İçeriğe geç
SA · SANAT2 dk okuma · s. 231–233

Bereketli Hafıza

İNG

Fertile Memory

ALM

Fruchtbares Gedächtnis

FRA

Mémoire Fertile

ARA

الذاكرة الخصبة

YAZAR

Dilara SARISOY

ORCID 0009-0007-0605-1924

KİTAPTA

s. 231–233

Atıf al

Michel Khleifi’nin Bereketli Hafıza (Fertile Memory) filmi, 1980 yılında çekilmiş, 1981’de Cannes Film Festivali’nde finalist olarak yarışmıştır (Memory & Khleifi, 2024). Festival komitesi filmi Belçika yapımı olarak sunmak istemiş, ancak Khleifi bunu reddetmiştir. Sonunda film hiçbir maddi katkısı olmamasına rağmen Belçika dahil edilerek Belçika- ortak yapımı olarak kayıtlara geçmiştir (Dostluk Film Festivali, 2024; Yıldız, 2024).

Mahmûd Derviş’in şiirleri ile beslenen Bereketli Hafıza, gerçek ve kurmaca arası bir anlatıya sahiptir (Dostluk Film Festivali, 2024). Film, bu sayede Filistin sinemasını salt gerçeği nin ötesine taşımakta ve baskı altındaki bir grup aracılığıyla politik gerçekliği günlük yaşamın içerisine yerleştirmektedir. Bu filmle geleneksel belgesel anlatının sınırları aşılmış; amaç bilgi vermekten ziyade hikâye anlatmaya dönüşmüştür (Khleifi, 2006).

Filmde iki ana kadın karakter bulunmaktadır: Roumieh Farah Hattoum ve Sahar Khalifeh. Farah, duruşuyla ve eylemleriyle kendini ifade ederken; Sahar’ın duyguları sözlerde karşılık bulmaktadır. Bu iki kadın hem karakter olarak hem de temsil ettikleri değerler açısından birbirine taban tabana zıttır. Farah kolektivizmi, Sahar ise bireyselliği temsil etmektedir. Film, dul ya da boşanmış kadının toplum içindeki konumunu sorgulamaktadır. Farah, geleneksel, kırsal yaşamın bir parçası olarak topraklarına sahip çıkma mücadelesi verirken; Sahar, modern ve entelektüel bir figür olarak ataerkil toplum içinde var olmanın zorluklarını yaşamaktadır (Arnaud & Mimoun, 2021).

Filmin ritmi, tekrar tekrar gösterilen ve uzun süre ekranda kalan fotoğraflarla sağlanmaktadır. Bu ritim, izleyiciye zamanın yavaşlatıldığı bir düşünme alanı sağlayarak filme daha empatik yaklaşma imkânı vermektedir. Nesneler, filmin anlatım dili için önemlidir. Nesneler aracılığıyla unutturulmaya çalışılan Filistin kültürü tanıtılmaktadır. Khelifi, insanlara Filistin’i tanıtmanın yolunun onu sevmekten ve tanımaktan geçtiğini söylemiştir. (Dostluk Film Festivali, 2024).

Bereketli Hafıza, Filistin’in iç siyaseti, kültürü ve gelenekleriyle uyum sağlayan ve çatışan farklı insan hikayelerini anlatmaktadır. Filistin’i yalnızca ile ilişkisi bağlamında ele almanın, Filistin’in gerçekliğini anlatmaktan ziyade İsrail’i ön plana çıkardığını vurgulamaktadır. Khleifi, bu anlatı çerçevesini kırarak, Filistin’i yalnızca dış baskılarla değil iç dinamikleriyle de ele alan yeni ve özgün bir Filistin sineması inşa etmiştir. Bereketli Hafıza, bu bağlamda, Filistin sinemasına özgü anlatı biçimlerinin ilk örneklerinden biridir (Khleifi, 2006).

Michel Khleifi, sonrasında filmleri ve söyleşileriyle nin bir parçası olmaya devam etmektedir. 6. Dostluk Uluslararası Kısa Film Festivali kapsamında Türkiye’yi ziyaret etmiş ve bir sinema atölyesi (ustalık sınıfı) düzenleyerek (Dostluk Film Festivali, 2024) hem yönetmenlik tecrübelerinden hem de Filistin direnişinden bahsetmiştir. TRT 2’de konuk olduğu Sinema+ programında ise birçok genci film yapmak üzere yetiştirdiğini dile getirmiştir. Ülkesi hakkında yapılan filmlerin halkının varlığını ortaya koyduğunu belirtmiş, Filistin sinemasının bu açıdan önemli bir rol oynadığını vurgulamıştır (Trt2, 2024).

Michel Khleifi’ye göre (Dostluk Film Festivali, 2024) “eli kolu bağlı oturmak ve olanları izlemek, sanatçının asla kabul edemeyeceği” bir şeydir. Herkesin kendi işiyle i sürdürmesi gerektiğini vurgulayan Khleifi, sanatçıların yapabileceği şeyi “dolaylı yoldan eserleriyle bütün insanlarda empati yoluyla bir farkındalık oluşturmak ve vicdanlarını harekete geçirmek” şeklinde ifade etmiştir (Yıldız, 2024). Khleifi, böylece Filistin’in geleceği için umudun zeminini oluşturmuştur. Sonuçta buraya kök salmış ’in kalıcı, dışardan gelip burayı işgal eden İsrail’in1 geçici olduğu görülecektir.

KAYNAKÇA

  • Arnaud, Catherine & Mimoun, Mouloud (2021). “Interview with Michel Khleifi on Fertile Memory”. Sabzian. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/text/interview-with-michel-khleifi-on-fertile-memory.
  • Dostluk Film Festivali (2024). Basından Örnekler. Erişim Tarihi: 19.03.2025, http://dostlukfilmfestivali.com/basindan-ornekler-2024/.
  • Khleifi, Michel (2006). “Gerçeklikten Kurguya: Mahrumiyetten Kendini İfade Etmeye”. Hamid Dabaşi (Der.), Filistin Sineması: Bir Ulusun Hayalleri (s. 31-46). İstanbul: Agora Kitaplığı.
  • Memory, Fertile & Khleifi, Michel (2024). “Al Dhakira Al Khasba”. Sabzian. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/film/al-dhakira-al-khasba.
  • Trt2 [@trt2]. (10 Ekim 2024). Filistin Sinemasının Kurucu İsimlerinden Yönetmen Michel Khleifi’nin Konuk Olduğu Yeni Bölümüyle “Sinema +”. Instagram. https://www.instagram.com/reel/DA8V6XwiUd2/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA==.
  • Yıldız, Ö. F. (2024). “6. Uluslararası Dostluk Kısa Film Festivali Michel Khleifi’nin Filmi ile Başladı”. AA. Erişim Tarihi: 19.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/kultur/6-uluslararasi-dostluk-kisa-film-festivali-michel-khleifinin-filmi-ile-basladi/3350968.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Aubenas, Jacqueline; Khleifi, Michel; Meurant, Serge & Van der Keuken, Johan (2021). “Excerpts from a Conversation on Fertile Memory”. Sabzian. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/text/excerpts-from-a-conversation-on-fertile-memory.
  • CINEMATEK (26 Mart 2024). Interview with Michel Khleifi (02.03.24 @ CINEMATEK) [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=8cw8Zl3FaoA&t=10s.
  • Gertz, Nurith & Khleifi, George (2008). Palestinian Cinema: Landscape, Trauma and Memory. İskoçya: Edinburgh University Press.
  • Khleifi, Michel (2021). “From Reality to Fiction – From Poverty to Expression”. Sabzian. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/text/from-reality-to-fiction-%E2%80%93-from-poverty-to-expression.
  • Sabzian (2023). Michel Khleifi’s Fertile Memory. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/collection/michel-khleifi%E2%80%99s-fertile-memory.
  • Said, Edward W. (2021). “Interiors”. Sabzian. Erişim Tarihi: 18.03.2025, https://sabzian.be/text/interiors.
  • Universidade Lusófona (8 Nisan 2014). Entrevista a Michel Khleifi [Video]. You Tube, https://www.youtube.com/watch?v=FPird3dhRkc.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sarısoy, Dilara. “Bereketli Hafıza”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 231-233. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.