Endüstriyel Besicilik
İNG
Industrial Livestock Production
ALM
Industrielle Viehzucht
FRA
Élevage Industriel
ARA
تربية المواشي الصناعيّة
Modern ın önemli bir alt dalı olan endüstriyel besicilik; teknoloji yoğun, asgari alanda azami verimi hedefleyen, genellikle büyük ölçekli ve hızlı bir üretim modelini tanımlamaktadır.
’de hayvancılık bir faaliyet olmanın ötesinde; halkın kimliğinin, kültürünün ve toprağa bağlılığının somut bir ifadesi olarak öne çıkar. Topraklarına el konulması ve gasp birimlerinin tehdidi altında bu sektör için bir sebat ve mücadele simgesidir (MOA, 2015: 6). Nitekim toplam tarımsal gelirin yüzde 46’sını oluşturan hayvancılık ülke ekonomisinin temel direklerinden biridir. Sektörün bel kemiğini; küçükbaş hayvan (koyun ve keçi), süt sığırları ve kanatlı hayvan yetiştiriciliği oluşturmaktadır. Bu faaliyet bazı için ek gelir kaynağı iken, diğer bir kesim için ise ana geçim kaynağıdır (FAO, 2013: 3).
Bununla birlikte, Filistin’deki hayvancılık yapısı endüstriyel ölçekten oldukça uzaktır. nın yalnızca yüzde 10’u hayvancılıkla uğraşmakta ve bu kesimin büyük çoğunluğu ortalama 203 m²’lik ev bahçelerinde, az sayıda hayvanla, yalnızca kendi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik üretim yapmaktadır (Marzin vd., 2019: 25). 2010 yılı verileri bu yapıyı teyit etmektedir. Hayvancılık işletmelerinin yüzde 75,3’ü doğrudan işletme sahibi (aile reisi), yüzde 23,3’ü ise diğer aile üyeleri tarafından yönetilmektedir. Ücretli profesyonel yöneticiler tarafından idare edilen işletmelerin oranı sadece yüzde 1,4’tür. Bu veriler, Filistin hayvancılığının endüstriyel bir faaliyetten ziyade, küçük ölçekli bir aile işletmeciliği modeli olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır (Marzin vd., 2019: 18). Aile işletmelerinin endüstriyel üretime geçişinin önünde ise çok katmanlı ve ciddi engeller bulunmaktadır. Bu kısıtlamaların başında, işgalci İsrail’den temin edilen ham maddeye ve yeme olan bağımlılık gelmektedir (Atyani, 2017: 1). ’yı diğer bölgelerden ayıran ticareti kısıtlamakla kalmayıp, C Bölgesi’ndeki çiftçileri dar alanlara hapsetmekte, su kaynaklarına ve meralara erişimi engellemektedir (Marzin vd., 2019: 15-16).
Verimliliği artırmanın önündeki bir diğer kritik engel ise, damızlık hayvan teminindeki kısıtlamalardır. Hayvanların tamamının işgalci İsrail’den ithal edilmesi zorunluluğuna rağmen, hareket serbestisi kısıtlanan çiftçilerin kaliteli damızlıkları yerinde seçme imkânı bulunmamaktadır. Denetimsiz şekilde temin edilen hayvanların önemli bir kısmı, özellikle süt sığırcılığında; doğurganlık sorunları olan, hastalıklı veya mastitisli, yani “ıskarta” olarak tabir edilen verimsiz hayvanlardır. Bu durum sektörde verimlilik artışını olanaksız kılmakta ve ciddi ekonomik kayıplara yol açmaktadır (FAO, 2003: 23).
Bu yapısal kısıtlamalara ek olarak, çiftçiler işgalci İsrail ordusu ve gaspçı yerleşimciler tarafından uygulanan sistematik baskı ve zulümlere maruz kalmaktadır. Bunlar arasında; (1) doğal kaynaklara (su, mera) (Shalash, 2025: 1) ve ilgili teknolojilere erişimin engellenmesi (FAO vd., 2024: 3-5), (2) fiziksel saldırılar ve psikolojik yıldırma faaliyetleri (AP, 2025: 3), (3) hayvanların çalınması, edilmesi veya zorla başka bölgelere sürülmesi (AP, 2025: 1), (4) yem ve su kaynaklarının zehirlenmesi veya tahrip edilmesi (Shalash, 2025: 1), (5) Filistinlilere ait arazilere gaspçı yerleşimcilerin hayvanlarını salması (WAFA, 2025: 1) ve (6) hayvanlarını otlatmak isteyen çobanların işgalci İsrail askerleri tarafından yaralanması veya öldürülmesi (Shalash, 2025: 1) yer almaktadır.
Ayrıca, hayvanların hareket alanlarının kısıtlanması çeşitli hastalıklara (ağız ve ayak) zemin hazırlamakta ve endüstriyel üretim için gerekli teknik bilgi ve ekipmana erişim işgalci İsrail tarafından zorlaştırılmaktadır (FAO, 2003: 44, FAO 2017: 1).
Filistin’de hayvancılık sektörü bir yandan işgalci İsrail pazarına bağımlı hale getirilmiş, diğer yandan doğal kaynaklara ve teknolojiye erişimi engellenerek sektörün gelişim potansiyeli sistematik olarak ortadan kaldırılmıştır. Bu baskılar, çiftçileri zihinsel ve fiziksel olarak yıpratmakta, onları işgal gücünün ürünleri karşısında rekabet edemez duruma getirmektedir. Saha raporlarına göre, bu zorluklara dayanamayan işletmelerin yaklaşık yüzde 60’ının son dönemde hayvanlarını satarak sektörden çekildiği bildirilmektedir (AP, 2025: 1). Mevcut veriler, endüstriyel üretime geçebilen işletme sayısının sembolik düzeyde kaldığını ve sektörün sürdürülebilirliğinin ciddi tehdit altında olduğunu göstermektedir.
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- AP (2025). Livestock Prices in West Bank Rise, Hindering Purchases of Sacrificial Animals Ahead of Eid al-Adha. Erişim Tarihi: 11.07.2025, https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=ca24999fb2df4c7a8bed27cbc8df6c56&mediatype=video.
- Atyani, N. (2017). “Palestinian Feed Industry and the Needs of the Industry”. Feed Industry Speciality Magazine. Erişim Tarihi: 13.07.2025, https://feedplanetmagazine.com/blog/palestinian-feed-industry-and-the-needs-of-the-industry-811.
- FAO (2003). Food Security Assessment West Bank and Gaza Strip. Erişim Tarihi: 14.07.2025, https://www.fao.org/4/j1575e/j1575e00.htm.
- FAO (2013). The European Union Programme in Support of Agriculture and Livestock Based Livelihoods in The West Bank and Gaza Strip. Erişim Tarihi: 12.07.2025, https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/20140401_agriculturebrochure_en.pdf.
- FAO (2017). Evaluation of FAO’s Programme in West Bank and Gaza Strip 2011-2015. Erişim Tarihi: 10.07.2025, https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/3fcafff1-25a5-4371-9dbb-d86cdd7fc1ee/content.
- FAO; IFAD & ISD. (2024). Mapping Affordable and Transferrable Climate-Smart Technologies for Smallholder Farmers. Erişim Tarihi: 10.07.2025, https://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/1711869/.
- Marzin, J.; Uwaidat, A. & Sourisseau, J. M. (2019). “Study on Small-Scale Agriculture in the Palestinian Territories (Issue June)”. FAO. Erişim Tarihi: 11.07.2025, https://agritrop.cirad.fr/592999/1/Marzin Uwaidat Sourisseau 2019 Study on SSA in Palestine with FAO WBGS final.pdf.
- MOA (2015). Livestock Strategy Sector 2015-2019. Erişim Tarihi: 11.07.2025, https://faolex.fao.org/docs/pdf/pal165804.pdf.
- Shalash, F. (2025). “Israel’s Silent War on West Bank’s Palestinian Livestock”. The New Arab. Erişim Tarihi: 10.07.2025, https://www.newarab.com/news/israels-silent-war-west-banks-palestinian-livestock.
- WAFA (2025). Israeli Colonists Release Livestock into Palestinian Olive Groves, Hay Bales in Masafer Yatta. Erişim Tarihi: 09.07.2025, https://english.wafa.ps/Pages/Details/159029.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Çıkıryel, Burak. “Endüstriyel Besicilik”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 490-492. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.