İçeriğe geç
EK · EKONOMİ3 dk okuma · s. 216–219

Batı Şeria Ekonomisi

İNG

West Bank Economy

ALM

Wirtschaft im Westjordanland

FRA

Économie de la Cisjordanie

ARA

اقتصاد الضفة الغربية

YAZAR

Mehmet Salih KUMAŞ

ORCID 0000-0001-7055-9799

KİTAPTA

s. 216–219

Atıf al

İsrail, 1967 yılında Filistin topraklarını ikiye bölmüş ile Gazze Şeridi’ni birbirinden ayırmıştır. Batı Şeria, el-Fetih Örgütü tarafından yönetilmekte olup kısmen uluslararası tanınırlığa sahiptir. Bu durum Batı Şeria’nın Gazze Şeridi’ne göre gelişmişlik düzeyinin yükselmesine yardımcı olsa da İsrail’in Batı Şeria toprakları üzerindeki sıkı kontrolü artarak devam etmektedir. el-Fetih yönetimindeki ’nin sınırlı otonomisine rağmen, bölge ekonomisi; hareket kısıtlamaları, kaynaklara erişim engelleri ve İsrail ekonomisine olan yapısal bağımlılık gibi kronik sorunlarla uğraşmaktadır. Bu durum, bölge ekonomisini kırılgan hale getirmekte ve sürdürülebilir bir ya imkân vermemektedir (Ertem, 2019: 135-136).

Batı Şeria (AA)

Batı Şeria ekonomisinin karşılaştığı temel sorunların başında, 2002’den itibaren inşa edilen ve giderek artan gelmektedir. Maliye Bakanlığı ve Dünya Bankası gibi kurumlar bu fiziki engellerin; ekonomik faaliyetleri durgunlaştırdığını, yatırım risklerini artırdığını ve üretim maliyetlerini yükselttiğini belirtmektedir. Hareket kabiliyetinin engellenmesi, yalnızca işçilerin iş yerlerine ulaşımını zorlaştırmakla kalmamakta, aynı zamanda i ve mal ticaretini de sekteye uğratmaktadır. İşgal ve gasp politikaları neticesinde, Batı Şeria’da yaşayan in yer altı su kaynaklarının yüzde 82’sine ve otlak arazilerinin üçte ikisinden fazlasına erişimlerinin engellendiği rapor edilmektedir. işgal girişiminin hemen öncesinde 567 olan nın, Şubat 2024’te 700’e çıkmış olması Batı Şeria ekonomisini daha da olumsuz etkilemektedir (Mercan & İlkbahar, 2025: 7-12).

Bir zamanlar Batı Şeria’nın ticaret ve hizmet merkezi olan Kudüs’ün doğusu, 1993’ten itibaren Batı Şeria’nın geri kalanından izole edilerek ekonomik bir çöküşe terkedilmiştir. Ayrım duvarları yükseldikçe daha da derinleşen bu olumsuz süreç, bölgedeki yerel işletmelerin birçoğunu kapanma noktasına getirmiştir. Bu ekonomik çöküş, İsrail Sivil Haklar Derneği’nin raporlarında vurgulandığı üzere, “ilhak, ihmal ve hak ihlallerinin etkileri” ile birleşerek Kudüs’ün doğusundaki nüfusun yaklaşık yüzde 80’ini yoksulluk sınırının altına itmiştir (MAS, 2025: 5).

Batı Şeria’nın ekonomik performansı siyasi ve askeri gelişmelere paralel olarak ciddi bir dalgalanma sergilemektedir. İkinci İntifada sonrası 2000-2002 döneminde GSYİH’de yaşanan keskin düşüşleri, 2003-2007 arasında zayıf bir toparlanma izlemiş, 2009’da Cenin girişindeki bir kontrol noktasının kaldırılması gibi sınırlı rahatlamalar, turizmde ve yerel ticarette belirgin canlanmaya imkân vermiştir. 2017 yılının ikinci çeyreğinde Batı Şeria’da işsizlik oranı yüzde 20,5, yoksulluk oranı ise yüzde 14 olarak tespit edilmiştir. Ekim 2023 öncesinde Batı Şeria ekonomisi yüzde 8’lik bir büyüme sağlamış ve yoksulluk oranı yaklaşık yüzde 12’ye gerilemiştir. Ancak, soykırımla birlikte İsrail’in uyguladığı tam kapatma politikaları ekonomide benzeri görülmemiş bir daralmaya neden olmuştur. 2023’ün ilk üççeyreğinde yüzde 4 büyüme gösteren Batı Şeria ekonomisi dördüncü çeyrekte yüzde 19 daralmış, 2024’ün ilk çeyreğine gelindiğinde bu daralma yüzde 25’e ulaşmıştır (World Bank, 2024: 6-7). 2024 yılı sonu itibarıyla; inşaat sektörü yüzde 38, sanayi sektörü yüzde 30, yüzde 17, hizmet sektörü ise yüzde 17 oranında küçülmüştür (PCBS, 2024: 2).

Bu ekonomik bozulma sosyoekonomik göstergelere doğrudan yansımaktadır. Ekim 2023 öncesinde dahi ’ye kıyasla daha düşük olsa da (yüzde 14’e karşı yüzde 53), Batı Şeria’daki yoksulluk oranı önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Uygulanan soykırımın ardından piyasası fiilen çökmüştür. Öncesinde gelirleri bölgedeki toplam talebin üçte birini oluşturan ve İsrail ile yeni gasp birimlerinde çalışan 171.000 Filistinli işçinin yüzde 90’ı işini kaybetmiştir. Yerel özel sektörde de yaklaşık 144.000 iş kaybı yaşanmış, böylece Batı Şeria’daki toplam işsizlik oranı 2023’ün üçüncü çeyreğindeki yüzde 12,9 seviyesinden dördüncü çeyrekte yüzde 32’ye ve 2024 yılı sonu itibarıyla yüzde 35’e yükselmiştir (PCBS, 2024: 6). Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’ne göre, Ocak 2024’te Batı Şeria işletmelerinin yüzde 99’u güç tarafından Ekim 2023’ten bu yana uygulanan baskılardan olumsuz etkilenmiş, yüzde 97’den fazlasının satışlarında düşüş yaşanmış ve küçük ve orta ölçekli işletmelerde kalıcı işten çıkarmalar gerçekleşmiştir. Batı Şeria’da toplam istihdamın üçte birine karşılık gelen 306.000 kişi işini kaybetmiştir (ILO, 2024: 1-2).

KAYNAKÇA

  • Ertem, H.S. (2019). “Filistin’in Sosyo-Ekonomik Sıkıntılarının Giderilmesinde Türkiye’nin İmkân ve Sınırları”. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 6 (1), 133-168.
  • ILO (2024). Impact of the War in Gaza on The Labour Market and Livelihoods in the Occupied Palestinian Territory. Bulletin No. 3. Erişim Tarihi: 15.08.2025, https://www.ilo.org/publications/impact-war-gaza-labour-market-and-livelihoodsoccupiedpalestinian.
  • MAS (2025). Al-Murâqib al-Iqdisadî. Erişim Tarihi: 15.08.2025, https://mas.ps/publications/12624.html.
  • Mercan, M.H. & İlkbahar, H. (2025). Gazze Soykırımının Öteki Yüzü: Su Kaynakları, Tarım Alanları ve Hayvan Çiftlikleri. İstanbul: SETA Yayınları.
  • PCBS (2024). Palestinian Central Bureau of Statistics. Erişim Tarihi: 28.06.2025, https://www.pcbs.gov.ps/post.aspx?lang=en&ItemID=5906.
  • World Bank (2024). Impacts of the Conflict in the Middle East on the Palestinian Economy Economic. Erişim Tarihi: 13.07.2025, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/ce9fed0d3bb295f0363d690224d1cd39-0280012024/original/Palestinian-Econ-Upd-May2024-FINAL-ENGLISH-Only.pdf.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Kumaş, Mehmet Salih. “Batı Şeria Ekonomisi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 216-219. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.