İçeriğe geç
TA · TARİH3 dk okuma · s. 1015–1018

Kutluay, Yaşar

İNG

Kutluay, Yaşar

ALM

Kutluay, Yaşar

FRA

Kutluay, Yaşar

ARA

ياشار قوتلو آي

YAZAR

Hasan Yücel BAŞDEMİR

ORCID 0000-0002-4377-4925

KİTAPTA

s. 1015–1018

Atıf al

Yaşar Kutluay, 18 Şubat 1931’de Mersin’in Silifke ilçesinde doğdu. İlk ve ortaokulu Silifke ve İçel’de; liseyi Ankara’da okudu. 1949’da ilk açıldığı yıl Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’ne kaydolan Kutluay, 1953’te birincilikle mezun oldu. 1954’te aynı fakültede İslâm Mezhepleri Tarihi Kürsüsüne asistan oldu. 1958’de İslamiyet’te İtikadi Mezheplerin Doğuşu başlıklı teziyle doktorasını tamamladı. 1961’de İbranice öğrenmek ve lik üzerine araştırma yapmak için ’e gitti. 1964’te İslam Mezhepleri ile Yahudi Mezhepleri ve Mukayeseleri adlı tez çalışmasıyla doçent oldu. 1966’da bilimsel araştırma yapmak için bir yıl süreyle ’ye giden Kutluay, burada siyonizm konusuyla ilgilenmeye başladı (Şentürk, 2020: 97).

Kutluay, İngiltere’de bulunduğu sırada lider Theodor Herzl’in (ö. 1904) hatıratını okudu. Türkiye’ye dönünce hatıratın Türkiye’si ile ilgili bölümlerini Türkçeye çevirdi ve siyonizm ve Türkiye adıyla yayımladı. Kitabı hazırlama aşamasında İsrail Büyükelçiliği’nin dikkatini üstüne çeken Kutluay, kitabı yazmaktan ve basmaktan vazgeçmesi yönünde baskılara maruz kaldı. Bunlara rağmen kitabı yayımlamaktan vazgeçmedi (Şentürk, 2020: 98). Profesörlük için yeni bir eser üzerinde çalıştığı sırada Ramazan Bayramı için gittiği memleketi Silifke’de 12 Aralık sabahı bir arkadaşı ve yerel bir ile tekneyle denize açıldı ve bir daha geri dönmedi. Donanma denizaltıları, uçaklar ve sivillerin de dahil olduğu kırk gün süren aramalarda tekneye ve içindeki üç kişiye dair hiçbir iz bulunamadı (M.K. Kutluay, 2010: 7).

Yaşar Kutluay (TDV İslam Ansiklopedisi)

Tekne, altı ay sonra Haziran 1970’te denize açıldıkları yerin yakınlarındaki Liman Kayası koyunda bulundu. Burası en yoğun aramaların yapıldığı yerdi. Kutluay’ın ailesinin tanıklığı ve duyumlarına göre tekne altı aylık batıktan ziyade yeni batmış izlenimi veriyordu. Kutluay ve arkadaşının cesedine hiç ulaşılamadı. Yerel balıkçının cesedi ise eli kopmuş halde koyda bulundu. Bu durum, yakalamak için atılan dinamitin yol açtığı bir kaza veya teknenin alabora olduğu izlenimini yaratmak için mizansen hazırlandığı yorum ve şüphelerine yol açsa da yeterli tahkik yapılmadığı için olay aydınlatılamadı (M.K. Kutluay, 2010: 8).

Kutluay, İngiltere’de bulunduğu dönemde Londra’da Kıbrıs Türklerine Rumların aleyhte propagandalarına karşı millet şuuru üzerine konferanslar vermişti. Bu nedenle Rumların tepkisini çekmişti. Kutluay ve arkadaşının Kıbrıs veya bir Yunan adasında Rumlar tarafından tutsak edildiğine dair söylentiler yayıldı ama bundan da bir sonuç çıkmadı (M.K. Kutluay, 2010: 8).

Kutluay, “siyonizm” kavramının tarihsel dönüşümünü ve 19. yüzyıldan itibaren kazandığı yeni ve yıkıcı anlamını tahlil eden dünyadaki ilk akademisyenlerden biridir. Onun tahkik ve yorumlarına kadar siyonizm, tarihi bir kavram olarak düşünülüyor; İsrail işgali ve le ilişkilendirilmiyordu. Ayrıca Osmanlı’nın çöküşünde siyonizmin etkilerini Herzl’in yazdıklarından hareketle ortaya koymuştu (Y. Kutluay, 2010: 24 vd.). Kutluay çok erken bir dönemde siyonizmin tehlike ve tehditlerini fark etmiş ve düşüncelerini yazarken yetkililerin baskılarına maruz kalmıştı. O günlerde hem siyonizmle ilgili yorumlar hem de Kutluay’ın ölümünün İsrail suikastı olabileceğine dair iddialar, büyük oranda komplo teorisi olarak görülmekteydi. Oysa daha sonra İsrail’in uluslararası suikastlarıyla ilgili bilgilerin ortaya çıkmasıyla Kutluay’ın ölümü farklı bir boyut kazandı. Onun denizde kaybolduğu yıllarda (1970’ler) İsrail, Akdeniz’de Lübnan açıklarında ve Kıbrıs civarında operasyonlar yürütmekteydi ve binlerce kişiyi öldürmüştü.

İsrail, bu dönemlerde Lübnan ve Kıbrıs arasındaki uluslararası sularda sivilleri öldürmüş veya kaçırmış; kaçırdığı kişilerin birçoğunu rehine olarak uzun süre alıkoymuştur, sayısını bilmediğimiz pek çok kişi (’de sözü edilmeyen) 1391 Numaralı Tesis gibi gizli hapishane-işkence odalarına gönderilmiştir (Comsky & Pappe, 2011: 33).

Daha yakın dönemlerde yapılan çalışmalarda İsrail’in 1970’lerdeki bu suikastlarına dair birçok somut örnek de ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan biri Zaid Muchassi cinayetine aittir. İsrailli ajanlar Harari ve Meiri, yanlarındaki beş ajanla 1973’te Atina’ya giderek el-Fetih’in Kıbrıs temsilcisi olan Muchassi’yi otel yatağının şiltesine yerleştirdikleri bir bombayla öldürdüler. Suikastçılar, İsrail’in düzenlediği Spring of Youth Operasyonu’nun üyeleriydi. Zaid’den önceki Kıbrıs temsilcisi Hüseyin Abd’ul-Chir de 24 Ocak 1970’te Mossad tarafından Lefkoşa’da yine otel yatağına yerleştirilen bir bombayla öldürülmüştü. Ronen Bergman, İsrail’in bu dönemde bölgede sistemli ve tekrar eden biçimde çok sayıda “hedefli suikastlar” düzenlediğini belgelerle ortaya koymaktadır (Bergman, 2018: 168).

Bu olaylar, Kutluay’ın birçok sebepten dolayı İsrail’in hedefinde olabileceğine dair çok güçlü ipuçları sunmaktadır. Siyonizm tehdidi hakkındaki erken dönem düşünceleri; kaybolduğu bölgenin İsrail’in yasa dışı operasyon alanında olması; daha da önemlisi binlerle ifade edilen cinayetlere karşı dünya kamuoyundan herhangi bir tepki gelmemesi (yani suçları örtmeye çalışan ve cinayetleri görmezden gelen bir sistem veya ortamın hakim olması), Kutluay’ın ölümünün failinin İsrail olması olasılığını artırmaktadır. Türkiye’de -bu cinayetlerden habersiz olma ihtimalinin bulunmadığı göz önüne alındığında- soruşturmanın ayrıntılı olarak yürütülmemesi, Kutluay’ın ölümüne dair kanıtların toplanmaması, siyonist propaganda ve baskı sisteminin bugünkünden çok daha gizli ve etkili olarak yürütüldüğünün göstergesidir.

KAYNAKÇA

  • Bergman, Ronen (2018). Rise and Kill First: The Secret History of Israel’s Targeted Assassinations. New York: Random House.
  • Chomsky, Noam & Pappe, Ilan (2011). Yaşamla Ölüm Arasında Gazze: Dünden Bugüne Filistin Sorunu. İstanbul: BGST Yayınları.
  • Kutluay, M. Kamil (2010). “Yaşar Kutluay”. Siyonizm ve Türkiye. İstanbul: Bilge Karınca.
  • Kutluay, Yaşar (2010). Siyonizm ve Türkiye. İstanbul: Bilge Karınca.
  • Şentürk, Ümmügülsüm (2020). “Yaşar Kutluay”. TDV İslam Ansiklopedisi, Ek-II, 97-98.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Lavie, Aviv (2003). “Inside Israel’s Secret Prison”. Haaretz. Erişim Tarihi: 30.05.2025, https://www.haaretz.com/2003-08-20/ty-article/inside-israels-secret-prison/0000017f-e76d-d97e-a37f-f76d6c620000.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Başdemir, Hasan Yücel. “Kutluay, Yaşar”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 1015-1018. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.