İçeriğe geç
ED · EDEBİYAT2 dk okuma · s. 963–964

Kudüs (Menâzilü’t-Tarîk)

İNG

Jerusalem (Menâzilü’t-Tarîk)

ALM

Jerusalem und seine Umgebung im Werk von Kadri mit dem Titel Menâzilü’t-Tarîk İlâ Beyti’llâhi’l-Atîk

FRA

Jerusalem (Menâzilu’t-Tariq)

ARA

(القدس (منازل الطريق

YAZAR

Havva AŞI

ORCID 0000-0002-1293-5458

KİTAPTA

s. 963–964

Atıf al

Menâzilü’t-Tarîk İlâ Beyti’llâhi’l-Atîk, 17.yüzyılda yaşamış olan Kadrî’nin (ö. 1671) 1646 yılından sonra yazdığı menâzil-i hac türünde mensur eseridir. Menâzil (menziller), kafilelerinin yolculukları esnasında uğradıkları, alışveriş yaptıkları, evliyâ türbelerini ziyaret ettikleri yerleşim yerleridir (Büyükkarcı Yılmaz, 2018). Kadrî Üsküdar’dan başlayıp Kudüs’ü de kapsayan hac yolculuğunda ziyaret ettiği 97 menzili eserinde anlatmıştır (Kiraz & Tiryaki, 2023: 119).

Sekiz bâb ve on fasıldan oluşan eserin dördüncü bâbı, Şam-Kudüs arasındaki sekiz menzili (Sa’sa’a, Kunaytara, Cisr-i Ya‘kûb, Meyte Gölü, Uyuni’t-Tüccar, Cenîn, Nablus ve Kudüs) kapsamaktadır. Kadrî, Menzil-i Kuds-i Şerîf başlığı altında öncelikle Kudüs’ü tasvir eder. Etrafı büyük bağlarla çevrili, şanı yüce olan bu şehrin altı kapısı (Amûd, Halîlürrahmân, Hz. Dâvûd, Mağribiyyûn, Hz. Meryem, Zâhin) ve beş hamamı (Meryem Ana, Şîfâ, Tebergâh, Vâlide Sultan, Çifte) vardır (Tiryaki, 2023: 110). Eserde Kudüs’ün genel tanıtımından sonra mübarek olarak anılan Mescid-i Aksâ müstakil olarak ele alınmıştır. Beş beyitlik bir manzumenin de yer aldığı bu bölümde Kadrî, izlenimleriyle birlikte “Virür kalbe ferah câna mübârek Mescid-i Aksâ” mısrasında olduğu gibi duygularını da dile getirmiştir. Şaire göre Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevî ve Mescid-i Aksâ ziyaret edilmelidir. Mescid-i Aksâ, ölüyü diriltir; yarısı sarı, yarısı kırmızı çok güzel gül gibidir; onun dünyada eşi benzeri yoktur, gönül her zaman onunla nûr dolar, hayat bulur; orada Mi‘râca yükselmiştir (Tiryaki, 2023: 111). Mescid-i Aksâ’da suyu latif olan Cennet Kuyusu, Hz. Muhammed’in kıldığı direk, Hz. Yahyâ ve Hz. Zekeriyyâ’nın mihrabı ve Hz. Ömer Mescidi gibi önemli yerler bulunmaktadır. Rivayete göre mahşer yeri de Kudüs-i şerif olacaktır (Tiryaki, 2023: 114). Eserde ziyaret edilen mekân/makam tasvirleriyle buralara dair rivayetler de anlatılmıştır. Dolayısıyla eserde her bakımdan bu kutsal şehrin önemine işaret edildiği söylenebilir.

Kadrî, Mescid-i Aksâ sınırları içindeki Sahratullâh’ı da ayrıntılı bir şekilde tasvir etmiştir. Haremin orta yerindeki Sahratullâh; içi nakışlı, dışı çini, üst tarafı kurşun örtülü, dört kapılı (Cennet, Şarkî, Kıble, Garbî) büyük bir kubbedir. Hz. Muhammed’in Mi‘râc’a yükseldiği, ayak izinin bulunduğu sahra-i mübarek denilen gümüş kaplı muallak taşı kubbenin içindedir. Ayrıca Hz. Hamza’nın taş şeklindeki kalkanları, Cebrâil’in pençesinin izleri, enbiyâ kıblesi; Hz. İdrîs, Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman’ın mihrabı; Hz. Muhammed’in namaz kılarken başının değdiği yerde çukur oluşan taş; Hızır, Cebrâil ve Hz. Halîlürahman makamları da Sahratullâh’tadır (Tiryaki, 2023: 112).

Kadrî eserinde Mescid-i Aksâ hâricindeki mekânlara/makamlara da yer vermiştir. Hz. Dâvûd’un türbesi, Hz. Meryem’in kabri, ’nın ayak izinin olduğu mahal, Râbia Ana ve Hz. Uzeyir’in kabirleri, Şüheda Kubbesi ve ’nın kabri bunlardandır. Halîlürrahman faslında ise Hz. Îsâ’nın doğum yeri kabul edilen Beytüllahim, Sultan Süleyman’ın inşa ettirdiği Kudüs’e su taşıyan havuz, Sultan Ahmed Han’ın yaptırdığı kale ile Hz. Yûnus, ve eşi Sâre, Hz. Yûsuf, Hz. Yâkup ve eşi Rekeba, Hz. İshak ve eşi Lebeka’nın kabirleri ziyaret menzili olarak anılmıştır. Kudüs bölümünün sonunda Kadrî, saydığı menzillerin haccın fiillerinden olmadığını belirterek ziyaret edilmesini tavsiye etmiştir.1

Kadrî’nin hac yolculuğu sürecinde Kudüs’ü ziyaret etmesi, Kudüs ve çevresini kapsamlı bir şekilde ele alması, 17. yüzyılda yaşamış bir şairinin bu kutsal mekâna bakışını ve verdiği önemi somut olarak göstermektedir.

DİPNOTLAR

  1. 1.Ayrıca bkz. Haremeyn

AYRICA BAKINIZ

Kudüs ve Çevresi (Gazavatnamelerde ve FetihnamelerdeKudüs ve Çevresi (Hac SeyahatnâmeleriKudüs ve Mescid-i Aksâ (Esiri SeyahatnâmesiMescid-i Aksâ (Divan Şiirinde BenzetmeMescid-i Aksâ (Divan Şiirinde Sevgilinin DergahıMescid-i Aksâ (Klasik Türk ŞiiriMescid-i Aksâ ve Kudüs (Tuhfetü’l Harameyn

KAYNAKÇA

  • Büyükkarcı Yılmaz, Fatma (2018). Hac Menzilnamelerinde Osmanlı Şehirleri. İstanbul: Simurg Yayınları.
  • Kiraz, Seydi & Tiryaki, Muhammed Musab (2023). “Türk Edebiyatında Menâzil-i Haclar ve Kadrî’nin “Menâzilü’t-Tarîk ilâ Beytillâhi’l-Atîk” Adlı Menâzil-i Haccı”. Turkish Academic Research Review, 8 (1), 110-137.
  • Tiryaki, Muhammed Musab (2023). Kadrî’nin Menâzilü’t-Tarîk İlâ Beyti’llâhi’l-Atîk Adlı Eseri (İnceleme ve Edisyon Kritikli Metin) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çorum: Hitit Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Aşı, Havva. “Kudüs (Menâzilü’t-Tarîk)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 963-964. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.