İçeriğe geç
TI · TIP3 dk okuma · s. 982–984

Kudüs St. John Göz Hastanesi

İNG

St John of Jarusalem Eye Hospital

ALM

Das St. John Augenkrankenhaus in Jerusalem

FRA

Hopital Ophtalmologique de Saint-Jean de Jerusalem

ARA

مستشفى سانت جون للعيون في القدس

YAZAR

Kübranur ÜNAL

ORCID 0000-0001-7940-4590

KİTAPTA

s. 982–984

Atıf al

Kudüs St. John Göz Hastanesi Grubu, ’in çeşitli bölgelerinde göz leri, göz bakım klinikleri ve çeşitli mobil projeler aracılığıyla çalışan bir vakıftır. Vakfın Kudüs, el-Halil ve Gazze Şeridi’nde birer hastanesi, Kudüs’te bir, ’da iki göz bakım kliniği bulunmaktadır. Ayrıca Batı Şeria ve ’nin merkeze uzak köylerine mobil ulaşımla hizmeti verilmektedir. Vakıf kaynaklarına göre (Johanniter, 2020), 2025 yılında Nablus’ta da bir cerrahi hastane açılması planlanmaktadır. Kudüs St. John Göz Hastanesi Grubu, Filistin’de etnik köken, din veya ödeme gücüne bakmaksızın tüm hastalara göz bakım hizmeti sunmaktadır. Vakfın her türlü çalışması yapılan bağışlarla sürdürülmektedir (St John International, t.y.).

Kudüs St. John Göz Hastanesinin en kapsamlı hastanesi, Kudüs’ün doğusunda bulunan Şeyh Cerrah Mahallesinde yer almaktadır (St John Eye Hospital, t.y.). Dünya Göz Hastaneleri Birliği ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından desteklenen hastanenin ayakta tedavi sunan poliklinikleri, ameliyathaneleri ve 24 saat acil göz hizmetleri bulunmaktadır. ISO (Uluslararası Standartlar Teşkilatı) akreditasyonuna sahip göz üniteleri, şaşılık gibi çocukluk çağı rahatsızlıkları da dahil olmak üzere kornea, retina, diyabetik göz hastalığı, katarakt ve glokom gibi farklı alt uzmanlık dallarında hizmetler sunmaktadır (Provincial Priory of Durham, t.y.).

Kudüs St. John Göz Hastanesi (St. John Göz Hastanesi)

Kudüs St. John Göz Hastanesi, Kudüs’te resmen kurulduğu 1882 yılından bu yana göz hastalıklarıyla mücadelede önemli bir rol oynamaktadır; hastaneyi kuran tarikatın geçmişinin 1000 sene öncesine dayanması da oldukça dikkat çekici bir noktadır (Verity vd., 2024). Kudüs’e gelen hacılara sağlık hizmeti vermek amacıyla 11. yüzyılda etkinlik göstermeye başlayan St. John Tarikatı üyeleri, St. John Şövalyeleri olarak bilinmekteydi. Ayrıca yerleştikleri yerlere ve faaliyetlerine göre “Rodos Şövalyeleri” ve “Malta Şövalyeleri” olarak da anılmışlardır (Order of Malta, 2017). 12. ve 17. yüzyıl arasında tarikat üyelerinin işlevlerini ne şekilde sürdürdükleri tam olarak bilinmemekle birlikte Kudüs dışında varlıklarını sürdürdükleri tahmin edilmektedir. Tarikat 19. yüzyılın sonlarında Kudüs’te yeniden ortaya çıkmıştır.

Tarikatın Genel Sekreteri Edmund Lechmere, Kudüs’te bir hastane kurmak için 1876 yılında Devleti’nden arsa tahsisi talep etmiştir. 1882’de hastane inşaatı için gerekli arazi Osmanlı Devleti tarafından tahsis edilmiştir. Ayrıca hastanenin ihtiyacı olan tüm malzeme ve eşyaların nden muaf tutulması kararlaştırılmıştır. İlk doktor olarak Kudüs’e gelen John Craig Waddell, Kasım 1882’de “British Hospice and Ophthalmic” adıyla geçici bir dispanser açmıştır (BOA, Y.A.HUS. 175/46). Sir Edmund ve eşi 1883’te Kudüs’ü ziyaret ettiklerinde Beytüllahim yolu üzerinde bulunan bir mülkü kalıcı olarak hastaneye dönüştürmek için satın almışlardır. Hastanenin ilk doktoru Wadell’in sözleşmesinin sona ermesiyle dispanser Mayıs 1884’te geçici olarak kapılarını kapatmış, Dr. Ogilvie’ın göreve gelmesi ile yaklaşık dört ay sonra tekrar faaliyetlerine başlamıştır. Osmanlı ve ’nin Birinci Dünya Savaşı’nda karşı cephelerde savaşa girmesiyle 1914’te hastane kapatılmış, savaş sonunda şehir İngiliz askeri yönetimi altındayken1 1918’de tekrar kullanıma açılmıştır. Hastanenin “British Ophthalmic Hospital at Jerusalem” olan adı, 1921’de “Ophthalmic Hospital of Order of St. John”, 1999’da da “St. John Eye Hospital in Jerusalem” olarak değiştirilmiştir (Glozier, 2020: 13-19).

‘ten sonra yaşanan zorluklara rağmen Kudüs St. John Göz Hastanesi’ne bağlı kuruluşlar, Gazze Şeridi’nde yaklaşık 31 bin, Kudüs ve Batı Şeria’da da 175 binden fazla hastaya göz bakım hizmeti sunduklarını ifade etmişlerdir (St John Eye Hospital, 2025).

Misyonerlere ait hastaneler konusunda farklı tartışmalar yapılmaktadır. Bunlar; Hristiyanlığı yaymak, güçlerin bölgedeki etkisini arttırmak ve ’in kurulmasına zemin hazırlamak gibi bazı misyonlarla düşünülebilirler. Gerçekten de bu hastanelerin tarihsel süreç içinde bölgenin dini ve kültürel yapısını değiştiren, özellikle gayrimüslimlerin elini güçlendirecek faaliyetleri olduğu bilinmektedir (Özdinç, 2024: 5). Günümüzde ise dini ve kültürel misyonlarını yaymaya çalışan bu yapıların ayrıca İsrail’in Filistin halkına yönelik sistematik inden etkilenenlerin tedavisine destek oldukları ve uluslararası kamuoyuna tanıklık ettikleri de söylenmelidir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. İngiliz İşgali

KAYNAKÇA

  • BOA, Yıldız Sadaret Hususi Evrakı, [Y.A.HUS], 175/46.
  • Glozier, Matthew (2020). “Chronology of The St John of Jerusalem Eye Hospital Group”. One St. John International, (6), 1-64.
  • Johanniter (2020). St John of Jerusalem Eye Hospital Group. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://johanniter.org/wp-content/uploads/2020/11/Jerusalem.pdf.
  • Order of Malta (2017). Eye Walk-in Clinic Opens in Muristan, Jerusalem, Where the Very First Order’s Hospital Was Established in the 12th Century. Erişim Tarihi: 24.02.2025, https://www.orderofmalta.int/news/eye-walk-in-clinic-opens-in-muristan-jerusalem-where-the-very-first-orders-hospital-was-established-in-the-12th-century.
  • Özdinç, Ahmet (2024). “Osmanlı Dönemi Filistin’de Sağlığa Bakış”. Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, 29 (Gazze Özel Sayısı), 1-10.
  • Provincial Priory of Durham (T.Y). St John Eye Hospital. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.durhamkt.org/eye-hospital.
  • St John Eye Hospital (2025). Israel-Gaza Hostilities – Monthly Bulletin. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.stjohneyehospital.org/israel-gaza-hostilities-weekly-bulletin.
  • St John Eye Hospital (T.Y). Together, We’re Saving Sight, Changing Lives. Erişim Tarihi: 25.03.2025, https://www.stjohneyehospital.org.
  • St John International (T.Y). Eye Care. Erişim Tarihi: 24.02.2025, https://www.stjohninternational.org/what-we-do/eye-care/.
  • Verity, David H.; Glozier, Matthew & Da Cruz, Lyndon (2024). (Ed.) St John Millennial Ethos of Care and the Enduring History of the Eye Hospital of St John of Jerusalem. Gaza & Jerusalem: St John of Jerusalem Eye Hospital Group. Erişim Tarihi: 21.07.2025, https://www.soa.global/wp-content/uploads/2025/01/St-John-1000-v10-3.pdf.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Ünal, Kübranur. “Kudüs St. John Göz Hastanesi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 982-984. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.