Ekonomik Dengesizlikler
İNG
Economic Imbalances
ALM
wirtschaftliche Ungleichgewichte
FRA
Déséquilibres Économiques
ARA
الاختلالات الاقتصاديّة
ekonomisi, ’in uzun yıllardır devam eden işgali ve ‘ten sonra şiddetini yoğunlaştırdığı soykırımı nedeniyle ciddi dengesizliklerle karşı karşıyadır. Dengesizliğin yarattığı felaket, en belirgin biçimde ’de insani dram olarak kendini göstermektedir, bunun yanı sıra ’nın içinde de ekonomik aktiviteler, istihdam, yoksulluk ve yaşam standartları derinden etkilenmektedir.
İsrail, Gazze’de tarihte belki de hiç görülmemiş bir toplu imhaya giriştiğinden burada ekonomik şartlar insani krize işaret etmektedir. Saldırılar, emsalsiz ekonomik gerilemeye neden olmuş, GSYİH tahmini olarak 2024’te yüzde 83’lük bir daralma görmüştür. 2024’ün sonlarına doğru, Gazze’nin üretimi 2022 seviyesinin sadece yüzde 13’üne ulaşabilmiş ve saldırılar öncesindeki Filistin ekonomisindeki payı yüzde 17 iken sonrasında sadece yüzde 3’ünü teşkil etmiştir. Bu çöküş, Gazze’nin kişi başına düşen reel gelirinin 2024 sonu itibarıyla 200 doların altına düşmesine neden olmuştur. Bu rakam Batı Şeria’nınkinin sadece yüzde 5’idir. İş yerleri ve üretken varlıklar dahil olmak üzere fiziksel nın tahribi, Ekim 2024 itibarıyla 29.9 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. Bu rakam Filistin’in yıllık GSYİH’sının 1.8 katına eşdeğerdir. Yanı sıra işletmelerin çok büyük kısmı, saldırılar sonucu yok edildiğinden veya olumsuzluklardan dolayı kapatıldığından Gazze’de 2024 tüketici fiyat endeksi yüzde 238 artmıştır1 (World Bank, 2025).
Batı Şeria, Gazze ile aynı düzeyde fiziksel tahribata uğramamış olsa da 2024’te GSYİH’da yüzde 17’lik bir daralmayla ciddi ekonomik şoklar yaşamıştır (MAS, 2025). Bu durum, yoğunlaşan işgal, hızlanan gasp birimleri ve hareket kısıtlamasına bağlanmaktadır2. , kapılar ve barikatlar (toplam 849 engel) gibi baskı araçları, işçilerin iş yerlerine erişiminin engellenmesi ve tedarik zincirlerinin bozulması da geçim kaynaklarının ciddi şekilde etkilenmesine neden olmuştur.
Bu ekonomik daralmalar, işgal altındaki Filistin toprakları genelinde işsizlikte dramatik bir artışa yol açmıştır. Filistin’de işsizlik oranı, 2022’de yüzde 25,7 iken 2023’te yüzde 36,5’e yükselmiştir. Bu dramatik yükseliş 2024’te yüzde 49,9’a ulaşarak iki katından fazla artmıştır. Ayrıca, bölgesel eşitsizlikler de kendini daha belirgin göstermektedir. Gazze’de işsizlik Ekim 2024’te yüzde 79’a yükselmiştir. Gazze’yle karşılaştırılamasa da Batı Şeria’da da işsizlik, İsrail ve gasp alanlarındaki iş kayıplarının etkisiyle 2024’te yüzde 31,4’e ulaşmıştır. Ekim 2023’ten sonra 140.000’i İsrail ya da gasp birimlerinde olmak üzere yaklaşık 155.000 Batı Şerialı işçi işini kaybetmiştir (ILO, 2025).
Yoksulluk düzeyleri de ekonomideki bu ciddi dengesizlikleri yansıtmaktadır. Uluslararası yoksulluk sınırına (günde 6,85 dolar) göre 2023’te yüzde 22,1 olan ulusal yoksulluk oranının 2024 sonunda yüzde 37,7’ye yükseldiği ve 2,61 milyon insanın yeni yoksulluk koşullarına itildiği tahmin edilmektedir. Gazze’de, tüm nüfusun neredeyse tamamı 2024 sonuna kadar yoksulluk içinde yaşamıştır. Gelir dışındaki yoksunlukları göz önünde bulunduran çok boyutlu yoksulluk, Filistin genelinde iki katından fazla artmış, işgal edilmiş Filistin topraklarında nüfusun yüzde 55’ini etkilemiştir (UNDP, 2024). En çok barınma koşulları, hizmetlere erişim ve güvenlik konusunda olumsuzluklar yaşanmıştır. Hareket özgürlüğü, parasal kaynaklar, işsizlik, hizmetlerine erişim ve a kayıt ile ilgili yoksunluklarda da çok büyük artışlar yaşanmıştır.
Sektörel dengesizlikler de önemlidir. Hizmet sektörü GSYİH’ye en büyük katkıyı sağlamaya devam ederken, inşaat sektörü 2024’te ulusal düzeyde yüzde 45,4 daralarak en keskin gerilemeyi yaşamıştır. Bu gerileme Gazze’de yüzde 98, Batı Şeria’da ise yüzde 35 daralmaya neden olmuştur (PCBS, 2025: 2).
Filistin hükümetinin mali durumu oldukça kırılgan hale gelmiş, İsrail’in gümrük gelirlerinden yaptığı kesintilerin artması işi iyice zora sokmuştur. Ekim 2023 sonrasında yaşanan İsrail saldırganlığından bu yana artan kesintiler ve düşen iç gelirler nedeniyle mali durum önemli ölçüde kötüleşmiştir. Bu mali kriz, Filistin hükümetinin temel hizmetleri ve sosyal yardımları sağlama kapasitesini sınırlamıştır. Mali açık, 2023’teki GSYİH’nin yüzde 3,8’inden, 2024’te yüzde 9,5 ile yüzde 10,5’e yükselmiş, Filistin hükümeti mart sonuna kadar bir önceki aya ait kısmi maaşları bile güvence altına alamamıştır (MAS, 2025: 7).
İsrail işgalciliği kümülatif etkileriyle ekonomik kaynakları ciddi şekilde parçalanmış ve dengesizleştirmiştir. Gazze neredeyse tam bir ekonomik yıkımla karşı karşıyayken, Batı Şeria önemli daralma, iş kaybı ve mali sıkıntılar yaşamaktadır. Tüm bunlar hareket kısıtlamaları ve gasp birimlerinin genişlemesi ile daha da kötüleşmektedir. Bu faktörler, işgal altındaki Filistin topraklarında insani krize varan yaygın zorlukların açık bir biçimde görülmesine neden olmaktadır.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Daralma; Ekonomik Kriz
- 2.Bkz. Gıda Krizi; İnsan Hakları; İnsan Haklarının Sınırlanması; İnsani Kriz
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- ILO (2025). The Situation of Workers of the Occupied Arab Territories Report of the Director-General, Appendix. Erişim Tarihi: 16.03.2025, https://www.ilo.org/sites/default/files/2025-05/ILC113%282025%29-DG-APP-%5BRO-BEIRUT-250402-001%5D-Web-EN.pdf.
- MAS (2025). Palestine Economic Update. Erişim Tarihi: 10.05.2025, https://mas.ps/cached_uploads/download/2025/04/03/special-bulletin-17-eng-1743694369.pdf.
- PCBS (2025). Press Release: Forecasting Report 2025. Erişim Tarihi: 03.10.2025, https://www.pcbs.gov.ps/portals/_pcbs/PressRelease/Press_En_ForecastingRep2025EPCBS.pdf?utm_.
- UNDP (2024). Gaza War: Expected Socioeconomic Impacts on the State of Palestine. Erişim Tarihi: 20.04.2025, https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2024-10/gaza-war-expected-socioeconomic-impacts-palestine-policy-brief-english-1.pdf.
- World Bank (2025). Palestinian Territories Macro Povery Outlook. Erişim Tarihi: 23.04.2025, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/65cf93926fdb3ea23b72f277fc249a72-0500042021/related/mpo-pse.pdf.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Yılmaz, İsa. “Ekonomik Dengesizlikler”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 439-441. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.