Marksist Şairler
İNG
Marxist Poets
ALM
Marxistische Dichter
FRA
Poètes marxistes
ARA
شعراء الماركسيّون
, 20. yüzyılın başlarından itibaren Arap dünyasında yayılmaya başlamış ve bölgedeki sömürgecilik karşıtı hareketlerin şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. İmparatorluğu’nun çöküşüyle Batı’nın bölgedeki etkisinin artmasının yanı sıra toplumsal ve eşitsizliklere karşı tırmanan tepki fikirlerin yayılmasına zemin hazırlamıştır. Özellikle İngiliz manda yönetimi sırasında, 1917 yılında Lord Balfour’un ’de bir vadetmek üzere Baron Rothchild’e yazdığı mektup1 ve ardından Filistin topraklarında izlenen yerleşim politikaları, Arap halkları arasında sömürgecilik ve dış müdahalelere karşı derin bir rahatsızlık yaratmıştır (Said, 1989: 22-25; Türkmeni, 2002: 684).
Filistin özelinde de Marksist düşünce, yalnızca toplumsal ve ekonomik eşitsizliklere karşı bir ideolojik duruş değil, aynı zamanda ulusal kurtuluş mücadelesinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul görmüştür. 1948’de yaşanan Nekbe, sömürgecilik karşıtı mücadeleleri güçlendirmiş, Marksist fikirler Filistin davasının evrensel bir özgürlük mücadelesi olarak algılanmasına katkı sağlamıştır (Türkmeni, 2002: 688-693). Edebiyat, bu ideolojik mücadelenin güçlü bir aracı hâline gelmiş, Filistin davasını Marksist bir perspektifle ele alan birçok şair ve yazar ortaya çıkmıştır. Marksist şairlerin oldukça geniş bir listesi verilebilir. Ancak dört örnek şairin tanıtılması ve kısaca da olsa katkılarının verilmesi yeterli olacaktır. Bu anlamda ilk akla gelebilecek kişilerden biri Muîn Besîsû’dir (1928-1984).
Besîsû, şair, yazar ve oyun yazarıdır. ’de doğmuş, yükseköğrenimini Kahire’de tamamlamış ve bu süreçte düşüncelerden etkilenerek Marksist ideolojiyi benimsemiştir. 1948’de gerçekleşen Nekbe, edebî kimliğinin oluşumunda belirleyici bir rol oynamış ve eserlerinde Filistin’in bağımsızlık mücadelesini, toplumsal adaleti ve anti-emperyalist söylemi merkeze almasına neden olmuştur. Siyasi görüşleri nedeniyle defalarca hapis cezasına çarptırılan Besîsû, edebiyatı bireysel bir ifade aracı olmanın ötesinde, halkının sesi olarak görmüş ve bu doğrultuda üretmeye devam etmiştir. Aynı zamanda edebiyatı üzerine de çalışmalar yapmış, İbranice çocuk edebiyatını “zehirle kaplanmış bir tatlı” olarak nitelendirerek bu türün nefret ve intikam duygularını pekiştirdiğini savunmuştur. (Ebu Beşîr, 1992: 61-63; Besîsû, 1970: 88; Besîsû, 1978: 15-16, 32). Besîsû, yaşamı boyunca Filistin mücadelesinin kültürel ve entelektüel alandaki en güçlü temsilcilerinden biri olmuştur. Edebî ve siyasi katkıları nedeniyle 1978’de Lotus Ödülü’ne, 1979’da Filistin Devrimi Madalyası’na layık görülmüştür (Ebu Beşîr, 1992: 105).
Marksist şair ve siyasi bir figür olan Tevfik Zayyâd (1930-1994) da Filistin mücadelesinde kendisine yer bulmuştur. Zayyad, Nâsıra’da dünyaya gelmiş ve genç yaşlardan itibaren siyasi faaliyetlerin içinde yer almıştır. Komünist Partisi üyesi olmuş, parlamentosu Knesset’e seçilmiş ve Nâsıra belediye başkanlığı da yapmıştır. Siyasi duruşu nedeniyle birçok kez tutuklanmış, ev hapsine alınmış ve baskılara maruz kalmıştır. Şair, Filistin özgürlük mücadelesini sembollerle ifade ederek işgalin yarattığı acıları kolektif hafızayla ilişkilendirmiş ve evrensel bir söylemi inşa etmiştir. Böylece eserleri, tarihsel adalet arayışına tanıklık ederken kültürel ve politik mirasa da katkı sağlamıştır (Yakub, 2004: 242/ I; Kacce, 2013: 728; Hicâzî, 2022).
Filistin denince akla ilk gelen şairlerden biri olan ve Türkiye’de de tanınırlığı yüksek olan Mahmûd Derviş (1941-2008), Filistin’in Akka yakınlarındaki Burva köyünde doğmuş, 1948’de ailesiyle Lübnan’a göç etmek zorunda kalmıştır. İşgal karşıtı faaliyetleri nedeniyle defalarca tutuklanmış, şiirleri İsrail’e karşı direnişin sembollerinden biri hâline gelmiştir. Marksist düşüncelerden etkilenen Derviş, toplumsal adalet ve direniş temalarını edebî üretiminde merkeze almıştır (Derviş, 2011: 4-6; Abdu et-Tarâvune, 2016: 100, 141, 147).
şairlerin yanı sıra Filistin konusunda öne çıkan başka şairlerden de söz edilebilir. Muzaffer Abdulmecid en-Nuvvâb (1934-2022) bunlardan biridir. Bağdat’ta dünyaya gelen en-Nuvvâb edebî yeteneğiyle erken yaşlardan itibaren dikkat çekmiştir. Şiire olan ilgisi ve toplumsal meseleler konusundaki duyarlılığı, onu modern Arap edebiyatının önemli isimlerinden biri hâline getirmiştir. Marksist ideolojiye sahip olan şair, siyasi görüşleri ve aktivist duruşu nedeniyle hayatı boyunca birçok kez sürgün edilmiş, tutuklanmış ve işkenceye maruz kalmıştır. En-Nuvvâb, Filistin davasına olan derin bağlılığı ve bu konuyu eserlerine yansıtmasıyla da tanınmaktadır. Şiirlerinde Filistin halkının direnişini, bağımsızlık mücadelesini ve adalet arayışını güçlü bir şekilde ifade etmiş, böylece edebî üretimini siyasi duruşuyla birleştiren bir kimlik kazanmıştır (en-Nuvvâb, 2012: 4-6; Yakub, 2004: 1270 / III; Usta, 2022).
Marksist düşünce Filistin’de örgütsel bir direnişin oluşturulmasında etkili olmuştur. Marksist şairler ise şiirin sembolik dilini kullanarak direnişe katkı sunmuş, özellikle batılı güçlerin sömürge projelerine karşı dünya Marksistleri ile de bir dayanışma içine girmiş ve Filistin davasının geniş kitlelere duyurulmasında rol oynamışlardır.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Balfour’un Mektubu
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abdu et-Tarâvune, Said (2016). Hikâyatu Mahmud Derviş fî Ardi’l-Kelâm. Beyrut: el-İntişâru’l-Arabî.
- Besîsû, Muîn (1970). Nemâzic mi’r-rivâyati’l-İsrâiliyye el-Muâsıra. Mısır: el-Hey’etu’l-Mısriyye el-Âmme li’t-Telîf ve’n-Neşr.
- Besîsû, Muîn (1978). Defâtiru Filistin. Beyrut: Daru’l-Fârâbî.
- Derviş, Mahmud (2011). el-A’mâlu’l-Kâmile. A. Mevlâ (hz.). Mısır: Dâru’l-Mısriyye li’n-Neşr ve’t-Tevzi’.
- Ebû Beşir, Bessâm Ali (1992). Muîn Besîsû: Hayâtuhu ve Şi’ruhu [Basılmamış Yüksek Lisans Tezi]. Cezayir.
- en-Nuvvâb, Muzaffer (2012). el-A’mâlu’l-Kâmile. İ. İbrahim (hz.). Kahire: Darpharos.
- Hicazî, Esra (2022). “Tahdîru Kasîdetu Alâ Ciz’i Zeytûne”. Bayt Al-Qaseed. Erişim Tarihi: 14.01.2025, https://baytalqaseed.com/q/تحضير-قصيدة-على-جذع-زيتونة
- Kacce, Muhammed. (2013). el-Kuds fî ‘Uyûnu’ş-Şu’arâ’. Katar: Vizâratu’s-Sekâfe ve’l-Funûn ve’t-Turâs. İdâratu’l-Buhûs ve’d-Dirâsât es-Sekâfiyya.
- Said, Rıfat (1989). Tarîhu el-Hareketi’ş-Şuyûiyye el-Mısriyye. Kahire: Şeriketu’l-Emel li’t-Tibâa ve’n-Neşr.
- Türkmeni, Abdullah (2002). El-Ahzâbu’ş-Şuyû’iyye fi’l-Meşriki’l-Arabî ve’l-Mes’eletu’l-Kavmiyye minel-İşriniyyât ilâ Harbi’l-Halîcî es-Sâniya. Beyrut: Al-an-culture.
- Usta, Âdil (2022). “Muzaffer en-Nuvvâb ve Filistin fî Şi’rihi”. Al-ayyam. Erişim Tarihi: 11.01.2025, https://www.al-ayyam.ps/ar/Article/377696/register.php.
- Yakub, Emîl Bedi (2004). Mu’cemu’ş-Şu’arâ’ munzu Bid’i ‘Asrı’n-Nahda I. Beyrut: Dâru Sadır.
- Yakub, Emîl Bedi (2004). Mu’cemu’ş-Şu’arâ’ munzu Bid’i ‘Asrı’n-Nahda III. Beyrut: Dâru Sadır.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Aydemir, Rukiye. “Marksist Şairler”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1094-1096. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.