Gazzeli Akademisyenler
İNG
Gaza Academics
ALM
Akademiker aus Gaza
FRA
Academiciens de Gaza
ARA
الأكاديمييون الغزّيّون
’deki akademisyenler, küresel akademik camianın bir parçası olarak bilgi üretimi ve aktarımı süreçlerine işgal koşullarının yarattığı olağanüstü zorluklar altında katılmaktadır. Temel insan haklarının sistematik ihlallerinin ve güvensizliğinin hüküm sürdüğü bu ortamda akademik çalışma, salt bilimsel üretimin ötesine geçerek düşünsel bir biçimine dönüşmektedir. Gazzeli akademisyenler, bilimsel bilgi üretimini sürdürürken aynı zamanda toplumsal hafızayı koruma ve entelektüel mirası yaşatma misyonunu üstlenerek, işgal koşullarına rağmen akademik faaliyeti bir direniş pratiği haline getirmektedirler1. Bu çift yönlü işlevleri onları geleneksel akademisyenlik rolünün ötesine yükseltmektedir (bkz. Alhila, 2024).
Bilimsel çalışmalarının kalitesi ile öne çıkan ve ’in ’te soykırıma başlamasından sadece bir ay sonra şehit olan Gazze İslam Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. (Vizyon Siyasi Kalkınma Merkezi, 2023) önemli bir örnektir. Tayeh, kendi alanında sayılı bilim adamlarından biri olarak kabul edilmektedir. Birçok imkanı olmasına rağmen Gazze’de kalmayı tercih etmiş, Gazzelilerin yaşadıkları zorlukları deneyimleyerek bilimsel üretime katkı sunmuş ve öğrenci yetiştirmiştir. Aynı şekilde İslam Üniversitesi’nin eski Ticaret Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Muhammed Mikdad da öne çıkan bir akademisyendir. Mikdad, İsrail saldırıları esnasında, yerinden edilmiş ancak bu dönemde dahi dört araştırma makalesi yayımlamış ve yayımlanmaya hazır iki makaleyi de tamamlamıştır (Buheji & Migdad, 2024). Bu örnekler, Gazzeli akademisyenlerin her türlü zorluğa karşın bilimsel üretkenliklerini sürdürmedeki kararlılıklarını ve akademik kimliklerini korumadaki ısrarlarını açıkça ortaya koymaktadır2.
Gazze, yıllardır süren askeri ablukadan dolayı âdeta büyük bir hapishanedir3 ve bu nedenle Gazze’ye giriş çıkış yapmak çok zordur. Gazze halkının yaşamını ciddi anlamda zorlaştıran bu durum akademisyenler açısından çok daha zorludur. Zira bir akademisyenin yaşamı ve başarısı önemli oranda fikir alışverişine, serbestçe seyahat etmesine ve farklı şehirlerde/ülkelerde gerçekleştirilen bilimsel toplantılara katılmasına bağlıdır. Ancak, Gazze’deki akademisyenlerin başka yerlere gitmesi hatta Gazze’den çıkması ciddi zorluklar barındırmaktadır4. Gazze’de diğer ülkelerden akademisyenlerin katılımıyla düzenlenen bazı bilimsel toplantılar gerçekleştirilmiş ancak dış dünyayla bağlantıların sınırlı oluşu bu süreçleri de sekteye uğratmıştır (Alhila, 2024).
Gazze’de yaşanan problemler5 ve işsizlik de akademik çalışmaları zorlaştırmaktadır. Araştırma kaynaklarının yetersizliği ve bilimsel çalışmalara yönelik gerekli araçlara erişim kısıtlamaları, akademik üretkenliği olumsuz yönde etkilemektedir. Ses ve görüntü cihazları gibi gerekli malzemeleri Gazze’ye sokmak yasak olduğundan bilimsel toplantıların yapılması için altyapı oluşturmak bile çok zordur. Her ne kadar internet ve iletişim imkanlarının artması bilgi edinmeyi bir ölçüde kolaylaştırsa da Gazze dışındaki bilim insanlarına kıyasla akademik faaliyetler Gazzeliler için hiç de kolay değildir (Alhila, 2024).
Tüm bu zorlukları yaşayacaklarını bilmelerine rağmen Gazze’de çalışmayı seçen ve/veya Gazze’ye dönen bilim insanlarının sayısı az değildir. Bu durumun birçok faktörden kaynaklandığı söylenebilir. İlk olarak, akademisyenlerin geri dönüş tercihinde din ve vatanseverlik duyguları önemli bir rol oynamaktadır. ’e olan bağlılık ve “”6 konusunda gösterilen hassasiyet bu bağlamda düşünülebilir. Ailevî sorumluluklar ve özellikle ebeveyn haklarına riayet etme isteği de bu tercihi belirler. Böylece yaşlı anne-babalarının sorumluluklarını üstlenen akademisyenler onların ihtiyaçlarını da karşılarlar. Aynı şekilde ını daha uygun bir kültürel ve toplumsal ortamda yetiştirme arzusu da Gazze’ye yerleşme güdülerinden biridir. Son olarak özgürlüğüne kavuşturulması gereken bir vatanda olmanın sosyal statüye etkisi de önemli bir başka faktördür. Zira bir akademisyen kendi ülkesinde saygın bir pozisyonda olabilirken, yurt dışında hangi akademik mertebeye ulaşırsa ulaşsın, aynı toplumsal değeri ve itibarı elde etmesi her zaman mümkün olmayabilir. Öte yandan şüphesiz ekonomik koşullar bakımından Gazze’nin durumu çok iç açıcı olmadığından ekonomik avantajlar bu kararın temel belirleyicisi değildir (Alhila, 2024).
Avrupa-Akdeniz İnsan Hakları Gözlemevi (EMHRN), Ekim 2023‘le beraber İsrail’in, Gazzeli akademisyenleri kasıtlı olarak hedef aldığını ve yüzden fazla bilim insanına suikast düzenlendiğini açıklamıştır (Rabıtatu Udebau’ş-Şam, 2009). Suikastların yanı sıra İsrail, bombardımanla da çok sayıda bilim adamını ve entelektüeli katletmiştir (el-Merkezu Filisitîni lil-İ’lâm, 2024).
Mart 2024 verilerine göre, Gazze’ye yönelik son saldırılarda aralarında 3 üniversite rektörü7, 17 profesör, 59 doktora ve 18 yüksek lisans derecesine sahip 100 civarında akademisyen katledilmiştir (TRT Arapça, 2024). 2025 yılının ilk ayında bu sayı, 150’yi geçmiştir. İsrail saldırılarında ayrıca 100’ün üzerinde üniversite binası yıkılmış, 20 civarında yükseköğretim kurumu da ağır hasar görmüştür8 (Abuaisha vd., 2025).
Görüldüğü gibi Gazze’deki akademisyenler, işgalin yarattığı fiziksel yıkıma, bilimsel faaliyetlerini engelleyen sistematik kısıtlamalara ve hedef gözetilerek katledilme riskine rağmen, entelektüel üretimlerini sürdürmektedir. Bu bilim insanları sadece bilimsel üretimle yetinmeyerek toplumsal hafızanın taşıyıcıları ve Filistin kimliğinin savunucuları olarak da öne çıkmaktadır. Yaşam hakkından akademik özgürlüklere kadar temel hakların ihlal edildiği bu koşullarda, Gazzeli akademisyenlerin mücadelesi, bilginin iktidar karşısındaki dönüştürücü gücünü ve insanlık onuruna dair evrensel bir çağrıyı temsil etmektedir.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Eğitim Kültürü
- 2.Ayrıca bkz. Sivil Karşı Koyuş
- 3.Bkz. Gazze Abluka Kültürü
- 4.Bkz. Hareket Kısıtlaması; İzin Rejimi
- 5.Bkz. Gazze Ekonomisi
- 6.Ribât, geleneksel anlamda sınır güvenliğini korumakla ilişkili iken Gazzeli akademisyenler açısından vatan topraklarında bulunmayı yani bilimsel üretimi sürdürürken işgal karşısından hayatı yeniden üretmek için halkla birlikte sürdürülen bir nöbeti anlatır. Ribât eylemini gerçekleştirenler hakkında detaylı bilgi için bkz. Murâbıt
- 7.Gazze İslam Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Süfyan Tayeh, Gazze İslam Üniversitesi Eski Rektörü Prof. Dr. Muhammed Şübeyr ve Gazze-Uygulamalı Bilimleri Üniversitesi Koleji Rektörü Prof. Dr. Said ez-Zibde.
- 8.Bkz. Educide
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abuaisha, Nour Mahd Ali; Aksoy, Halime Afra & Biçeroğlu, Ekrem (2025). “İsrail, Düzenlediği Sistematik Saldırılarla Gazze’deki Eğitim Sistemini Yok Etti.” AA. Erişim Tarihi: 22.04.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israil-duzenledigi-sistematik-saldirilarla-gazzedeki-egitim-sistemini-yok-etti/3461205.
- Alhila, Nour (2024). “Gazze’de Akademik Hayat ve Direniş”. İSAM Bülteni. Erişim Tarihi: 04.04.2025, https://bulten.isam.org.tr/author/nouralhila/.
- Buheji, Mohamed & Migdad, Mohammed Ibrahim (2024). “Realising the Capacity of the Internal Front – Case of Gaza 2024”. Zenodo, 21 (8), 544-565.
- el-Merkezu Filisitîni lil-İ’lâm (2024). Seçkinleri Hedef Alan Savaş, Filistinlilerin Zihni İşgalcilerin Başını Rahatsız Ediyor. Erişim Tarihi: 04.04.2025, https://palinfo.com/news/2024/07/04/897456/.
- Rabıtatu Udebau’ş-Şam (2009). Siretu eş-Şeyh Eş-Şehid ed-Doktor Nizar Reyyan. Erişim Tarihi: 04.04.2025, https://www.odabasham.net/تراجم/73492-سيرة-الشيخ-الشهيد-الدكتور-نزار-ريان.
- TRT Arapça (2024). İğtâlet Akâdîmiyyîn bârizîn Keyfe Şennet İsrâîl harben Mumenheceten alâ Câmiati’l-Gazze. Erişim tarihi: 22 Mart 2024 https://www.trtarabi.com/explainers/اغتالت-أكاديميين-بارزين-كيف-شنت-إسرائيل-حربا-ممنهجة-على-جامعات-غزة-17465492
- Vizyon Siyasi Kalkınma Merkezi (2023). Filistin Elitleri Ansiklopedisi: Süfyan Tayeh. Erişim Tarihi: 04.04.2025, https://vision-pd.org/%d8%b3%d9%81%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d8%a7%d9%8a%d9%87/.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Alhila, Nour. “Gazzeli Akademisyenler”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 622-624. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.