İçeriğe geç
Uİ · ULUSLARARASI İLİŞKİLER2 dk okuma · s. 1146–1147

Milletler Cemiyeti

İNG

League of Nations

ALM

Völkerbund

FRA

Société des Nations

ARA

عصبة الأمم

YAZAR

Özgür YILMAZ

ORCID 0000-0001-7559-7583

KİTAPTA

s. 1146–1147

Atıf al

Milletler Cemiyeti, I. Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası barışı ve güvenliği sağlamak için 10 Ocak 1920’de kurulan hükümetler arası bir örgüttür. Yaklaşık 26 yıl küresel düzende sınırlı bir söze sahip olmuştur. Örgütlü bir uluslararası toplum düşüncesinin ilk denemesidir ancak II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesine engel olamamıştır. Savaşın başlamasıyla anlamlı bir aktör olmaktan çıkmıştır. Cemiyet, söz konusu sınırlı sürede bugünkü İsrail sorununun şekillenmesinde kritik bir rol oynamıştır. Çünkü İmparatorluğu’nun mirası olan toprakların yönetilmesi için Milletler Cemiyeti tarafından bir İngiliz mandası tayin edilmiştir (Hammond, 2010: 1).

Milletler Cemiyeti’nin 22. maddesi, eski imparatorluk topraklarını kendi kendilerini yönetebilecekleri zamana kadar manda rejimlerine bırakmayı öngörür (UN, 1947). Milletler Cemiyeti, 1922 yılında ’ye bölge üzerinde manda yetkisi vererek savaş sırasında zaten kurulmuş olan İngiliz otoritesini tasdik eder1. İngiltere’nin 1917-1948 yılları arasında ’de önce sonra da uluslararası hukuk çerçevesinde sorumlu mandater olarak yer alması, Filistin’de gerilimin ve çatışmanın şiddetlenmesine yol açar (Terry, 2017: 187). Çünkü manda döneminde kasıtlı bir şekilde uygulamaya konulan demografik2 ve siyasi değişiklikler, bölgedeki için bugünkü zulümlerin temelini atar.

Milletler Cemiyeti’nin 1917 Balfour Mektubu’nu manda belgelerine dahil etmesi, Filistin topraklarında bir Yahudi yerleşiminin kurulmasına uluslararası meşruiyet kazandırır. İngilizlerin, Filistin topraklarına nü ve yerleşimini kolaylaştıran girişimlerine Milletler Cemiyeti’nin de onayı eklenince bölgedeki Araplar ve Yahudiler arasındaki gerilim daha da tırmanır. Filistin’deki Yahudi nüfusu 1920 yılından itibaren yaklaşık 20 yıl boyunca bilinçli ve kademeli bir biçimde artırılır. Avrupa’dan gelen Yahudi göçüyle hareketin güçlenmesi, Filistin halkında sosyal ve siyasi hâkimiyetin yitirilebileceği korkusunu ortaya çıkarır. Bölgede artan gerilim sonucunda hem yerli Araplar hem de özellikle dışarıdan gelip Filistin’e yerleşen Yahudiler3 ayaklanır. Milletler Cemiyeti, Filistin mandasında artan eylemlerine karşılık neredeyse hiçbir girişimde bulunmaz. İngilizlerin ve Milletler Cemiyeti’nin idari kontroldeki eksikleri, “Yahudi nün” artması ve bozulma 1936 yılında başlayan İngiliz yönetimine ve Yahudi göçüne karşı çıkan Arap İsyanına neden olur4 (Anderson, 2017: 39-40).

İngiliz ordusu, Arap İsyanı sürecinde (yaklaşık üç yıl boyunca) Filistinlilere yönelik sistematik vahşete izin verir5 (Hughes, 2010: 6). İngiliz mandası sona ererken, Arap- çatışmaları ivme kazanır. Bu süreç, İsrail’in bağımsızlığını ilan etmesiyle sonuçlanır. Filistinliler ise kendi kaderlerini tayin etmek istese de Milletler Cemiyeti tarafından siyasi hedefleri desteklenmez. Bu sebeple Milletler Cemiyeti’nin girişimleri, Filistinliler tarafından eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilir. Milletler Cemiyeti 1946 yılında feshedilmiş olsa da bölgede bıraktığı sorunlu miras hâlâ bölgenin dinamiklerini şekillendirmeye devam eder. Milletler Cemiyeti’nin çatışmanın hakim olduğu ilişkileri yönetememesi ve hakları edilen tarafların kabul edebileceği bir çözüm sunamaması, meselenin şiddet dozunun artarak günümüze gelmesine sebep olur. Dışarıdan gelen bir sömürgeci güç olan İsrail’in soykırım dahil tüm insanlığa karşı işlediği suçları6 anlayabilmek için Milletler Cemiyeti’nin açtığı yolun iyi tahlil edilmesi gerekmektedir.

KAYNAKÇA

  • Anderson, Charles W. (2017). “State Formation from Below and the Great Revolt in Palestine”. Journal of Palestine Studies, 47, 1 (185), 39-55.
  • Hammond, Jeremy R. (2010). “The Myth of the UN Creation of Israel”. Foreign Policy Journal, 1-15.
  • Hughes, Matthew (2010). “From Law and Order to Pacification: Britain’s Suppression of the 1936-1939 Arab Revolt in Palestine.” Journal of Palestine Studies, 39 (2), 6-22.
  • Terry, Patrick C.R. (2017). “Britain in Palestine (1917-1948)-Occupation, the Palestine Mandate, and International Law”. U. Bologna l. Rev, 2 (2), 187-251.
  • UN (1947). A/297. Palestine Question-Article 22 of the Covenant of the League of Nations. Erişim Tarihi: 12.09.2024, https://documents.un.org/doc/undoc/gen/nl1/507/22/pdf/nl150722.pdf.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Quigley, John (2021). The Legality of a Jewish State: A Century of Debate over Rights in Palestine. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Quigley, John (2024). “Britain and the League of Nations: Was There Ever a Mandate for Palestine?”. Journal of Palestine Studies, 53 (2), 35-49.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Yılmaz, Özgür. “Milletler Cemiyeti”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1146-1147. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.