Gazze Kiliseleri
İNG
Churches in Gaza
ALM
Kirchen von Gaza
FRA
Églises de Gaza
ARA
كنائس غزّة
, çoğunluğu Müslüman olan bir şehir olmakla birlikte 3-4 bin civarında a da ev sahipliği yaptığı bilinmektedir. Bu Hristiyan grup çoğunlukla Zeytun bölgesinde yaşamaktadır ve Ortodoks, Katolik ve Baptist kiliselerine bağlıdırlar (BBC News, 2008).
Roma döneminde bir kültür merkezine dönüşen Gazze’nin, hakimiyetinde adı Konstantine olarak değişmiştir. Önceden tapınak olan yere bir kilise yapılmış ve daha sonra bu lere yenileri eklenmiştir. Dünyanın en eski 3. kilisesi (Akkaş, 2023) olarak kabul edilen Aziz Porphyrios Kilisesi de Gazze’dedir. 4. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen kilise, Aziz Porphyrios’un öldüğü ve defnedildiği yerdir. Günümüzde Ortodokslar tarafından kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak Zeytun mahallesinde bir Protestan ve bir de Katolik kilisesi yer almaktadır. Aziz Hilarion’un doğduğu ve bir manastır kurduğu Um Amir Tepesi de bu bağlamda ele alınabilir. Ancak manastır 614’te yıkılmıştır. Kalıntılar arasında 2 kilise, 1 mezar yeri, 1 vaftiz salonu, genel mezarlık alanı, yemek odası, su sarnıçları ve çamur fırınları bulunmaktadır. Bu manastırın o dönemlerde Mısır’dan el-Halîl bölgesine geçen hacı ve tüccarlara hamam imkânı sağladığı anlaşılmaktadır (Filistin Rehberi, 2016: 66-71).
Gazze’de tek Evanjelik kilise olan Gazze Baptist Kilisesi de yaklaşık iki yüz kişiye hizmet vermektedir (Jansezian, 2007). Gazze’de bulunan St. Joseph Kilisesi, Rum Ortodoks Kilisesi ve Latin Manastır Kilisesi ’in ’e yönelik saldırılarında sivil halk için sığınak görevi yapmıştır. İsrail saldırıları sırasında çoğunluğu ve dan oluşan yaklaşık 650 kişi içinde bir un da bulunduğu Latin Manastır Kilisesi’ne, 450 kişi de Rum Ortodoks Kilisesi’ne sığınmıştır (Ebu Ayşe, 2023). İsrail saldırıları sonucunda yerinden edilmiş in1 sığındığı Aziz Porphyrius Kilisesi de zarar görmüştür (Nedim & Karabacak, 2024).
Gazze’de ın aktif olarak ettiği on kilise bulunmaktadır. Çoğunluğu Ortodoks, Katolik ve Baptist kiliselerine mensup Gazzeli Hristiyanlar Müslüman çoğunlukla barış içinde yaşamaktadır. İsrail saldırıları sonucunda kiliseler de zarar görmüş, bu kiliselere sığınan siviller yaralanmış ya da hayatlarını kaybetmişlerdir. İsrail, 19 Ekim 2023 tarihinde Gazze’de sivillerin sığındığı Aziz Porphyrius Kilisesi’ni bombaladı. Bu saldırıda aralarında ve ın da bulunduğu 16 kişi hayatını kaybetti, onlarca kişi yaralandı. Aziz Porphyrius Rum Ortodoks Kilisesi Papazı Aleksios saldırı sonrası yaptığı açıklamada “İsrail ordusu dün akşam saat 20.00 sıralarında Gazze’deki kilise binasını vurdu. Çok sayıda insanı öldürdü. Biz de şu anda ölenleri çıkarmaya çalışıyoruz. Soru şu: Masum insanları ne diye öldürdüler? Korunmak için kiliseye gelen çocukları, bebekleri, tüm insanları, hastaları. Biz 2000 yıldır buradayız. toplumu olarak Gazze’deki yaşamımızı sürdürmek zorundayız” ifadeleri ile İsrail saldırılarını kınadı (Küçükaksu, 2023).
İsrail’in Gazze’deki Hristiyan nüfusa ve dini yapılara yönelik saldırıları incelendiğinde, hedef alınan kesimin yalnızca Müslüman Filistinlilerle sınırlı olmadığı, aynı zamanda diğer dinî gruplara mensup Filistinlileri de kapsadığı görülmektedir. Bu durum, İsrail’in eylemlerinin dinî ayrım gözetmeksizin tüm Filistinlilere yönelik olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca bu saldırıların, İsrail’in uyguladığı soykırımın bir parçassı olarak, Filistin’in kültürel ve dinî mirasını tahrip etme amacı taşıdığı da anlaşılmaktadır. Söz konusu politikalar, bölgenin çok-kültürlü yapısını yok etmeye yönelik emellerin bir parçası olarak değerlendirilebilir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Yerinden Etme
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Akkaş, Simge (2023). “Dünyanın En Eski 3. Kilisesi Aziz Porphyrios Bombalandı mı?”. Doğrulukpayı. Erişim Tarihi: 21.11.2024, https://www.dogrulukpayi.com/dogruluk-kontrolu/dunyanin-en-eski-3-kilisesi-olan-aziz-porphyrios-bombalandi-mi.
- BBC News (2018). Militants Bomb Gaza YMCA Library. Erişim Tarihi: 21.11.2024, http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7246454.stm.
- Ebu Ayşe, İzzeddin (2023). “Gazzelilerin Son Sığınağı: Kiliseler”. Independent Türkçe. Erişim Tarihi: 21.11.2024, https://www.indyturk.com/node/668776/d%C3%BCnya/gazzelilerin-son-s%C4%B1%C4%9F%C4%B1na%C4%9F%C4%B1-kiliseler.
- Filistin Rehberi (2016). Filistin Kutsal Topraklara Hoş Geldiniz, çev.: Tika Filistin Ofisi. Ankara: Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA).
- Jansezian, Nicole (2007). “Gaza’s Forgotten Christians”. Internet Archive Wayback Machine. Erişim Tarihi: 21.11.2024, https://web.archive.org/web/20100612121320/http://www.israeltoday.co.il/default.aspx?tabid=132&view=item&idx=1413.
- Küçükaksu, Irmak (2023). “İsrail Ordusunun Tarihi Aziz Porphyrius Kilisesi’ni Vurmadığı” İddiası. AA Teyit Hattı. Erişim Tarihi: 18.02.2025, https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/0/israil-ordusunun-tarihi-aziz-porphyrius-kilisesini-vurmadigi-iddiasi-/1816798.
- Nedim, Hosni & Karabacak, Safiye (2024). “Gazze’deki Hükümet: İsrail Ordusunun Tarihi Aziz Porphyrius Kilisesi’ni Hedef Alması Dinlere Karşı İşlenmiş Bir Suç”. AA. Erişim Tarihi: 31.12.2024, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazzedeki-hukumet-israil-ordusunun-tarihi-aziz-porphyrius-kilisesi-ni-hedef-almasi-dinlere-karsi-islenmis-bir-suc/3289884.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Elçe, Delila. “Gazze Kiliseleri”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 597-599. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.