Tasarruf
İNG
Savings
ALM
Sparen
FRA
Épargne
ARA
الادّخار
Makroekonomik istikrar ve bireysel refahın temel direklerinden biri olarak kabul edilen “tasarruf”, bireyin veya nın harcanabilir gelirinden1, mevcut tüketim harcamaları çıkarıldığında geriye kalan miktar olarak tanımlanır (OECD, 2025).
Hanehalkı tasarrufunun temelinde, gelecekteki tüketim için bugünkü gelirden bir pay ayırma yeteneği yatmaktadır. Ancak ’de yaşananlar, bu temel ön koşulu ortadan kaldırmıştır. ile saldırganlığının yoğunlaşması ile ’de faaliyetlerin neredeyse tamamen durması, GSYİH’deki tarihi düşüşler (2024’ün ilk çeyreğinde Gazze’de yüzde 86, ’da yüzde 23 daralma) ve işsizlik oranlarındaki patlama (Gazze’de yüzde 70’in üzerine çıkması) nın “harcanabilir geliri” diye bir durumun kalmamasına neden olmuştur (MAS, 2025: 9; UNICEF, 2024: 3; World Bank, 2024b: 1).
Filistin’deki ekonomik koşullara ilişkin veri toplama süreci, son dönemde yaşanan gelişmelerden doğrudan etkilenmiştir. Filistin Merkezi İstatistik Bürosu (PCBS) tarafından yürütülen ve hanehalkı harcama, tüketim ve gelir kalıplarına dair temel verileri sağlayan 2023 Hanehalkı Harcama ve Tüketim Anketi (PECS), Gazze Şeridi’nde 2023’ün son çeyreğinde zorunlu koşullardan dolayı durdurulmuştur (PCBS, 2023). Bir ekonominin en temel göstergelerinden biri olan hanehalkı harcama ve tüketim verilerinin toplanamaması, bu alanlarda veri toplanmasına imkân veren ekonomik ve sosyal düzenin temelden yıkıldığının en somut kanıtlarından birisidir. Bu nedenle, Gazze’deki “tasarruf” durumunun incelenmesinde, doğrudan resmi istatistiklerden ziyade, Birleşmiş Milletler Programı (UNDP), Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların hazırladığı insani ve ekonomik etki raporlarına başvurmak gerekmektedir (UNICEF, 2024: 17).
Hanehalkları tasarruf birikimi gerçekleştirmek bir yana, temel yaşam gereksinimlerini (su dahil olmak üzere) karşılayabilmek amacıyla mevcut varlık stoklarını eritme ve yardım yoluna başvurmak durumunda kalmaktadır (IRC, 2025; SETAV, 2025: 20). Bu husus, iktisat teorisinde “negatif tasarruf” kavramı ile kavramsallaştırılan ve hanehalklarının sermaye birikimlerini tüketerek ya da borç stokunu artırarak tüketim harcamalarını finanse ettikleri bir ekonomik durumu yaşadıklarını bizlere göstermektedir (bkz. Grafik 1).
Grafik 1. Batı Şeria ve Gazze’de Brüt Ulusal Tasarruf Oranı
Kaynak: CEIC (2025)
Grafik 1’de de görüldüğü üzere, “tasarruf oranı” kavramı Filistin ekonomisi açısından anlamını büyük ölçüde yitirmiştir. Özellikle ile yoğunlaşan İsrail saldırıları, Gazze ve Batı Şeria ekonomisini neredeyse tamamen felç etmiş; teorik modellerin öngördüğü işleyişten ziyade bir “hayatta kalma ekonomisi”ni zorunlu kılmıştır. Bu süreçte Gayri Safi Yurt İçi Hasılada (GSYİH) yaşanan keskin düşüşler, işsizlik oranlarındaki dramatik artış, yaygın yoksulluk ve temel mallarda görülen hiperenflasyon, gelir akışlarını adeta kurutmuştur (World Bank, 2024a: 8).
Bu koşullar altında yalnızca birikim yapma imkânı değil, tasarruf kavramının kendisi dahi işlevsiz hale gelmiştir. Ayrıca üretken varlıkların (örneğin işletmeler ve arazileri) sistematik olarak tahrip edilmesi (WorldBank, 2024b: 10), gelecekte gelir oluşturma kapasitesini ve buna bağlı olarak yeniden tasarruf yapabilme olanağını kalıcı biçimde zedelemiştir. Bu noktada uluslararası toplumun yaşananları görüp etkin adımlar atması gerekmektedir. Aksi takdirde var olan insani kriz daha da derinleşecektir.
DİPNOTLAR
- 1.Bkz. Hanehalkı Geliri
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- CEIC (2025). Palestinian Territory Gross Savings Rate. Erişim tarihi: 17.08.2025, https://www.ceicdata.com/en/indicator/palestinian-territory-occupied/gross-savings-rate.
- IRC (2025). Crisis in Gaza. Erişim Tarihi: 15.08.2025, https://www.rescue.org/crisis-in-gaza.
- MAS (2025). “Palestinian Economic Policy Research Institute - MAS. (2025). Palestine Economic Update”. Erişim Tarihi: 19.08.2025, https://mas.ps/en/publications/12932.html.
- OECD (2025). Net Household Saving. Erişim Tarihi: 14.08.2025 https://www.oecd.org/en/data/indicators/household-savings.html.
- PCBS (2023). Household Expenditure and Consumption Survey, 2023, Main Findings of Living Standards in the West Bank. Erişim Tarihi: 17.08.2025, https://www.pcbs.gov.ps/PCBS-Metadata-en-v5.2/index.php/catalog/734/study-description.
- SETAV (2025). The Other Side of Gaza Genocide Water Resources, Agricultural Areas, and Animal Farms. Erişim Tarihi 20.08.2025, https://www.setav.org/en/the-other-side-of-gaza-genocide-water-resources-agricultural-areas-and-animal-farms.
- UNICEF (2024). State of Palestine Humanitarian, Situation Report No.34. Erişim Tarihi: 16.08.2025, https://www.unicef.org/media/167341/file/State-of-Palestine-Humanitarian-SitRep-No.-34-31-December-2024.pdf.
- World Bank (2024a). Palestinian Economic Update: September 2024. Erişim Tarihi: 14.08.2025, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/c25061ab26d14d7acc0330d5a7b4d496-0280012024/original/PalestinianEconomicUpdate-Sept2024-FINAL.pdf.
- World Bank (2024b). Palestinian Economic Update: December 2024. Erişim Tarihi: 14.08.2025, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/7fa86a3dc815d1b545b1eb0f129e351b-0280012024/original/WorldBank-PalestinianEconomicUpdate-Dec2024-final.pdf.
OKUMA ÖNERİLERİ
- World Bank Group, European Union, & United Nations. (2025). Gaza and West Bank Interim Rapid Damage and Needs Assessment. Erişim Tarihi: 17.08.2025, https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/18/new-report-assesses-damages-losses-and-needs-in-gaza-and-the-west-bank.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Marufoğlu, Abdullah. “Tasarruf”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1436-1438. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.