İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 1602–1604

Yasir Arafat

İNG

Yasser Arafat

ALM

Yasser Arafat

FRA

Yasser Arafat

ARA

ياسِر عَرَفات

YAZAR

Rakip YALÇIN

ORCID 0000-0002-5793-3819

KİTAPTA

s. 1602–1604

Atıf al

Yasir Arafat, Kahire’ye göçmüş anne-babanın çocuğu olarak 29 Ağustos 1929 tarihinde dünyaya gelmiştir. Tam adı Muhammed Abdurrahman Abdürrauf Arafat el-Kudve el-Hüseyn’dir (Karaman, 2020: 101). Kahire Üniversitesi’nde İnşaat Mühendisliği i almıştır. Bu yıllarda İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) ile tanışmış ve ’in kurtuluşu için faaliyetlerde bulunmuş, kurduğu bağlantılar Filistin kimliği ve mücadelesi ile ilgili fikirlerinin gelişmesinde temel oluşturmuştur. Ancak Mısır Devlet Başkanı ile şartlar değişmiş, İhvan’a yönelik baskılar da artmıştır. Değişimin baskısından kurtulmak ve çalışmak amacıyla 1957 yılında Kuveyt’e gitmiştir (Karaman, 2020: 101; Akın, 2002: 44vd.).

1957-1960 arasında Kuveyt’te bulunduğu dönemde yakın arkadaşlarıyla birlikte Filistin hareketi üzerine çalışmalara başlayan Arafat, Salah Halef (Ebu İyad) ve Halil el-Vezir (Ebu Cihad) ile, El-Fetih adlı siyasi hareketin kurucularından ve liderlerinden biri olmuştur. El-Fetih, Filistin’in bağımsızlık mücadelesinin önde gelen örgütlerinden biri olarak hızlı bir büyüme göstermiştir. Arafat ayrıca 1969 yılında çeşitli Filistinli mücadele gruplarının tepe kuruluşu olan Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ)’ne başkan olarak seçildmiştiri. FKÖ, Arap ülkelerinin özellikle de Cemal Abdünnasır’ın desteğiyle Filistin halkının ulusal haklarını savunmayı amaçlayan bir çatı teşkilat olarak kurulmuştur. Arafat, bu dönemde Filistin’in bağımsızlık mücadelesini daha şiddetle savunur hale gelmiş ve i birleştirerek onlar için bir devlet kurmayı hedeflemiştir (Akın, 2002: 43vd.; Aburish, 1999: 89vd.). FKÖ başkanlığı sırasında ’e karşı çeşitli eylemleri düzenlenmiştir. El-Fetih ve FKÖ’nün gerilla tarzı mücadelesi Batı’nın ve ’nin dikkatini üzerine çekmiştir (Sayigh, 1997: 211; Akın, 2002: 119vd).

hareketi neticesinde İsrail ve Filistin arasında sükûnetin tesisi için Batı devletleri ve ABD’nin araya girmesiyle barış görüşmeleri başlamıştır. Her ne kadar Arafat’ın liderliği Filistin’in bağımsızlığı için yürütülen direnişle tanınsa da 1990’ların ortalarına gelindiğinde, İsrail’in tüm hukuk tanımaz uygulamalarına rağmen, Arafat barışçıl çözüm yollarına kapısını kapatmamıştır. 1993 yılında Arafat, İsrail ile yapılan ve Filistin için sınırlı bir özerklik sağlayan Oslo Anlaşması’na imza atmıştır. Bu anlaşma İsrail ve FKÖ arasında karşılıklı tanıma ve barış sürecine yönelik önemli bir adım olarak kabul edilmektedir (Aburish, 1999: 199vd; Rubin & Rubin, 2003: 140vd-276; Hroub, 2000: 77vd).

Arafat’ın, Oslo Anlaşmalarına verdiği destek ona Nobel Barış Ödülü’nü kazandırmıştır. Ancak Arafat, özellikle Filistin halkı ve bazı siyasi gruplar tarafından anlaşmaların yetersiz olduğuna dair eleştiriler almıştır (Karaman, 2020: 102vd; Aburish, 1999: 210vd). Çünkü bu kesimler gerçek kazanımın günümüzde de hâlâ savunulduğu gibi iki devletli bir çözümden1 geçtiğine inanmaktadırlar. Arafat’ın siyasi kariyeri, gerilla mücadelesine dayalı bir direnişle (Rubin & Rubin, 2003: 69vd; Aburish, 1999: 95vd) barış süreçlerinin aktörü olarak öne çıktığı karmaşık bir yapıdadır. Arafat da kendisini “Bir elinde dalı diğer elinde bir özgürlük savaşçısının silahı” bulunan biri olarak nitelemiştir.

1990’ların sonlarına doğru Oslo sürecinin tıkanmasının ardından (2000-2005) ya da diğer adıyla el-Aksa İntifadası yaşanmıştır. Arafat, bu dönemde Oslo sürecinin halkına ciddi anlamda bir katkı sağlamadığını gördüğü için İsrail’e karşı başlayan direniş hareketini desteklemiştir. İkinci intifada, Arafat’ın da Filistin halkı üzerindeki azalan etkisini tekrar arttırırken ikiyüzlü davranan Batılı güçlerle2 olan ilişkilerini ise zora sokmuştur. Bu ortamdan yararlanan İsrail, kendi hukuk tanımaz davranışlarını örterek Arafat’ı şiddeti teşvik etmekle suçlamış ve 2002’de ’da onu siyasi izolasyona almıştır (Gresh, 2025: 91).

29 Ekim 2004 tarihinde sorunları nedeniyle İsrail’in ablukaya aldığı Mukataa’daki (Arafat’ın ofisinin bulunduğu yer) karargâhından ayrılarak tedavi için ’da bulunan Percy Askeri Hastanesine giden Yasir Arafat, 11 Kasım 2004 tarihinde bu de vefat etmiştir. Arafat’ın vefatından sonra, ölüm nedeni birçok kesim tarafından tartışma konusu edilmiştir. Filistin halkı ve eşi Arafat’ın zehirli bir madde ile öldürüldüğünü ileri sürmüştür3 ancak farklı ülkeler tarafından yürütülen araştırmalar ortak bir sonuca ulaşamadığı için ölüm nedeni konusunda kesin bir yargıya varılamamıştır (Hroub, 2000: 145-147; Gresh, 2025: 89-91).

Yasir Arafat, Filistin davasını dünya çapında tanıtan ve Filistin halkının sesi olmayı başaran bir liderdi. Ancak yaşamı boyunca Filistin’in bağımsız bir devlet olma hedefini tam olarak gerçekleştiremedi. Oslo Anlaşması sürecinde başlangıçta umut verici adımlar atılmış olsa da sürecin sonunda ABD’nin desteğini alan İsrail’in her zaman yaptığı gibi sözünde durmamasından dolayı Filistin tarafının elde ettiği kazanımlar sınırlı kalmıştır. Bu nedenle, Arafat’ın stratejik tercihleri bugün hâlâ tartışılmaktadır. Arafat’ın hikâyesi, Filistin mücadelesinin farklı aktörlerini ve çok boyutlu yapısını anlamak açısından önemli bir perspektif sunmaktadır.

KAYNAKÇA

  • Aburish, Said K. (1999). Arafat: From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing.
  • Akın, Kenan (2002). Filistin Dramı ve Yâsir Arafat. İstanbul: Birey Yayıncılık.
  • Gresh, Alain (2025). “Yâsir Arafat”. Britannica. Erişim Tarihi: 16.01.2025, https://www.britannica.com/biography/Yasser-Arafat.
  • Hroub, Khaled (2000). Hamas: Political Thought and Practice. Washington: Institute for Palestine Studies.
  • Karaman, M. Lutfullah (2020). Yasir Arafat. İstanbul: TDV İslam Ansiklopedisi.
  • Rubin, Barry & Rubin, Judith Colp (2003). Yasir Arafat: A Political Biography. Oxford: Oxford University Press.
  • Sayigh, Yazid (1997). Armed Struggle and the Search for State, the Palestinian National Movement, 1949–1993. Oxford: Oxford University Press.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Çağlayan, Selin (2004). İsrail Sözlüğü -Siyonistler, Muhalifler, Tarihçiler, Eylemciler, Yerleşimciler, İsrailliler…-. İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Karaman, M. Lutfullah (1991). Uluslararası İlişkiler Çıkmazında Filistin Sorunu. İstanbul: İz Yayıncılık.
  • Pappe, Ilan (2007). Modern Filistin Tarihi -Tek Ülke İki Halk-, çev.: Nuri Plümer. Ankara: Phoneix.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Yalçın, Rakip. “Yasir Arafat”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1602-1604. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.