Kudüs ve Çevresi (Yûsuf u Züleyhâ Mesnevileri)
İNG
Jerusalem and Its Surroundings(Masnavis of Yûsuf u Züleyhâ)
ALM
Jerusalem und seine Umgebung in den Züleyhâ-Masnawis
FRA
Jérusalem et ses Environs [Mathnawis Yûsuf (Joseph) et Zouleikha]
ARA
(القدس وما حولها (مثنويّات يوسف وزليخا
Kudüs, pek çok açıdan kıymetli görülen, çeşitli değerler atfedilen bir şehirdir. Kaynaklarda farklı şekillerde anılan bu kadim şehir, Yûsuf u Züleyhâ mesnevilerinde üç temel konu etrafında işlenir. İlki, Yûsuf’un kardeşleri tarafından Melik’e satılması ile başlayan yolculukla ilgilidir. Yûsuf’u satın alan Melik, onu satmak üzere Mısır’a götürmek ister ve bu yolculukta bazı şehirlere uğrar. Kudüs, onlardan biridir.
Kudüs’ün bir diğer anılma şekli ise kutsal mekân olarak ’in Mi‘râca Mescid-i Aksâ’dan yükselmesiyle ilgilidir. Mi‘râc hadisesinin yanı sıra Kudüs, Şemsî’de Hz. İshak’a, Taşlıcalı Yahya’da ise Hz. Ya‘kūb’a peygamberliğin vahyedildiği mekân olarak da karşımıza çıkar. Söz gelimi Şemsî, Çü onda böyle oldı emr-i Allâh / Ki Beytü’l-makdise ol oldı şâh (Çolak, 2023: 198) mısralarıyla Hz. Ya‘kūb’un Allah’ın emri ile Kudüs’te peygamber oluşunu işlemiştir.
Üçüncüsü ise ana hikâye içerisinde yer alan Yakup veya Yûsuf’un ölümlerinden sonra defnedilmek üzere Kudüs’e getirilmeleriyle ilgilidir. Kudüs’ün küçük farklarla da olsa üç temel hikâye etrafında anılması, bu mukaddes şehrin Yûsuf konulu mesnevilerde benzer şekilde işlendiğini göstermektedir. Bu kutsal şehir; mesnevilerde Kudüs, Kuds, Aksa, Beytü’l-Makdis, Arz-ı Kenan gibi isimlerle anılmaktadır.
Yûsuf u Züleyhâ konulu mesnevilerde Kudüs’ün en dikkat çekici yönü, Hz. Yûsuf’un köle olarak yaptığı yolculukta uğradığı şehirlerden biri olmasıdır. Yûsuf’un henüz Kudüs’e geldiğini öğrenmeden Kudüs şahı onu rüyasında görür ve geldiğini anlar. Yûsuf’u karşılayan şah, onun güzelliği karşısında kendini kaybeder. Henüz bir köle olan Yûsuf’un şerefine sarayında yemek düzenler ve onu ağırlar. Daha önceleri puta tapan şah ve halkı, Yûsuf’un ziyareti sonrası iman eder. Şeyyâd Hamza (Demirci & Korkmaz, 2008), Şerîfî (Ay, 2015), Şemsî (Çolak, 2023) ve Nahîfî’nin (Üst, 2007) mesnevilerinde bu hususa yer verildiği görülmektedir. Nitekim Nahîfî’nin Gitdi andan Kuds iline varur / Pâdişâhı uyur iken düş görür (Üst, 2007: 855) şeklindeki mısralarında Yûsuf’un Kudüs’e varması ve şahın onu rüyasında görüşü rivayet edilmektedir.
Yûsuf u Züleyhâ mesnevilerinin birçoğunun sonunda Yakup ve Yûsuf peygamberlerin vefatlarıyla ilgili bir bölüm yer alır. Bazı şairler, bu bölümlerde vefat edenin defnedileceği yer olarak Kudüs’ü işaret etmişlerdir. Söz gelimi Garîb’in mesnevisinde Yûsuf’un tabutu, dedesi İshak’ın da mezarının bulunduğu Kudüs’e getirilmiştir. Şemsî’de ise Yakup’a ölmeden hemen önce Allah tarafından atasının mezarının olduğu yere gitmesi emredilmiştir. Nitekim atası İshak peygamberin katına giden Yakup, canını burada teslim etmiştir. Garîb, bu durumu mesnevisinde Kuds’e iletdi dedesi katına / İbrahim peygamberün hazretine (Karakaya, 2012: 784) mısralarıyla dile getirmiştir.
Yûsuf u Züleyhâ konulu mesnevileri kaleme alan şairlerin bu kıssanın Kur’ân-ı Kerîm dışında diğer kutsal kitaplarda geçen şekillerinden de yararlandıkları bilinmektedir. Üç ilahi dinde de mühim yere sahip olan bu kadîm şehrin diğer fiziksel mekânlara ve şehirlere göre şairler tarafından çok daha özenle işlendiği ve şehirle ilgili detayların değerlendirildiği görülmektedir. Ne yazık ki Kudüs ve çevresinin tarafından işgal edilmesiyle1 özellikle İslam dinine ve medeniyetine ait izlerin silinmesi amacıyla ciddi tahribatlar2 yaşanmıştır. Söz konusu tahribat, İsrail saldırılarıyla, özellikle ’de geri dönüşü imkânsız boyutlara ulaşmıştır. Ancak şairlerin sözü edilen çalışmalarında geçen yerleşim alanlarının izlerinin Filistin’in her tarafında bulunabileceği de unutulmamalıdır.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. İsrail İşgali; Siyonist İşgal
- 2.Bkz. Burak Duvarı-1; Burak Duvarı-2; el-Halil Mescidi; Kürt Mahallesi; Meğâribe Mahallesi-1; Meğâribe Mahallesi-2; Tahrip Edilen Camiler; Tahrip Edilen Kütüphanele
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Ay, Hilal (2015). Şerîf’in Kıssa-ı Yûsuf Mesnevîsî [Yüksek Lisans Tezi]. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Çavuşoğlu, Mehmed (1979). Yahyâ Bey, Yûsuf ve Zelîha. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
- Çolak, Ahmet (2023). 15. Yüzyıl Şairlerinden Şemsî’nin Yûsuf u Züleyhâ Mesnevîsî, 1 (İnceleme-Metin). İstanbul: Ihlamur Akademi.
- Demirci, Ümit Oğuz & Korkmaz, Şenol (2008). Şeyyâd Hamza, Yûsuf u Zelihâ. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
- Karakaya, Burcu (2012). Garîb’in Yûsuf u Züleyhâ’sı (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin) [Yüksek Lisans Tezi]. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Üst, Sibel (2007). “Nahîfî’nin Yûsuf u Zelîhâ Mesnevisi”. Turkish Studies, 2 (4), 823-957.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Çolak, Ahmet. “Kudüs ve Çevresi (Yûsuf u Züleyhâ Mesnevileri)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 998-1000. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.