Abdurrahmân b. Ganm
İNG
ʻAbd al-Raḥmān ibn Ghanam
ALM
Abdurrahman ibn Ganm
FRA
ʻAbd al-Raḥmān ibn Ghanm
ARA
عبد الرحمن بن غنم
Tam adı Abdurrahmân b. Ganm b. Küreyb b. Hânî el-Eş‘arî’dir. Aslen Yemenli olup kaynaklarda doğum yeriyle ilgili bilgi bulunmamaktadır. Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin mensup olduğu Eş‘ar kabilesindendir. Bu nedenle el-Eş‘arî nisbesini almıştır. Hakkında kesin bilgi bulunmamakla beraber Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin İslamiyet’e girmek için Yemen’den ayrıldığı sırada babası da bu heyette yer almıştır. zamanında Müslüman olduğu ifade edilmekte ancak sahâbî olup olmadığı yani Hz. Peygamberi görüp görmediği tam olarak bilinmemektedir. Önemli sahâbe tabakatı müellifi olan İbn Abdülber ve İbnü’l-Esîr, onun sahâbî olmadığını ifade etmişlerdir. Bu nedenle reîsu’t-tabiîn (tabiînlerin reisi) lakıbıyla ismi büyük tabiînler arasında zikredilmiştir.
Resûlullah tarafından Yemen’e gönderilen Muâz b. Cebel’in yanında bulunmuş ve vefatına kadar ona bağlı kalmıştır. Bu sebeple “Sâhibu Muâz” (Muâz’ın dostu) lakabıyla tanınmıştır. İlmî ini Muâz b. Cebel’in yanında tamamladıktan sonra muhtemelen Medine’ye dönmüş veya doğrudan Suriye bölgesine gitmiştir (İbnü’l-Esîr, 1996: 3/502). Onun Medine’ye kesin olarak geldiği bilinmemektedir. Hz. Peygamber, Yemenli kabile olan Benî Ak ve Eş‘arîler’e vali tayin ettiği sırada Muâz b. Cebel’i bölgeye göndermiştir. Dolayısıyla Abdurrahmân b. Ganm’in Hz. Peygamber’i görmemiş olması ve Muâz b. Cebel’in sayesinde Müslüman olması muhtemeldir. Hz. Peygamber hayatta iken kabilesinin bir kısmı sahte peygamber Esved el-Ansî’ye katılmış, diğer bir kısmı da Hz. Ebubekir döneminde irtidat etmiştir. Ancak Abdurrahmân b. Ganm’in bu hadiselerden uzak durduğu anlaşılmaktadır.
Sika bir ravi olan Abdurrahmân b. Ganm, ’in fethinden sonra Muâz b. Cebel ve Ubâde b. Sâmit’le birlikte Hz. Ömer tarafından bölge halkına fıkıh öğretmek, İslamiyet’i anlatmak üzere Filistin’e gönderilmiş ve buraya yerleşmiştir. Bundan dolayı kendisi Filistin halkının önde gelen âlimi ve imamı sayılmıştır (Zehebî, 2006: 5/10).
Şam’da veba salgını çıktığında Abdurrahmân b. Ganm, Amr b. Âs’ın yanında yer almıştır. Bu dönemde meydana gelen önemli olaylara şahitlik etmiş ve rivayetlerde bulunmuştur. Hz. Ömer döneminde meydana gelen Şam bölgesi fetihleriyle ilgili kaynaklarda kendisinden çokça rivayetler aktarılmıştır. Eş-Şürûtü’l-Ömeriyye olarak bilinen Hz. Ömer tarafından Hristiyanlara getirilen şartlarla ilgili bilgiler ve yazışmalar Abdurrahmân b. Ganm rivayetiyle günümüze ulaşmıştır1 (İbn Asâkir, 1995: 2/174-178). Hz. Ömer, Hz. Ali, Muâz bin Cebel, Ebû Zer el-Gıfârî, Ebû’d-Derdâ ve Ebû Mâlik el-Eş’arî gibi alimlerden rivayette bulunan Abdurrahmân b. Ganm’den ise oğlu Muhammed, Ebû Selâm Mamṭûr el-Habeşî el-Esved, Ebû İdrîs el-Havlânî, Şehr b. Havşeb, Mekhûl, Recâ b. Hayve, Ubâde b. Nuseyy, İsmâil b. Ubeydullah ve Safvân b. Süleym rivayet aktarmıştır (Nevevî, 1996: 1/282). İbn Asâkir eserinde kendisinden 108 rivayette bulunmuştur.
Şam ve Filistin bölgesinin en meşhur fıkıh âlimlerinden biri olan Abdurrahmân b. Ganm, Hz. Ali ile Hz. Muaviye arasındaki tartışmaya tanıklık etmiştir. Hz. Ali tarafından Muâviye’ye elçi olarak gönderilen Ebû Hüreyre ve Ebû’d-Derdâ’nın Hz. Ali’ye getirdikleri mesajlardan dolayı serzenişte bulunduğu nakledilir. Onun uyarılarına kulak veren Ebû Hüreyre ve Ebû’d-Derdâ, Hz. Ali’ye yaptıkları tekliften dolayı pişman olup tövbe etmişlerdir. Abdurrahmân b. Ganm, bu konuşmasında Muaviye’yi yermiştir (İbn Abdülber, 1994: 2/391). Abdurrahmân b. Ganm, 78/697 yılında Halife Abdülmelik b. Mervan döneminde vefat etmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Emanname; Hz. Ömer Fermanı
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- İbn Abdülber (1994). el-ʾİstîʿâb fî Maʿrifeti’l-Ashâb. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
- İbn ʿAsâkir (1995). Târîhu Dimeşk. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
- İbn Hibbân (1975). es-Sikât. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
- İbn Saʿd (2001). et-Tabakât. Kahire: Mektebetu’l-Hancî.
- İbnu’l-Eŝîr (1996). Usdu’l-Ğâbe fî Maʾrifeti’s-Sahâbe. Beyrut: Dâru İhyâʾi’t-Turâsi’l-ʿArabî.
- Nevevî (1996). Tehzîbu’l-Esmâʾ ve’l-Luğât. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
- Zehebî (1990). Târîhu’l-İslâm ve Vefeyatü’l-Meşahir ve’l-A‘lâm. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabi.
- Zehebî (2006). Siyeru A‘lâmi’n-Nubelâ. Kahire: Dâru’l-Hadîs.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Akyürek, Yakup. “Abdurrahmân b. Ganm”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 72-73. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.