Kudüs (Haçlı Seferleri)
İNG
Jerusalem (Crusades)
ALM
Die Kreuzzüge und Jerusalem
FRA
Croisades et Jérusalem
ARA
(القدس (الحروب الصليبيّة
Papa II. Urban; 1095 yılında, Clermont Konsili’nden alınan kararla din adamları ve halka hitap ederek herkesi Haçlı seferlerine katılmaya çağırdı. Seferlerin görünen amacı, doğuda zulüm gören ı kurtarma ve Müslümanların egemenliği altında bulunan kutsal şehirleri yeniden ele geçirmekti. Ayrıca İmparatoru I. Aleksios Türklere karşı Batı’dan yardım talebinde bulunmuştu. Mamafih seferlere katılacak olan kimselerin günahlarının affedileceği de ilan edilmişti. Bunun üzerine binlerce kişi peyderpey toplanarak Doğu’ya doğru sefere çıktı. Böylece hem Hristiyan cını kolaylaştırmak için Kudüs’ü ele geçirme planı hem de Bizans’ın yardım talebi karşılanmış oldu (Richard, 2022: 51-55; Goddard, 2018: 139; Kolektif, 2019: 20-22.)
Önce Konstantinapolis sonra da Anadolu’yu geçen Haçlılar uzun bir kuşatmadan sonra 1098 yılında Antakya’yı ele geçirdiler. Ardından 7 Haziran 1099 tarihinde Kudüs önlerine gelerek şehri kuşattılar. Fâtımî egemenliğinde olan Kudüs, 15 Temmuz 1099’da Haçlıların eline geçti. Kudüs’e giren Haçlılar Müslüman ve e hayat hakkı tanımayarak katliama tabi tuttu. Müslüman ve nüfustan arındırılan Kudüs’te feodal bir krallık kuruldu. Böylece Birinci Haçlı Seferi sonrasında Antakya, Urfa, Trablusşam ve Kudüs’te krallık ve kontluklar kurulmuş oldu (d’Aguilers, 1968: 30, 127-128; İbn Şeddâd, 1994: 34, 47; Runciman, 1952: 1/ 221; Hill, 1962: 85- 92).
Musul Atabeyi İmamüddin Zengî’nin 1144 yılında Urfa kontluğunu yıkması üzerine, Avrupa’da ikinci bir Haçlı seferi çağrısı yapıldı. Kralı VII. Louis ve Alman İmparatoru III. Konrad’ın komuta ettiği Haçlılar, Anadolu’da Selçuklu Sultanı Mesud ve Halep Atabeyi ’nin mukavemetiyle karşılaştı. Yapılan savaşlar neticesinde Haçlılar, ordularının büyük bir kısmını kaybetti. bölgesine ulaşan Haçlılar, Akka’da yine büyük bir kuvvet toplayıp Şam üzerine saldırı planladılar. Ancak 1148 yılında Şam’a yaptıkları taarruz da neticesiz kalınca çok küçük bir birlik halinde Kudüs’e geri dönmek zorunda kaldılar. 1054 yılında Nûreddin Zengî Şam’ı alarak Haçlılara komşu oldu (Runciman, 1952: 2/ 219-239; Tyrensis, 2019: 22-24, 42-68).
Nûreddin Zengî’nin komutanlarından Şirkuh’un yeğeni Selâhaddîn, Mısır ve Suriye’yi kendi egemenliği altında birleştirdi. Bu dönemde Kerek hâkimi olan Renaud de Chatillon’un Kahire’den Mısır’a giden bir kervana saldırmasıyla Selâhaddîn-i Eyyûbî, Filistin’den birçok bölgeyi aldıktan sonra Hıttin mevkisinde Haçlılarla karşılaştı ve 1187 yılında yapılan savaş sonucunda parlak bir zafer elde etti. Bu zaferden üç ay sonra Kudüs’ü kuşatarak fethetti, Kubbetü’s-Sahre’nin tepesindeki haçı indirdi ve Haçlılar tarafından saray olarak kullanılan Mescid-i Aksâ’yı tekrar Müslümanların ine açtı. Tarihte eşi benzeri görülmemiş bir yle Hristiyanlara yaklaştı (Runciman, 1952: 2/377-394; Demirkent, 1996: 536).
Kudüs’ün elden çıkmasıyla Avrupa’da Üçüncü Haçlı Seferi tertip edildi. Sefere çıkan ordular 1189 yılında Akka’yı kuşattı. Akka önlerinde yaklaşık iki yıl süren çatışmalar ve savaşlar yapıldı. Fransa Kralı Philippe Auguste ve Kralı I. Richard ordu ve donanmalarıyla savaşa katıldılar. Netice itibariyle Akka ve kıyı şeridinde bulunan bazı yerler 1191 yılında Haçlıların eline geçti. Kudüs’ü alma teşebbüsünde bulundularsa da Selâhaddîn-i Eyyûbî tarafından püskürtüldüler. Ardından 1192 tarihinde Remle Anlaşması imzalandı (Kâtibü’l-İsfâhânî, 2004: 315-316; Şeşen, 2009: 339). Böylece Kudüs, Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin fethinden Devleti’nin sonuna kadar Müslüman egemenliğinde kaldı. Altıncı Haçlı Seferi sırasında 1229 yılında Kutsal Roma İmparatoru II. Friedrich’in girişimleriyle diplomatik olarak Kudüs, kısmen Haçlıların eline geçmişse de daha sonra tekrar tamamen Müslümanların elinde kaldı. Müslümanların yönettiği Kudüs’te farklı dinlere ve mezheplere mensup insanlar barış içinde yaşarken Haçlıların etkili olduğu zamanlarda özellikle Müslümanlara ve Yahudilere tanınmamıştır.1
İlk üç haçlı seferi sonrasında Kudüs’ü ele geçirmek için beş Haçlı seferi daha düzenlendi. Kısmen küçük başarılar elde edilse de mütemadiyen tanzim edilen Haçlı seferleri kimi zaman Konstantinapolis’e saldırmak gibi amaçlarından saparak farklı hedeflere yönelmiş ve başarısızlıkla neticelenmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Emanname; Hz. Ömer; Hz. Ömer Fermanı
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- d’Aguilers, Raymond (1968). Historia Francorum Qui Ceperunt Iherusalem, çev.: John Hugh Hill & Laurita L. Hill. Philadelphia: The American Philosophical Society Independence Square.
- Demirkent, Işın (1996). “Haçlılar”. Türkiye Diyanet İslam Ansiklopedisi, 14, 525-546. İstanbul: TDV Yayınları.
- Goddard, Hugh (2018). Ortaçağdan Günümüze Hristiyan Müslüman İlişkileri Tarihi, çev.: Şükrü Alpagut. İstanbul: Say Yayınları.
- Hill, Rosalind (1962). The Deeds Of The Franks And The Other Pilgrims to Jerusalem. Oxford: Oxford Press.
- İbn Şeddâd, Bahâüddîn Ebü’l-Mehâsin Yȗsuf b. Râfiʻ b. Temîm (1994). En-Nevâdirü’s-Sultâniyye ve’l-Mehâsinü’l-Yȗsufiyye Sîretü Selâhaddîn. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî.
- Kâtibü’l-İsfâhânî, İmâdüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Muhammed b. Hâmid (2004). El-Fethu’l-Kussî Fi’l-Fethi’l-Kudsî. Beyrut: Dârü’l-Menâr.
- Kolektif (2019). Anonim Süryani Kroniği, çev.: İlhan Aslan. İstanbul: Post Yayıncılık.
- Richard, Jean (2022). Haçlı Seferleri Tarihi, çev.: Özge Özdemir. İstanbul: Selenge Yayınları.
- Runciman, Steven (2019). Haçlı Seferleri Tarihi, çev.: Fikret Işıltan. Ankara: TTK Yayınları.
- Şeşen, Ramazan (2009). “Selahâddîn-i Eyyȗbî”. TDV İslam Ansiklopedisi, 36, 337-340. İstanbul: TDV Yayınları.
- Tyrensis, Willermus (2019). Haçlılar Türkler Karşısında: Haçlı Kroniği III (1143-1184), çev.: Ergin Ayan. İstanbul: Kronik Yayınları.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Uğurlu, Muhammed. “Kudüs (Haçlı Seferleri)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 956-958. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.