nde faaliyet gösteren işveren yapıları için uluslararası destek, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda insani bir gereklilik olarak öne çıkmıştır (ILO, 2025).
Filistin’deki işveren sendikaları, üyeleri arasında sektörler arası koordinasyonu sağlamak, iş dünyasının ortak çıkarlarını savunmak ve yatırım ortamını geliştirmek gibi temel görevler üstlenmektedir (PBA, t.y.). Gazze Şeridi ve Batı Şeria arasındaki siyasi ve ekonomik bölünmüşlük, işveren kuruluşlarının faaliyet alanlarını doğrudan etkilemekte; mal ve hizmet akışındaki engeller, eksiklikleri ve güvenlik riskleri bu yapıları daha çok kriz yönetimi ve adaptasyon politikalarına yönlendirmektedir1 (MAS vd., 2020). İşveren sendikaları aynı zamanda sosyal diyalog mekanizmalarının bir parçası olarak, işçi sendikaları ve kamu kurumlarıyla müzakere süreçlerine katılmakta (ILO, 2025), iş barışı ve istihdam politikaları konusunda katkı sunmaktadır (PCBS, 2023). Öte yandan, Filistin’de sivil toplum ve özel sektördeki tüm işletmelerin yaklaşık yüzde 89’unu oluşturan küçük ve mikro ölçekli işletmelerin, COVID-19 salgını gibi ekonomik şoklar nedeniyle yatırım ortamından ciddi şekilde etkilendiği ve hükümet desteğine ihtiyaç duyduğu belirtilmektedir. Benzer şekilde, kadınların iş gücüne katılım oranının uluslararası standartlara göre oldukça düşük olduğu, kültürel engellerle karşılaştıkları ve iş gücü piyasasında erkeklerle rekabet etmekte zorlandıkları vurgulanmaktadır (MAS vd., 2020: 26). Bu durumlar, küçük girişimciler ile ve genç işverenlerin ihtiyaçlarının mevcut mekanizmalar ve destek programları aracılığıyla yeterince yansıtılamadığı veya karşılanamadığı yönünde bir tablo ortaya koymaktadır.
Filistin’de işveren örgütleri, İsrail saldırganlığının yol açtığı benzersiz ekonomik çöküş ve iş gücü piyasası krizi karşısında ekonomik sürdürülebilirliği sağlamak ve üyelerinin çıkarlarını temsil etmek gibi hayati bir rol üstlenmektedir. ILO (2025) raporu, bu zorlu ortamın boyutlarını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Rapora göre, Filistin’in genel GSYİH’si 2024’te yüzde 27 oranında daralarak 16 yıl önceki seviyesine gerilemiştir. Bu daralma, özellikle ’de ekonomik çıktının yüzde 83, Batı Şeria’da ise yüzde 17 oranında küçülmesiyle kendini göstermiş; Gazze’nin Filistin ekonomisindeki payı savaş öncesi yüzde 17’den yüzde 3’e düşmüştür. Ekonomik sektörlerin tamamı olumsuz etkilenmiş olup, en keskin düşüş yüzde 45,4 ile inşaat sektöründe yaşanmıştır. Hizmet sektörü dörtte birinden fazla, yüzde 21,0 ve sanayi yüzde 32,2 oranında küçülmüştür. Kişi başına düşen GSYİH’de yüzde 27,8’lik azalma ve Gazze’deki tüketici fiyat endeksinin yüzde 238 oranında yükselmesi, işletmelerin maliyetlerinin fırladığını ve satın alma gücünün azaldığını göstermektedir. Ayrıca, Gazze’nin fiziksel altyapısındaki toplam hasarın Ekim 2024 itibarıyla 29,9 milyar dolar olarak tahmin edilmesi, işletmelerin yeniden faaliyete geçmesinin önündeki devasa engelleri vurgulamaktadır.
İş gücü piyasası verileri de benzer bir tablo çizmektedir: Gazze Şeridi’nde işsizlik oranı yüzde 69,0’a fırlamış (erkeklerde yüzde 67,9, kadınlarda yüzde 73,2) ve 15-29 yaş arası genç işsizliği yüzde 80,3 gibi rekor bir seviyeye ulaşmıştır. İş gücüne katılım oranı yüzde 29,9’a, istihdam-nüfus oranı ise yüzde 9,3’e düşmüştür. Batı Şeria’da ise Ekim 2023’ten bu yana 155.000 iş kaybı yaşanmış, bunların yaklaşık 140.000’i İsrail ve gasp birimlerindeki işlerden kaynaklanmıştır. Bu durum, yıllık 3 milyar ABD Doları gelir kaybına denk gelmektedir. Batı Şeria’daki genel işsizlik oranı 2023’teki yüzde 16,5’ten 2024’te yüzde 31,4’e yükselmiş, genç işsizliği ise yüzde 29,3’ten yüzde 43,0’a çıkmıştır. İsrail ve gasp birimlerinde istihdam edilen in sayısı, 2022’deki 193.000 zirvesinden keskin bir düşüşle 2024’te yalnızca 31.000 kişi olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca, çalışanların yaklaşık yarısının kayıt dışı istihdamda yer alması ve 2022’de iş gücünün genel olarak yüzde 65,2’sinin gayri resmi istihdamda bulunması (PCBS, 2023), işveren örgütlerinin temsil edeceği tabanın ne kadar savunmasız ve güvencesiz olduğunu ortaya koymaktadır. Toplam işletmelerin yüzde 89’unu oluşturan mikro ve küçük ölçekli işletmelerin (MAS vd., 2020: 13) zaten kısıtlı olan finansmana erişimleri bu kriz ortamında daha da derinleşmiştir2. Bu koşullar altında, işveren örgütlerinin görevi, bu kadar geniş çaplı bir iş kaybı ve ekonomik yıkım karşısında işletmelerin ayakta kalmasına yardımcı olmak, istihdamı yeniden canlandırmak ve üyelerinin ihtiyaçlarını ulusal ve uluslararası düzeyde kararlılıkla dile getirmek gibi hayati bir önem taşımaktadır.
Sonuç olarak, Filistin’de işveren sendikaları yalnızca ekonomik çıkarları temsil eden yapılar değil, aynı zamanda siyasal belirsizlikler, işgal koşulları ve yapısal kırılganlıklar altında özel sektörün sürdürülebilirliğini sağlayan stratejik aktörlerdir. İş veren sendikaları ulusal düzeyde politika yapım süreçlerine katılmakta; uluslararası ortaklıklar yoluyla kurumsal kapasitelerini geliştirmektedir. Bununla birlikte, bu yapıların temsil gücü, kapsayıcılığı ve sivil bağımsızlık niteliği hâlâ tartışma konusudur. Filistin’de işveren sendikacılığı, klasik anlamda bir çıkar savunusunu aşarak, kriz dönemlerinde direnç geliştiren, kalkınma süreçlerine yön veren ve uluslararası sistemle etkileşim kuran çok boyutlu bir yapıya dönüşmüştür. Bu dönüşüm, işveren örgütlerinin hem ekonomik hem toplumsal yeniden inşa süreçlerinde merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Batı Şeria Ekonomisi; Ekonomik Dengesizlikler; Gazze Ekonomisi
- 2.Bkz. Ekonomik Kriz
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- ILO (2025). The Situation of Workers of the Occupied Arab Territories Report of the Director-General, Appendix. International Labour Conference 113th Session, 2025. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://www.ilo.org/sites/default/files/2025-05/ILC113%282025%29-DG-APP-%5BRO-BEIRUT-250402-001%5D-Web-EN.pdf.
- İBF (T.Y). Partnerler. Erişim Tarihi: 05.10.2025, https://www.ibforum.org/tr/partners#:~:text=Filistin%20Ticaret%2C%20Sanayi%20ve%20Tar%C4%B1m,%C3%B6zerk%20bir%20kurum%20olarak%20kurulmu%C5%9Ftur.
- MAS; PCBS; PMA & PCMA (2020). Economic Monitor: 61–62. Erişim Tarihi: 07.10.2025, https://www.pcma.ps/wp-content/uploads/2022/02/monitor_61_62_eng.pdf.
- PBA (T.Y). The Palestinian Businessman Association. Erişim Tarihi: 13.03.2025, https://www.pba.ps/data/files/jbcs-profile-general-pdf-96392176059307859.pdf.
- PCBS (2023). Statistical Report 2022: Sustainable Development Goals (SDGs). Erişim Tarihi: 06.10.2025, https://www.sdgs.ps/en/content/publications/1007.html.
- UN ESCWA (T.Y). Palestinian Federation of Industries. Erişim Tarihi: 05.10.2025, https://archive.unescwa.org/palestinian-federation-industries.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Şencal, Harun. “İşveren Sendikası”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 851-854. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.