İçeriğe geç
SB · SİYASET BİLİMİ3 dk okuma · s. 1516–1518

Türkiye Solu

İNG

Turkish Left

ALM

Türkische Linke

FRA

La Gauche en Türkiye

ARA

اليسار التركيّ

YAZAR

Serkan ERDEN

ORCID 0009-0001-1556-3768

KİTAPTA

s. 1516–1518

Atıf al

Türkiye solu konusuyla ile her zaman ilgili olmuştur. Tek partili dönemde Türkiye Komünist Partisinin (TKP) Filistin konusunda Komintern V. Dünya Kongresi’nde sunulan tezler ışığında bilgisi olduğu anlaşılmaktadır. İngiliz inin Filistin’de “Yahudi in şahsında kendine yardımcılar” bulduğu ifadesi Komintern’e sunulan Yakın Doğu’da Devrimci Hareket başlığında geçmektedir (Erden & Tunçay, 2013: 317). Bu tespite paralel bir biçimde TKP üyelerinden birinin hazırladığı “Yakın Doğu Sorunuyla İlgili Tezler ve Kararlar” adını taşıyan bir taslakta da siyonistlerin “işçi sınıfının düşmanı” olduğu vurgusu yapılmıştır (Erden & Tunçay, 2013: 125). Sistematik olmayan bu görüşlerin yanı sıra bazı gazete yazılarında da Filistin’e dair sol görüşe mensup bazı kişilerin düşünceleri görülmektedir. Örneğin Burhan Belge, 1937’de “siyonizm: Yahudi Faşizmi” başlıklı bir yazı yayımlamıştır1. Belge bu yazıda, Yahudiliği siyonizmden ayırıp siyonizmin ve para gücüne dayalı ve bir hareket olduğunun altını çizmiş ve bu anlayışın Filistin’i gettoya çevirdiğini belirtmiştir (Belge, 1937). TKP soruşturması geçiren Hasan Ali Ediz de siyonizm ile emperyalizm arasındaki ilişkiye 1947’de dikkat çekmiştir (Ediz, 1947). Bu gibi düşünceler zaman zaman görünse de 1968 kuşağı ile işin rengi değişmiş, bu dönemde solun gündemlerinden biri de Filistin olmuş ve in saflarında İsrail işgaline karşı mücadele eden kişi ve gruplar ortaya çıkmıştır.

1968 gençlik hareketi içinde bilhassa Filistin’e silahlı almak için gitmek isteyenler bulunmaktadır. Bunların amaçları eğitim sonrası Türkiye’ye dönüp bir devrim hareketi başlatmaktır. Ayrıca süreçte siyonizmine karşı mücadele de edeceklerdir. Bu düşüncede olanlar, o dönemde Türkiye’de okuyan üniversite öğrencileri aracılığıyla Filistin konusunu yakından bilmektedirler. Zira İstanbul ve Ankara’da ağırlıklı olarak tıp ve mühendislik alanlarında eğitim gören Filistinli gençler, 1968’den itibaren birçok eylem gerçekleştirmişlerdir. Eylemlere Türkiyeli devrimci öğrencileri de çekmeyi başarmışlardır (Duman, 2017: 23). Bazıları ise gerilla eğitimi almak için doğrudan Filistin’e gitmeyi hedeflememekte ancak bir şekilde yolları Filistin ile çakışmaktadır (Yaşargün, 2011: 50 vd.). Filistin’e gitme isteğinin önemli bir motivasyonu, Ürdün Nehri’nin doğusundaki Köyü’nde yer alan FKÖ’ye mensup gerillaların 21 Mart 1968’deki i () olmuştur. Bu direniş, oldukça yankı uyandırmış ve FKÖ dünya çapında (Peled, 2022: 164) olduğu gibi Türkiye’de de (Duman, 2015: 101-102) birçok devrimcinin ilgisini çekmiştir2.

1970’li yıllarda Cem Karaca’nın Filistin’e ilgisi ve bestelediği şarkı, Hasan Hüseyin Korkmazgil’in “Dahav’ın öbür yüzü Filistin” adlı şiiri ile Filistin’e dair çeviri eserler (Plak Mecmuası, 2021) bu dönemde lerin konuya olan ilgisinin daha fazla olduğunu göstermektedir. 1978 Kuşağından bazı devrimciler de 1980 askeri darbesinden sonra ülke dışını çıkmak zorunda kalmış, bu gençlerden bazıları Filistin’deki kamplara gitmiş ve Filistinlilerle birlikte mücadele etmiştir (Mantıcı, 2014: 15). Yapılan bazı hesaplamalara göre 1968-1978 kuşağından yaklaşık üç bin kişi Filistin’e gitmiştir (Duman, 2015: 10, 33). 68 kuşağı gençliği daha çok bireysel ve küçük gruplar halinde, çoğu kısa süreli olmak üzere Filistinlilerin kamplarına gitmiş, 78 kuşağının bazı gençleri ise Filistin kamplarına (ciddi bir plan program olmasa da) partilerinin kararlarıyla gitmiştir (Mantıcı, 2014: 63- 64). Bu gençler 1982 Lübnan işgali gibi zor şartlarda Filistinlilerle beraber İsrail zulmüne karşı direnmişlerdir (Okay, 2008: 12). Filistin kamplarına gidenler, İsrail’in zulmüne karşı Filistin halkının yanında olmayı anti-emperyalizm ve enternasyonalizm temelinde değerlendirmişlerdir (Mantıcı, 2014: 155).

Sosyalistlerin 1980 ve sonrasında yaşadıkları birçok probleme rağmen Filistin’i unutmadıkları, şarkılarına, edebiyat çalışmalarına ve Filistin’e gidenlerin anı kitaplarına (bkz. Bakbak, 2023; Duman, 2015; Feyizoğlu, 1996; Mantıcı 2014; Okay, 2008; Satılmış, 2013; Yaşargün, 2013) yansıttıkları görülmektedir. Günümüzde de Türkiye sosyalistlerinin Filistin’e desteği devam etmektedir. TKP, Sol Parti, TİP, EMEP, ESP ve DEM gibi siyasal partiler ile birçok kitle örgütü Filistin halkının yanında olduklarını açıklamış, bazı eylemler gerçekleştirmişlerdir (Bianet, 2024; Rudaw, 2023). Görüldüğü gibi Türkiye sosyalistleri tarihsel süreç içinde Filistin halkı ile farklı şekillerde dayanışma içinde olmuşlardır. Dayanışma, silahlı direniş dâhil, gösterilerle, protestolarla, şarkılar bestelemekle, şiirler ve romanlar yazmakla kendisini göstermiştir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Siyonizm ve faşizm/nazizim paralelliği için ayrıca bkz. Siyofaşizm; Siyonazizm
  2. 2.1989 yılında yayınlanan Mehmet Eroğlu’nun “Adını Unutan Adam” eseri Filistin mücadelesini anlatan bir 68 kuşağı hikayesidir.

AYRICA BAKINIZ

Ataöv, TürkkayaDünya SoluKudüs (Modern Türk ŞiiriKudüs (Türk RomanlarıLeve PalestinaMarksist ŞairlerTürkçe Filistin ŞarkılarıTürkiyeTürkiye (Tek Parti Dönemi

KAYNAKÇA

  • Akbulut, Erden & Tunçay, Mete (2013). İstanbul Komünist Grubundan (Aydınlık Çevresi) Türkiye Komünist Partisi’ne 1919-1926. İstanbul: Sosyal Tarih Yayınları.
  • Akşin, Sina (2022). Çağdaş Türkiye Tarihi 1908-1980. İstanbul: Cem Yayınları.
  • Bakbak, Feramuz (2023). Milönü’nden Filistin’e. Ankara: İzan Yayıncılık.
  • Belge, B. (1937). “Siyonizm: Yahudi Faşizmi”. Ulus Gazetesi. Erişim Tarihi: 21.01.2025, https://www.gastearsivi.com/gazete/ulus/1937-07-22/2 .
  • Bianet (2024). Ankara’da Filistin Eylemi: İsrail ile Tüm İlişkiler Kesilsin. Erişim Tarihi: 21.01.2025, https://bianet.org/haber/ankara-da-filistin-eylemi-israil-ile-tum-iliskiler-kesilsin-293180 .
  • Duman, Oktay (2015). Devrimcilerin Filistin Günlüğü 1968-1975. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  • Ediz, H. A. (1947). “Siyonizm Hareketinin Maksat ve Gayesi”. Son Posta Gazetesi. Erişim Tarihi: 21.01.2025, https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta/1947-12-17/5.
  • Feyizoğlu, Turhan (1996). Mahir. İstanbul: Gökkuşağı Yayıncılık.
  • Mantıcı, Hasan (2014). Filistin Güncesi Türkiye Devrimcilerinin Enternasyonalist Mücadelesi. İstanbul: Ozan Yayıncılık.
  • Okay, Adil (2008). 12 Eylül ve Filistin Günlüğü. Ankara: Ütopya Yayınevi.
  • Peled, Miko (2022). Generalin Oğlu Bir İsraillinin Filistin Yolculuğu. İstanbul: Kaknüs Yayıncılık.
  • Plak Mecmuası (2021). Filistin ile Dayanışma Şarkıları. Erişim Tarihi: 21.01.2025, http://plakmecmuasi.com/2021/05/18/filistin-ile-dayanisma-sarkilari-kofia-cem-karaca-ska-p-julia-boutros/.
  • Rudaw (2023). TİP, TKP ve EMEP’tenHamas-İsrail Gerilimine İlişkin Açıklama. Erişim Tarihi: 21.01.2025, https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/081020233.
  • Satılmış, İbrahim (2013). Barikatlar Düşerken, Oktay Duman (hz.). İstanbul: OzanYayıncılık.
  • Yaşargün, Abdülkadir (2011). Filistin Fedaileri, Gaziantep’ten Filistin’e Bir Dostluk ve Mücadele Öyküsü. İstanbul: Ozan Yayıncılık.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Akşin, Sina (2018). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  • Çelenk, Halit (1998). Türkiye’de Gençlik Hareketleri ve İdamlar (Açık Oturum; 68 Yargılıyor). Ankara: 68’liler Birliği Vakfı Yayınları.
  • Höke, Engin (1989). 1960’lardan 1980’e Gençlik ve Mücadelesi. İstanbul: Simge Yayınevi.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Erden, Serkan. “Türkiye Solu”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1516-1518. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.