Ömer el-Mücerred
İNG
Umar al-Mujarrad
ALM
Omar al-Mujarrad
FRA
Omar al-Moujarrad
ARA
عمر المجرد
ler döneminde önemli bir ilim merkezi konumundaki Kudüs’e gelen alimlerden birisi de Ömer el-Mağribî el-Masmudî el-Mücerred’dir. Masmudî künyesi, ’teki Berberîlerden İslam’ı ilk kabul eden Masmude kabilesine mensup olmasından gelmektedir (İnce, 2020: 47). Hayatı hakkında detaylı bilgi bulunmayan Şeyh Ömer el-Mücerred, salih ve zahit bir alim olarak mücahit şahsiyetiyle anılmıştır. Hem Babası Abdullah el-Mağribî hem de dedesi Abdünnebî el-Mağribî salih alimlerdendir (Yeşu, 2015: 134). Ömer el-Mücerred, Kudüs’te vefat etmiş, Me’menallah/Mamela Mezarlığı’nın batısında bulunan Bestamiyye avlusuna defnedilmiştir (Güneş, 2014: 227; Yeşu, 2015: 134-135).
Kudüs’ün Meğâribe Mahallesinde kurulan ve Meğâribe Zaviyesi olarak da bilinen Ömer el-Mücerred Vakfı, Ömer b. Abdullah b. Abdünnebî el-Mağribî el-Masmudî el-Mücerred tarafından 703/1303 tarihinde vakfedilmiştir (el-Uleymî, 1968: 2/163, Güneş, 2015: 11; Eroğlu Memiş, 2018: 85; Eroğlu Memiş, 2021: 361). Meğâribe ismi, İslam coğrafyasının batısında, Mısır-Atlantik Okyanusu arasındaki bölge için kullanılan Mağrib ifadesinden gelmekte ve lerin yaşadığı yer anlamını taşımaktadır. Mahalle 1967 yılında tarafından yıkılmıştır (Güneş, 2015: 15; İnce, 2020: 41). Günümüzde Fas, Libya, Tunus, Cezayir, Batı Sahra ve Moritanya ülkelerinin bulunduğu bölge İslam coğrafyasında “Mağrib” olarak bilinmektedir. Ömer el-Mücerred Zaviyesi, Kudüs’te yaşayan ve Kudüs’e yolu düşen Mağriblilere hizmet vermek için Mağribliler tarafından kurulan ilk vakıf kabul edilmektedir (Güneş, 2014: 227; Eroğlu Memiş, 2018: 85; İnce, 2020: 47).
Zaviyenin mülkiyet kaynağı için Meğâribe Mahallesi’nde üç ev gösterilmiş ve kira gelirleri vakfedilmiştir (İnce, 2020: 47; Eroğlu Memiş, 2021: 361). Zaviyenin vakfiye hükümleri arasında Kurban ve Ramazan bayramları gibi dini günlerde Meğâribe fakirlerine yemek dağıtılması yer almıştır. Ayrıca, vakıf gelirlerinden fazlalık olması durumunda receb, şaban ve ramazan aylarında Kudüs’te bulunan ve ihtiyaç sahibi olan Meğâribe ahalisine ekmek dağıtılması da şart koşulmuştur (İnce,2020: 47; Eroğlu Memiş, 2018: 85; Eroğlu Memiş, 2021: 361). Şeyh Ömer el-Mücerred’in kurduğu ve Mağribli Müslümanların hizmetine vakfettiği bu zaviye, şart koşulan hususların gereğine özen göstererek Meğâribe mahallesinde idaresinin son dönemine kadar faaliyet göstermeye devam etmiştir (Eroğlu Memiş, 2021: 390). Böylece misafirlerinin barınma ve yiyecek ihtiyaçlarını karşılayan Şeyh Ömer el-Mücerred Zaviyesi, aynı zamanda Mağrib coğrafyası ile Kudüs’teki Mağribliler arasındaki toplumsal ve kültürel bağın süreklilik arz ettiğini ortaya koymuştur (Güneş, 2014: 228).
Şeyh Ömer el-Mücerred, yalnızca bir âlim değil, aynı zamanda Kudüs’teki Müslümanların sosyal dayanışma ve manevi birlik zeminini teşkil eden bir vakıf kurucusu olarak da tarihsel bir öneme sahiptir. Bu değerli âlimin, İsrail’in yok etmeye çalıştığı Filistin’in tarihî ve kültürel mirasına yaptığı katkılar göz önüne alındığında, onun anılması ve bıraktığı mirasın gelecek nesillere aktarılması büyük önem taşımaktadır.
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- el-Uleymî, Ebü’l-Yümn Mücîrüddîn Abdurrahmân b. Muhammed el-Makdisî (1968). el-Unsü’l-celîl fî Târih-i Kuds ve’l-Halîl. Necef: Mektebetu’l-Haydariyye.
- Eroğlu Memiş, Şerife (2018). “Between Ottomanisation and Local Networks: Appointment Registers as Archival Sources for Waqf Studies. The Case of Jerusalem’s Maghariba Neighborhood.” Angelos Dalachanis & Vincent Lemire (Ed.), Ordinary Jerusalem 1840-1940: Openning New Archives, Revisiting a Global City (s. 75-99). Leiden: Brill.
- Eroğlu Memiş, Şerife (2021). “Kudüs’te Ebu Medyen el-Ğavs ve Şeyh Ömer el-Mücerred Vakıflarının Mali Durumu, 1855-1900”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (17), 355-414.
- Güneş, Hasan Hüseyin (2014). XVI. Asırda Kudüs’te Meğâribe Mahallesi ve Cemaati [Basılmamış Doktora Tezi]. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Güneş, Hasan Hüseyin (2015). “Kudüs’te Bir Mahalle: Sekiz Yüz Yıllık Meğâribe Mahallesi ve Serencamı”. Vakıflar Dergisi 44, 9-35.
- İnce, Yunus (2020). “Kudüs Meğâribe Vakıfları Üzerine Bir Değerlendirme”. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3 (6), 39-55.
- Yeşu, Hasan (2015). Alakatü’l-Meğâribe bi Filistin. Katar: İdâretü’l-Buhûs ve’d-Dirâsetü’l-İslamiyye. https://www.islamweb.net/ar/library/content/1672/545.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Güneş, Hasan Hüseyin (2017). “XVIII. Yüzyıl Kudüs’ünde Meğâribe Vakıfları”. Vakıf ve Toplum: Vakıf Medeniyeti Kudüs, (5), 70-77.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Artuç, Gülizar. “Ömer el-Mücerred”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1230-1231. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.