İçeriğe geç
EK · EKONOMİ3 dk okuma · s. 1476–1478

Ticari Anlaşma

İNG

Trade Agreement

ALM

Handelsabkommen

FRA

Accord Commercial

ARA

اتّفاقيّة تجاريّة

YAZAR

Şükrü Çağrı ÇELİK

ORCID 0000-0002-9209-1426

KİTAPTA

s. 1476–1478

Atıf al

Ticari anlaşma, bir ülkenin ihracat ve ithalat yaptığı ülke ya da ülke gruplarıyla imzaladığı, ticareti teşvik etmeye yarayan anlaşmalardır. Yaygın olarak serbest ticaret antlaşmaları da denilmektedir. Ülkeler ticaret anlaşmalarını karşılıklı olarak ticareti geliştirmek amacıyla yaparlar. Kimi durumlarda hiç alınmazken, kimi durumlarda ise indirimli uygulanır.

En bilinen ticaret antlaşmalarından biri AB’nin Gümrük Birliği antlaşmasıdır. Bunun yanında Dünya Ticaret Örgütü’nün de bu konuda çeşitli çalışmaları vardır. Dünya Ticaret Örgütü ülkelerin karşılıklı olarak gümrük vergilerini arttırıp, ticaret savaşlarını tetiklemesini engellemek için faaliyette bulunur. Bu konuda IMF, Dünya Bankası ile koordineli hareket eder. Literatürdeki tartışmalarda bazı kişiler serbest ticaretin arttırılması için bu kurumların gerekli olduğunu savunurken, bazıları ise bu kurumların gelişmiş ülkelerin hegemonyasını korumak ve güçlendirmek için faaliyette bulunduğunu öne sürmektedirler. Buna karşın karşıt görüş gümrük vergilerinin olmamasının serbest ticareti geliştireceği ve bütün ülkelerin lehine bir gelişme olacağı yönündedir. Bazı ekonomistler de ülkelerin sanayi gibi stratejik alanlarda korumacı politikalar gütmesi gerektiğini öne sürmekte böylece özellikle gelişmekte olan ülkelerin ithal ikameci politikalarla, “bebek endüstrileri”ni gelişmiş ülkelerin sanayilerinden koruyabileceklerini ifade etmektedirler (Chang, 2018).

’in sahip olduğu ticari antlaşmalar Filistin Ulusal Ekonomi Bakanlığının internet sitesinde yer almaktadır (Devletü Filistiniyye Vüzeratü’l İktisadi’l Vataniyye, t.y). Antlaşma yapılan bazı ülkeler ve ülke birlikleri şunlardır: Türkiye, , , , Mısır, Ürdün, Çin ile AB ve EFTA ülkeleri (İsviçre, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn). Anlaşmaların önemli bir kısmı Filistin hükümetine ciddi katkılar sunarken, İsrail ile yapılan anlaşmanın İsrail’in anlaşmaya aykırı davranmasından dolayı sorunlar barındırdığı görülmektedir. Zira İsrail ile yapılan antlaşma sadece gümrük vergileri değil çeşitli mali hükümleri de barındırmaktadır. 1994 yılında Erika Mutabakatı ve yine 1994’te /Ekonomik İlişkiler Protokolü ile İsrail ve Filistin arasında bir dizi ve mali anlaşma imzalanmıştır. Buna göre İsrail’de çalışan den alınan gelir vergilerinin yüzde 75’inin, KDV’nin ise yüzde 15 ya da yüzde 16’sının ne bırakılması gerekmektedir (Demirhan & Dağ, 2017: 424). Yanı sıra İsrail limanları üzerinden Filistin’e ithal edilen malların gümrük vergileri de İsrail tarafından hesaplanmakta ve tahsil edilmekte yüzde 3’lük işlem ücreti kesintisine gidildikten sonra Filistin’e iade edilmesi gerekmektedir (UNCTAD, 2015: 5). Ancak antlaşma böyle olmasına rağmen İsrail sıklıkla Filistin hükümetine devretmek zorunda olduğu gelirleri çeşitli bahanelerle devretmemektedir (UNCTAD, 2015).

İsrail’in gaspçı sömürgeciliğine rağmen diğer birçok anlaşma Filistin ekonomisine olumlu yansımaktadır. Bu kapsamda olan Türkiye-Filistin Serbest Ticaret Anlaşması 2004’te imzalanmıştır. ve sanayi ürünleri başta olmak üzere birçok alanda vergiler ve benzeri yükümlülükler kaldırılmıştır. Avrupa Birliği (o dönemki ismiyle Avrupa Ekonomi Topluluğu) ile 1997’de imzalanan anlaşmayla da endüstriyel ürünlerin AB’ye gümrüksüz girme imkânı sağlanmıştır. 2012’de bu anlaşma kapsamına tarım ürünleri ve /balıkçılık ürünleri de dahil edilmiştir. 2021 yılında anlaşma hükümleri on yıl daha uzatılmıştır (European Commission, t.y.). Yanı sıra Birleşik Devletleri (Filistin; İsrail’in ABD ile yaptığı antlaşmanın uzantısı olarak antlaşmaya dahil olmuştur) ve Arap ülkeleri ile yapılan çok önemli anlaşmaların da altı çizilmelidir.

Filistin’in Türkiye, AB ve Çin gibi önemli aktörlerle çeşitli serbest ticaret anlaşmaları imzalamış olması, uluslararası arenaya entegrasyon potansiyeline işaret etmesinden dolayı önemlidir. Ancak İsrail’in Filistin’i yok etme stratejisi ve ABD gibi güçlerin desteğini alması ciddi bir problemdir. Bundan dolayı Filistin, her alanda olduğu gibi ticari anlaşmalar konusunda da diğer devletlerin karşılaşmadığı zorluklarla baş etmek durumunda ve hayati bir mücadele vermek zorunda bırakılmaktadır.

KAYNAKÇA

  • Chang, Ha-Joon (2018). Sanayileşmenin Gizli Tarihi, çev.: Emin Akçaoğlu. İstanbul: Efil Yayınları.
  • Demirhan, Habip & Dağ, Mehmet (2017). “Filistin Ekonomik Yapısı ve Vergi Sistemi Üzerine Bir Değerlendirme”. Journal of Academic Value Studies, 3 (16), 419-428.
  • Devletü Filistiniyye Vüzeratü’l İktisadi’l Vataniyye (T.Y). İttifakiyatu İktisadiyye. Erişim Tarihi: 01.06.2025, https://www.mne.gov.ps/agreements.aspx.
  • European Commission (T.Y). Palestine. Erişim Tarihi: 01.06.2025, https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/palestine_en.
  • UNCTAD (2015). Report on UNCTAD Assistance to the Palestinian People: Developments in the Economy of the Occupied Palestinian Territory. Erişim Tarihi: 1.6.2025, https://unctad.org/system/files/official-document/tdb62d3_en.pdf.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Çelik, Şükrü Çağrı. “Ticari Anlaşma”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1476-1478. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.