İçeriğe geç
İL · İLAHİYAT2 dk okuma · s. 1323–1325

Selmân-ı Farisi

İNG

Salmân al-Farisî

ALM

Selman-ı Farisi / Salman al-Farisi

FRA

Salman Al-Farsi / Salman le Perse

ARA

سلمان الفارسي

YAZAR

Bünyamin ERUL

ORCID 0000-0003-0630-4147

KİTAPTA

s. 1323–1325

Atıf al

Asıl adı Mâhbe (Mâyeh) b. Bûzehmeşân olan Selmân, Râmhürmüz’de doğmuş ve ilk çocukluk yıllarını burada geçirdikten sonra ailesiyle Ceyy (Ceyyân, daha sonra Şehristan) adlı bir köye göç etmiştir (İbn Asâkir, 1995: 375-376). Mecûsî ateşkedesinde kutsal ateşin sönmemesini sağlamakla görevli iken yeni bir din arayışına giren Selmân, ailesinin şiddetli muhalefetine rağmen lığı benimsemiştir. Önce Dımaşk’a kaçan Selman, ardından Musul, Nusaybin ve Ammûriye’ye (Amorion) gitmiştir. Ammûriye’de kendisinden Hristiyanlık hakkında bilgi aldığı bir papaz ölüm döşeğinde iken pek yakında Arap yarımadasında İbrahim peygamberin1 Hanif dini üzere gönderilecek son peygamberin geleceğini haber vermiştir. Bir Arap tüccarıyla tanışan Selmân, kendisini çölden geçirmesi karşılığında sahip olduğu hayvanları ona verip kervana katılmıştır. Ancak kervan Vâdilkurâ’ya ulaştığında tüccar Selmân’ı köle olarak bir Yahudi’ye satmış, bu Yahudi onu Medine’de yaşayan Benî Kurayza’ya mensup bir başka Yahudi’ye (Osman b. Eşhel) para karşılığında vermiştir (Zehebî, 1985: 555). Medine’yi görünce Ammûriyeli rahibin tarif ettiği şehre geldiğini anlayan Selmân, daha sonra ’in Kubâ’da olduğunu duyunca yanına gitmiş ve Müslüman olmuştur. Hz. Peygamber’in yardımlarıyla özgürlüğüne kavuşmuştur. Hendek Gazvesi öncesinde Medine’yi hendek kazarak savunma teklifini o yapmış, Hendek ve sonraki bütün savaşlara katılmıştır (İbn Abdilber, 2019: 216). Bu savaşta hendek kazmadaki başarısı dolayısıyla ensar ve muhacir, Selmân’ı kendilerinden sayma konusunda ihtilâfa düşmüştür. Resûlullah “Selmân bizden, Ehl-i beyt’tendir” diyerek (İbn Sa‘d, 1968: 83; İbn Asâkir, 1995: 408) bu tartışmaya son vermiştir.

Selmân, İslâmiyet’i kabul eden İran asıllı ilk sahâbîdir. Müslüman olduktan sonra kendini Selmân İbnü’l-İslâm diye tanıtmış, daha sonraları Selmân el-Hayr, Selmân-ı Pâk veya Selmân el-Hakîm diye de anılmıştır. İlim öğrenmeye düşkünlüğü ve sünnete bağlılığı ile mensubu bulunduğu Ashâb-ı Suffe arasında önemli bir yer edinmiştir. Irak bölgesindeki fetihler başlayıncaya kadar Medine’de yaşayan Selman, Hz. Ömer’in halifeliği zamanında İsfahan’a dönmüş, Kādisiye Savaşı, Medâin, Celûlâ ve Belencer fetihlerine katılmıştır. Hz. Ömer tarafından Medâin’e vali tayin edilen ve Hz. Osman’ın hilâfetinin sonlarına kadar valilik görevini sürdüren Selmân, Medâin’de 35 (656) yılı sonu veya 36 (656) yılı başlarında vefat etmiştir (İbn Abdilber, 2019: 221). Selmân’ın IV. Murad tarafından yeniden yaptırılan türbesi, Bağdat yakınlarında onun kabri etrafında oluşan Selmânıpâk kasabasındadır. Remle’de ve Mardin ilinin Nusaybin ilçesinde de birer makam türbesi bulunmaktadır.

Selmân-i Farisî’nin Kudüs’e gelip gelmediği, geldiyse ne kadar yaşadığıyla ilgili kaynaklarda net bilgiler bulunmamaktadır. Hz. Peygamber’in Medine’de Selmân’la kardeşlik bağı kurduğu Ebu’d-Derdâ Kudüs’e, Selmân ise Kufe’ye yerleşmişti. Ebu’d-Derdâ, Selmân’a bir mektup yazarak, Allah’ın kendisine Beytülmakdis’te bolca mal ve evlat verdiğini belirtmiş, onu da Kudüs’e davet etmiştir. Selmân ona “Bil ki hayır, mal ve evlat çokluğunda değil, hilmin artmasında ve ilmin fayda vermesindedir. Bir yer insanı mukaddes yapmaz, insanı mukaddes yapacak şey amelidir” diye cevap yazmıştır (Zehebî, 1985: 549; İbn Asâkir, 1995: 440-441).

Selmân’ın Hz. Ömer ile Kudus’ün fethine katılmış olması muhtemeldir. Günümüzde Kudüs’te Rus Kulesi’nin yanında Selmân-i Farisî’nin hatırasına atfen bir camii ve makam bulunmakta ve ziyaret edilmektedir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. Haremeyn; Kudüs ve Peygamberler

KAYNAKÇA

  • İbn Abdilber (2019). El-İstîâb Fî Ma’rifeti’l-Ashâb VI. Mısır: Merkezu Hicr.
  • İbn Asâkir (1995). Tarihu Dimaşk XXI. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
  • İbn Sa‘d (1968). Et-Tabakâtu’l-Kübrâ IV. Beyrut: Dâru Sâdır.
  • Zehebî (1985). Siyeru A’lâmü’n-Nübelâ I, thk.: Şuayb Arnaût ve Ekibi. Beyrut: Risale.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Massignon, Louis (1977). Salmân Pâk, çev.: Ali Şerîatî. Tahran: Çaphaş Yayınları.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Erul, Bünyamin. “Selman-ı Farisi”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1323-1325. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.