İçeriğe geç
SA · SANAT2 dk okuma · s. 539–541

Filistin Çiçeği: İris (Süsen)

İNG

Palestinian Flower: Iris

ALM

Iris-Blume

FRA

Iris Palestina

ARA

لسوسن الفلسطينيّ / سوسنة فقوعة

YAZAR

Gülşah KÖSEOĞLU

ORCID 0009-0001-1961-207X

KİTAPTA

s. 539–541

Atıf al

“Filistin çiçeği”, literatürde “iris haynei ve faqqûa süseni” olarak geçer. ’in kuzeyindeki Faqqûa köyü civarına özgü endemik bir türdür. Yaprakları kılıç formunda olan bu bitkinin sapında mavi, mor, sarı, beyaz, kırmızı ve kahverengi renklerde bir veya birkaç çiçek bulunabilir (Yılmaz Kolancı, 2019: 139). Filistin Çevre Kalite Kurumu tarafından 2015 yılında ’nin ulusal çiçeği ilan edilmiştir (BirdLife International, 2021a). Çiçek, İsrail işgali altındaki coğrafyada in estetik bir ifadesi olmuştur.

Taca benzeyen ihtişamlı ve zarif yapısıyla dikkat çeken Filistin çiçeği, âdeta boyun eğmeden kuruyarak ölür. Bu nedenle ona Kraliyet İris’i adı da verilmiştir. Dağ yamaçlarındaki taşlık Akdeniz toprağında açan bu çiçek (Atrash & Abu Gharbieh, 2021), dirençli yapısıyla Filistin halkı gibi kök saldığı toprağa bağlıdır; rüzgâra, susuzluğa ve doğadan kaynaklanan her türlü olumsuzluğa karşı dayanıklıdır.

İris çiçeği thisweekinpalestine.com

sanatçılar, edebiyatçılar ve botanikçiler kadar yerel topluluklar da iris çiçeğinin korunması için çalışmaktadır. BirdLife International’ın 2021 yılı raporuna göre; gençlerin katıldığı tohum toplama etkinlikleri, yürüyüşler ve çevre leri, Filistin çiçeğini yalnızca koruma altına almakla kalmamış; aynı zamanda kültürel aidiyetin ve halk desteğinin simgesine dönüştürmüştür (BirdLife International, 2021a; 2021b).

Filistin’in haklı mücadelesini dünya kamuoyuna taşıyan farklı platformlarda iris çiçeği sembolü ile karşılaşmak mümkündür. Filistin’e destek amacıyla 2023 yılında başlatılan Reading for Palestine (2023) projesi, okunan metinler aracılığıyla kolektif bir hafıza kaydı oluşturmakta ve projenin duyurusu için kullanılan görselde iris çiçeğinin silüeti yer almaktadır. Filistinli şair Alice Yousef’in In Exchange for Irises adlı şiirinde ifade edildiği gibi, bu çiçek “kaybedilenlerin yerine kalan, toprağın son armağanıdır”: “Toprak bana hiçbir ot vermedi / ama bana süsen verdi / alınan her şeyin yerine.” (Atrash & Abu Gharbieh, 2021). Filistin sanatında bu sembolik anlam tekrar tekrar üretilir. Fairuz’un Zahrat al-Mada’en (Şehirlerin Çiçeği) adlı şarkısı, çiçek metaforuyla Kudüs’ün ruhunu işlerken (Fairuz, 2022), Sanaa Moussa’nın Sawtoka Ya Shaabi eserinde ise iris, kayanın içinden filizlenen bir umut olarak betimlenmektedir (Moussa, 2021).

Filistin çiçeğinin sembol hâline gelmesi bir tesadüf değildir; bu çiçek başka medeniyetlerde de anı, yas ve ruhani hafızayla ilişkilendirilmektedir. İris, Mısır medeniyetinde ölümden sonraki yaşamı temsil eder. Üç dik taç yaprağı ruhun yolculuğunun bir simgesidir. Mezarlıklara dikilen çiçek, ölümün zarif refakatçısıdır. Floriografi yani çiçek dili açısından iris; mor ve mavi rengiyle inanç, cesaret, umut ve bilgelik anlamındadır (BloomsyBox, t.y.). Mor renkli iris aynı zamanda kraliyet ve akılla özdeşleştirilir.

Filistin çiçeği, yalnızca endemik bir tür değildir. Filistin’in kültürel belleğinde kök salmış; toplumsal direnişin sembolü hâline gelmiştir. Gerek mitolojik anlatılarda gerekse sanatsal ve politik temsillerde, yaşam ile ölüm, direniş ile estetik, gelenek ile modernlik arasında köprü kuran nadir sembollerden biridir. Her baharda yeniden açan iris çiçeği, soykırıma maruz kalan Filistin’in işgalci İsrail karşısındaki dik duruşunun, dayanıklılığının ve umudunun sessiz tanığıdır.

KAYNAKÇA

  • Atrash, Imad & Abu Gharbieh, Maha (2021). “The National Flower of Palestine: Faqqua Iris”. Palestine. Erişim Tarihi: 25.06.2025, https://thisweekinpalestine.com/faqqua-iris/.
  • BloomsyBox (T.Y). The Iris Unveiled: A Journey through Its Meanings and Symbolism. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://www.bloomsybox.com/blog/posts/the-iris-unveiled.
  • BirdLife International (2021a). Growing Hope for Plant Conservation in Palestine. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://www.birdlife.org/news/2021/02/23/growing-hope-for-plant-conservation-in-palestine.
  • BirdLife International (2021b). Important Plant Areas and Community-Based Conservation in Palestine. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://www.birdlife.org/news/2021/02/23/growing-hope-for-plant-conservation-in-palestine.
  • Fairuz (5 Ocak 2022). Zahrat al-Mada’en [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=pj21OXo_txw.
  • Moussa, Sana (30 Ocak 2021). Sawtoka Ya Shaabi (صوتك يا شعبي) [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=ag7q-JhwBJM.
  • Reading for Palestine (2023). Erişim Tarihi: 22.06.2005, https://accessinthemaking.ca/project/reading-for-palestine/
  • Yılmaz Kolancı, Bilge (2019). “Grek ve Roma Dünyasında İris (Süsen) Bitkisi”. Aydın Erön & Emre Erdan (Ed.), Doğudan Batıya: 70. Yaşında Serap Yaylalı’ya Sunulan Yazılar (s. 139-150). Ankara: Bilgin Kültür Sanat.
  • Reading for Palestine (2023). Erişim Tarihi: 22.06.2005, https://accessinthemaking.ca/project/reading-for-palestine/

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Yousef, A. (2021). “In Exchange for Irises”. This Week in Palestine. Erişim Tarihi: 21.06.2025, https://thisweekinpalestine.com/faqqua-iris.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Köseoğlu, Gülşah. “Filistin Çiçeği: İris (Süsen)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 539-541. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.