el-Kudüs Üniversitesi
İNG
University of al-Quds
ALM
Universität al-Quds
FRA
Université d’al-Quds
ARA
جامعة القدس
el-Kudüs Üniversitesi ’in ilk üniversitesidir. Her ne kadar 1970’li yıllarda kurulmuş olsa da İslam dünyasının önemli merkezlerinden biri olan Kudüs’te üniversite kurma fikri, 1930’lu yıllara kadar gitmektedir. Zira 1931 yılında Kudüs’te toplanan Dünya İslam Kongresi’nde “el-Aksa” adlı bir üniversite kurulması kararı alınmıştır. Ancak Mısır hükümetinin Kongre hakkındaki bazı siyasi kaygıları ve kurulacak üniversitenin el-Ezher Üniversitesine rakip olacağına ilişkin tartışmalar yüzünden bu fikre sıcak bakmaması; sonraları ise Ürdün kontrolü esnasında (1948-1967 yılları) Ürdün’ün Amman Üniversitesi’ne ağırlık vermesi, Kudüs’te bir üniversite için somut adımların atılması sürecini geciktirmiştir. Bunun yanı sıra Filistinli gençlerin öğrenim için civar ülkelerde alabilmesi de gecikmenin nedenlerinden biri sayılabilir (Al-Quds History, 2024; Beyaz, 2018; Akra Media, 2020).
İsrail’in bölgeyi işgal etmesiyle (1967) oluşan yeni şartlar, in eğitim için özgürce seyahat imkânlarının olmaması1 ve işgale ancak iyi bir eğitimle direnilebileceği inancı, Kudüs’te yükseköğretim kurumları oluşturma fikrini tekrar canlandırmıştır. Bu yıllarda ihtiyaçlar doğrultusunda küçük kolejler açılarak bir üniversitenin temelleri atılmıştır. Her ne kadar 1970’te resmen kurulmuş olsa da 1984’te söz konusu kolejlerin tek çatı altında birleşmesi, el-Kudüs Üniversitesi’nin önemli oranda bugünkü yapısına ulaşmasını sağlamıştır. 1995 yılında da üniversite kuruluş kanununun Oslo Anlaşmaları (1993, 1995) çerçevesinde oluşturulan tarafından onaylanmasıyla süreç tamamlanmıştır. Tüm olumsuzluklara karşın üniversite, günümüzde tıp, hukuk, beşerî ve İslami bilim alanlarında faaliyet gösteren 12 fakültede 13.000 civarında öğrencinin lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenim gördüğü bir kurum haline gelmiştir (Al-Quds University, 2024). Üniversite, doğrudan meslek eğitimi vermekten ziyade disiplinler arası bir yaklaşımla temel bilimleri içeren ama özellikle edebiyat, sanat, felsefe, sosyoloji ve tarih gibi beşerî bilimleri önceleyen liberal sanat programları benzeri bir eğitim modeline sahiptir.
Kudüs ve ’da yer alan diğer Filistin üniversiteleri, daimî kuşatma altındaki ’ye nispeten daha rahat bir ortama sahip olsalar da bina ve tesislerinin bombalarla yıkılmasının dışında İsrail tarafından her türlü engelleme ve baskılara maruz kalmaktadırlar. Üniversiteleri kendisine karşı ve isyanın sembolü ve merkezi olarak algılayan İsrail, onları terörizm ve Hamas bağlantıları iddiasıyla sık sık kuşatma altına almakta, maddi fonlarını kesmekte, akademisyen ve öğrencileri kta, bina ve ofislerini tahrip etmektedir (Abramson, 2022). el-Kudüs Üniversitesinin Abû Dîs’teki ana kampüsü hariç üç kampüsü İsrail’in 2004 yılında inşa ettiği Batı Şeria ’nın içinde kalmakta; bu kampüslerdeki öğretim elemanları ve akademisyenler ancak İsrail’in özel izniyle (permit)2 buralara giriş yapabilmekte; giriş yasakları ve sınırlamalardan dolayı zor şartlarda eğitim-öğretim faaliyetlerini yürütebilmektedirler (Naser-Najjab, 2020). Tüm olumsuzluklara rağmen Filistinliler yılmamış bilakis eğitimi rejime direnişin ve kurtuluşun sembolü olarak görmüşlerdir. Bu da Filistinlilerin Arap halkları arasında en yüksek eğitim oranına sahip halk olmasını sağlamıştır3 (Nelson, 2021).
el-Kudüs Üniversitesi işgal ve baskıları hafifletmek için yurt dışından destek arayışına girmekte ve paydaşları ile farklı alanlarda iş birliği yapmaya çalışmaktadır (Sullivan, 1994). Üniversitenin özellikle yurt dışında yaşayan Filistinlilerden (bkz. Diaspora) ve bazı körfez ülkelerinden yoğun destek aldığı görülmekte ayrıca Türkiye ile de iş birliği içinde olduğu bilinmektedir. Türkiye’de kurulan Kudüs Üniversitesi Vakfı aracılığı ile bu iş birliği ve Türkiye’nin desteğinin arttığı anlaşılmaktadır. el-Kudüs Üniversitesinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a fahri doktora unvanı vermesi (2012) desteğin ve iş birliğinin bir göstergesi olarak okunabilir (Scholars Against the War on Palestine, t.y.).
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Hareket Kısıtlaması
- 2.Bkz. İzin Rejimi
- 3.Filistinlilerin eğitim konusundaki hassasiyetleri için bkz. Eğitim Kültürü; Eğitim Sistemi
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Abramson, Ebby (2022). “Israeli Forces Launch Another Raid on Al-Quds University in East Jerusalem”. Endangered Scholars. Erişim Tarihi: 31.03.2024, https://www.endangeredscholarsworldwide.net/post/israeli-forces-launch-another-raid-on-al-quds-university-in-east-jerusalem.
- Akra Media (2020). İslam Genel Kongresi Beyannamesi-1931. Erişim Tarihi: 31.03.2024, https://akra.media/Haber/HaberDetay/60844/ISLAM-GENEL-KONGRESI-BEYANNAMESI-1931.
- Al-Quds University (2024). Al-Quds at a Glance. Erişim Tarihi: 31.03.2024, https://www.alquds.edu/en/al-quds-at-a-glance/.
- Beyaz, Yasin (2018). “1931 Genel İslam Kongresi’nin İslam Dünyasına Etkileri ve Türkiye’deki Yansımaları”. Journal of Islamicjerusalem Studies, 18 (1), 35-56.
- Kudüs Üniversitesi Vakfı (2023). Üniversitemiz. Erişim Tarihi: 31.03.2024, https://kudusuniversitesivakfi.org/universitemiz/.
- Naser-Najjab, Nadia (2020). “Palestinian Education and the ‘Logic of Elimination’”. Settler Colonial Studies, 10 (3), 311-330.
- Nelson, Cary (2021). “Not in Kansas Anymore: Academic Freedom in Palestinian Universities”. Academic Studies Press.
- Scholars Against the War on Palestine (T.Y). Scholars Against the War on Palestine (SWAP). Erişim Tarihi: 26.03.2024, https://scholarsagainstwar.org/.
- Sullivan, Antony T. (1994). “Palestinian Universities in the West Bank and Gaza Strip”. The Muslim World, 84 (1-2).
OKUMA ÖNERİLERİ
- Karaman, M. Lutfullah (1996). “Filistin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 13, 89-103. İstanbul: TDV Yayınları.
- Paz, Reuven (2000). “Higher Education and the Development of Palestinian Islamic Groups”. Middle East Review of International Affairs, 4 (2), 81-94.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Utku, Recep. “el-Kudüs Üniversitesi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 475-477. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.