İçeriğe geç
EK · EKONOMİ2 dk okuma · s. 613–614

Gazze Şehir Planlaması

İNG

Gaza Urban

ALM

Gaza -Stadtplanung

FRA

Planification Urbaine de Gaza

ARA

التخطيط العمرانيّ لغزّة

YAZAR

Fatiha Nur TERLEMEZ

ORCID 0000-0002-2502-4530

KİTAPTA

s. 613–614

Atıf al

Gazze şehir planlaması, yalnızca teknik ya da fiziksel bir müdahale alanı olmayıp siyasal, ideolojik ve epistemolojik bir mücadele sahası olarak ele alınmalıdır. 1948 Nekbe’sinden günümüze süregelen zorunlu göçler, mülksüzleştirme pratikleri, yıkımları ve mekânsal tecrit politikaları, ’nin planlama tarihini “kentkırım” (urbicide) ve “mekânkırım” (spacicide) kavramlarıyla ele almayı gerekli kılmaktadır. Kentkırım, toplulukların kolektif hafızasını taşıyan yapılı çevrenin bilinçli olarak ortadan kaldırılmasını ve kentlerin çoğulcu yapısının hedef alınmasını ifade ederken (Bogdanovic, 1995; Abujidi, 2014); mekânkırım, bir topluluğun yaşam alanının yaşanamaz hâle getirilmesini, mekânın doğrudan hedef alınarak yok edilmesini içermektedir (Hanafi, 2009). Bu bağlamda, Gazze’de şehir planlaması, gaspçı sömürgeciliğin doğrudan bir aracı hâline gelmiş, yaşam alanlarının sürekliliğini hedef alan bir yıkım mimarisine dönüşmüştür.

tarafından sistematik şekilde uygulanan kuşatma, ablukalar, duvarları ve geçiş kısıtlamaları, Gazze’yi fiziksel anlamda bir ada hâline getirirken, şehrin planlanmasını da klasik anlamda uygulanamaz bir zemine sürüklemiştir. Weizman’ın (2016) “esnek coğrafya” kavramıyla tanımladığı bu durum, Gazze’nin sınırlarının sabit bir harita verisi olmaktan çıkarılıp, savaş stratejilerine bağlı olarak genişletilen, daraltılan, yok edilen ve yeniden inşa edilen bir mekân hâline gelmesiyle açıklanabilir. Mekân, fiziksel, tarihsel, kültürel ve toplumsal katmanlarıyla birlikte hedef alınmaktadır. Bu noktada, “sahte arkeoloji” uygulamaları, in bu topraklardaki tarihsel varlığını yok saymakta, bu toprakların “boş” ya da “medeniyetsiz” olduğu imasıyla1 sömürgeleştirme sürecine zemin hazırlamaktadır. Planlama bu anlamda, sınırların yeniden çizilmesi, hafızanın silinmesi ve kümülatif bir yıkım mimarisinin kurulması için ideolojik bir aygıt olarak işlev görmektedir.

Bu süreç, ile yeni bir eşiğe taşınmış olup Gazze, hava saldırıları ve sistematik bombardımanlarla neredeyse tamamen yerle bir edilmiştir. Uydu görüntüleri aracılığıyla bölgenin geçmişteki görünümü ile şimdiki hali karşılaştırmalı olarak incelendiğinde, Gazze’nin kuzeyinden güneyine, mahalle mahalle tahrip edilen yapılarla dolu, insanlık dışı bir yıkıma uğradığı gözler önüne serilir. Birleşmiş Milletlere ait yapılar, ler, üniversiteler, lar, sivil savunma binaları ve ler, sözde “güvenli alanlar” olarak ilan edilmelerine rağmen hedef alınmış olup kentin yaşam damarları kesilmiş, kamusal hafıza ve gelecek tahayyülleri ortadan kaldırılmıştır (İsmail, 2024). Bu durum, Gazze’de yürütülecek planlama sürecinin, herhangi bir savaş sonrasına ait “yeniden yapılanma” sürecinden farklı olacağını, hâlihazırda devam eden bir soykırımın parçası olarak şekilleneceğini göstermektedir.

Bu noktada, coğrafyasında planlama süreci, yalnızca yeniden inşa edilecek konutlardan ya da altyapıdan ibaret değildir. Adalet, kolektif hafıza, yerinden edilmenin telafisi ve sömürgesizleştirme ilkeleriyle birlikte yeniden tahayyül edilmelidir. Bu tahayyül, , etik mesleki duruş ve yerel toplulukların öznel deneyimlerinden beslenen bir planlama epistemolojisini gerektirmektedir.

Bugün Gazze şehir planlaması hakkında konuşmak, kentsel formun geleceğinin yanında adalet temelinde nasıl yeniden üretileceği üzerine düşünmeyi de gerektirir. Çünkü Gazze’de şehircilik artık mekânsal adalet mücadelesinin en kırılgan ama aynı zamanda en dirençli cephelerinden biridir. Uydu görüntülerinde “öncesi” ve “sonrası” olarak kodlanan görseller, aslında bir yıkımın soğukkanlı belgeleri değil; aynı zamanda meslek etiğinin, hafızanın, insan onurunun ve nın mekânsal izdüşümleridir (bkz. Aljazeera, 2025).

DİPNOTLAR

  1. 1.Bkz. Terra Nullius

KAYNAKÇA

  • Abujidi N. (2014). Urbicide in Palestine: Spaces of Oppression and Resilience. London: Routlegde.
  • Aljazeera (2025). Satellite Images Show Israel’s Gaza ‘Concentration Camp’ Preparations. Erişim Tarihi: 06.10.2025, https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2025/7/11/satellite-images-show-israels-gaza-concentration-camp-preparations.
  • Bogdanovic, Bogdan (1995). The City and Death, in Labon, Joanna (Ed.). (1995). Balkan Blues: Writing Out of Yugoslavia. Northwestern University Press.
  • Hanafi, S. (2009). “Spacio-Cide: Colonial Politics, Invisibility and Rezoning in Palestinian Territory”. Contemporary Arab Affairs 2 (1).
  • İsmail, Eman (2024). “Gazze Şeridi: Kentsel Planlama Işığında İşgal ve Direniş”. Platform Müslüman Dünyanın Gündemi. Erişim Tarihi: 26.05.2025, https://platform.ilke.org.tr/analiz/gazze-seridi-kentsel-planlama-isiginda-isgal-ve-direnis.
  • Weizman, E. (2016). Oyuk Topraklar: İsrail’in İşgal Mimarisi. çev. Emre Can Ercan. İstanbul: Açılım Kitap.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Terlemez, Fatiha Nur. “Gazze Şehir Planlaması”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 613-614. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.