Kudüs Şiirleri (Allâme Şeyhî Efendi)
İNG
Jerusalem Poems (Allâme Şeyhî Efendi)
ALM
Die Jerusalem-Gedichte von Allâme Şeyhî Efendi
FRA
Poèmes de Jérusalem (Allâme Şeyhî Efendi)
ARA
(أشعار القدس (العلامة شيخي أفندي
Kaynaklarda 1622 yılında Kudüs’te kadılık görevinde bulunduğu ve 17. yüzyılın ortalarına doğru 1635’te vefat ettiği belirtilen Allâme Şeyhî Efendi, toplumunda hem âlim hem şair olarak dikkat çekmiş önemli bir şahsiyettir. (Yazar, 2007: 586). Dîvânında biri kaside ikisi gazel olmak üzere toplam 36 beyitten oluşan üç farklı şiirini, kadılık yaptığı Kudüs üzerine yazmıştır. Bu, Kudüs’ün Müslüman bir Osmanlı âlim şairinin gönlündeki yerini göstermesi bakımından önemlidir. Şüphesiz bunda Kudüs’ün Müslümanların ilk kıblesi olan Mescid-i Aksâ’ya ev sahipliği yapıyor olması, ’in mi‘râcında önemli bir konuma sahip olması ve birçok peygamberle anılıyor olmasının etkisi vardır (Öztürk, 2019: 108).
Şeyhî Efendi, başlığında Kudüs’ten Beytü’l-Mukaddes diye bahsettiği ve Kudüs’e kar yağmasından ilhamla yazdığı kasidesinde bir yandan Kudüs’ü tasvir ederken bir yandan da Tûr, tecellî, Harem, Vâdî-i Eymen, zeytûn, Halîl, Harem-i Kuds, Dâr-ı selâm, yümn-i kadem, felek, sidre, kıyâm, mihrâb, minber, Beyt-i Harâm, Aksâ, mi‘râc-ı semâ, Rûhu’l-Ķudüs gibi çoğu mi‘râc eksenli olmak üzere Kudüs ve civarının dînî ve târîhî birikimiyle ilgili kavramlara dikkat çekmiştir.
Harem-i Kabe’ye döndü harem-i Kuds-i şerîf
Bürünüp hâcı-sıfat her şecer anda ihrâm
[(Karın yağmasıyla) oradaki her ağaç hacı(lar) gibi ihrama bürününce mübarek harem-i Kudüs, harem-i Kâbe’ye döndü.)]
Anı berbâd edemez nesne meger kim irişe
Âh-ı zühhâd-ı bürehne nefs-i germ-i kirâm
[Kudüs’ü fakir (ve çaresiz) takva sahiplerinin âhı ile onur sahiplerinin yakıcı nefesinden başka hiçbir şey perişan edemez.]
Nahlzâr-ı Harem’iñ âb u hevâsın diyemem
Rûh-ı reyhân-ı cinân rûh-ı revân-ı ecsâm
[Kudüs’teki hurmalığın havasını suyunu anlatamam. (Öyle ki orası adeta) cennet kokularının ve cisimlerin ferahlatıcı özü gibidir.]
Sahra-i fâhire kim yümn-i kademle olmuş
Dürre-i tâc-ı felek kurret-i ‘ayn-ı a‘lâm
[(Kudüs’ün) iftihar vesilesi olan sahrası, (’in) mübarek ayağı (adımı) sayesinde feleğin tacının incisi ve âlemlerin göz nuru olmuştur.]
Nesîmi hem-dem-i ervâh-ı enbiyâ-i kirâm
‘Aceb mi cânıma cânlar katarsa rûh-ı Kuds
[Rüzgârı, şerefli nebîlerin rûhlarıyla hemdemdir. (Böyleyken) Kudüs rûhu, canıma can katarsa şaşılır mı?]
Erer sipihre başıñ gün gibi şerefle seniñ
Olunca secdegehiñ Şeyhiyâ sütûğ-ı Kuds
[Ey Şeyhî! Secdegâhın Kudüs toprağı olunca başın güneş gibi şerefle semaya erer.]
Kimiñ ki cilvegehi ola bâğ-ı harem-i Kuds
Müdâm neşve verir aña feyz-i ‘âlem-i Kuds
[Gezindiği yerler Kudüs’ün haremindeki bağlar olan kimseye Kudüs’ün bereketi, hep neşe ve huzur verir.]
Menâr u minberi dâru’s-selâma süllemdir
Behişte mûsıl imiş sâha-i müsellem-i Kuds
[(Kudüs’teki) minare ve minberler, selâmet diyarına merdivendir. (Meğer) Kudüs’ün müsellem toprakları, cennete bitişikmiş.]
Misâl-i Ka‘be o beyt-i mukaddes örtülse
Sipihr-i atlas olurdu kabâ-yı mu‘lim-i Kuds
[O mübarek mesken, Kâbe gibi örtülse Kudüs’ün hüzün veren örtüsü, gökyüzünü (örten) atlas bir kumaş olurdu.]1
Söz konusu şiirlerden seçilen parçalar, “Kudüs’ün Müslümanlar için neden önemli olduğu” sorusunu bir 17. yüzyıl Osmanlı âlim şairinin bakış açısıyla cevaplar. İlk dördü yukarıda anılan kasideden, diğerleri gazellerden alınmış olan örnek beyitlerden de anlaşılacağı üzere Allâme Şeyhî Efendi, Kudüs şiirlerinde genellikle Kudüs’ün hem uhrevî anlamda mübarek bir şehir olmasına hem de fiziksel anlamda güzel ve bereketli bir coğrafyaya sahip olmasına ayrıca Mekke ve Hz. Muhammed ile ilişkisine ve peygamberler şehri olmasına vurgu yapmıştır.
DİPNOTLAR
- 1.Şiirlerin tamamı için bkz. (Dönmez Parlak, 2006: 135, 183, 184).
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Dönmez Parlak, Betül (2006). Eğirdirli Şeyhî Mehmed Efendi’nin Dîvânı’nın İncelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Öztürk, Mustafa (2019). “Allâme Şeyhî Efendi’nin Kudüs Temalı Şitâiyyesi veyahut ‘Karlar İçinde Bir Kudüs Tasviri”. Milel ve Nihal, 16 (1), 107-141.
- Yazar, Sadık (2007). “XVII. Asır Şairlerinden Allâme Şeyhî, Divanı ve Bir Kasidesi”. Turkish Studies, 2007, 2 (3), 586-705.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Bayram, Yavuz. “Kudüs Şiirleri (Allâme Şeyhî Efendi)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 991-993. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.