İçeriğe geç
TA · TARİH1 dk okuma · s. 953–954

Kudüs (Fâtimîler)

İNG

Jerusalem (Fatimid Period)

ALM

Jerusalem ( Die Fatimiden-Epoche)

FRA

Jérusalem (Période e Fatimide)

ARA

(القدس (العصر الفاطميّ

YAZAR

Muhsin DÜĞEROĞLU

ORCID 0000-0002-3975-6230

KİTAPTA

s. 953–954

Atıf al

Kudüs, tarih boyunca stratejik konumu ve dini önemiyle dikkat çeken bir şehir olmuştur. İslam dünyasında, 638 yılında Hz. Ömer döneminde fethedilen Kudüs, Emevîler, Abbâsîler ve Tolunoğulları tarafından yönetildikten sonra 10. yüzyılın son çeyreğinde Fâtımîler’in hakimiyeti altına girmiştir (İbnü’l-Esîr, 1991: 7/73).

Fâtımîler, 969 yılında Remle’de İhşîdîler’i yenerek Kudüs ve çevresindeki bölgeleri ele geçirmiştir. Bu dönemde hem İmparatorluğu hem de Karmatîler Kudüs’ü alma çabalarında bulunmuştur (Gül, 1997: 43-44). Ancak Fâtımîler buna izin vermemiş ve şehrin dini merkezli yapısına uygun bir yönetim sergilemeye çalışmışlardır.

Kudüs, Fâtımî yönetiminde hem hem de topluluklarına belirli özgürlükler tanımıştır. , dini mekanlarını yeniden inşa edebilme hakkına sahip olmuş ve dini bayramlarında özel izinler almışlardır. Ancak Halife Hâkim-Biemrillâh döneminde bu yeterince korunmamıştır. Bu durum, Bizans ile diplomatik sorunlara neden olmuştur (Hitti, 1981: 995).

11. yüzyılda Kudüs, 1016 ve 1033 yıllarında meydana gelen büyük depremlerle sarsılmıştır. Bu depremler, hem Mescid-i Aksâ hem de Kubbetü’s-Sahre gibi önemli yapıları ciddi şekilde etkilemiştir (Avcı, 2002: 328.). Depremler sonrasında Fâtımî yönetimi, şehrin surlarını ve bazı dini yapıları yeniden inşa etmiştir. Bu süreçte Hristiyan ve Yahudi cemaatlerin desteği de alınmıştır (Arslantaş, 2009: 75).

Fâtımîler, Kudüs’te Darü’l-ilim gibi kurumları kurarak fen ve dini bilimlerin gelişimini teşvik etmiştir. Bu dönemde yetişen ünlü bilim insanlarından Muhammed b. Ahmed et-Temîmî, özellikle tıp ve eczacılık alanında önemli eserler vermiştir. Fâtımîler, bu kurumlar aracılığıyla bilimsel ilerlemeye katkı sunmuşlardır (Kaya, 2011: 423-424).

1071 yılında Selçuklular, Fâtımî hakimiyetindeki Kudüs’ü ele geçirmişler ancak 1098 yılında Fâtımîler şehre tekrar hakim olmuşlardır (İbnü’l-Esîr, 1991: 8/73). Bu hakimiyet sadece bir yıl sürmüştür. Yaklaşık olarak bir asır süren Fâtımî hakimiyetinden sonra Haçlıların kontrolüne giren şehirde on binlerce Müslüman ve Yahudi katledilmiştir. Bu zulüm, Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin 1187’de Kudüs’ü fethetmesine kadar sürmüştür.

AYRICA BAKINIZ

Hz. Ömer FermanıKudüs (Dört Halife DönemiKudüs (Emevîler ve AbbâsîlerKudüs (EyyûbîlerKudüs (Haçlı SeferleriKudüs (Hz. Muhammed DönemiKudüs (İslam Öncesi

KAYNAKÇA

  • Arslantaş, Nuh (2009). İslam Dünyasında Depremler ve Algılanma Biçimleri. İstanbul: Gelenek Yayıncılık.
  • Avcı, Casım (2002). “Kudüs”. TDV İslam Ansiklopedisi, 26, 327-329.
  • Gül, Muammer (1997). XI. ve XII. Yüzyıllarda Kudüs [Basılmamış Doktora Tezi]. Elâzığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Hitti, Philip K. (1981). Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
  • İbn’ül Esir (1991). el-Kâmil fi’t-Tarih, çev.: Abdülkerim Özaydın; Ahmet Ağırakça; M. Beşir Eryarsoy; Abdullah Köşe; Hacı Yunus Apaydın & Zülfikar Tüccar. İstanbul: Bahar Yayınları.
  • Kaya, Mahmut (2011). “Muhammed b. Ahmed Temîmî”. TDV İslam Ansiklopedisi, 40, 423-424.

OKUMA ÖNERİLERİ

  • Çelik, Aydın (2018). Fâtımîler Devleti Tarihi (909-1171). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  • Çelik, Sebahattin (2021).”Şiî Fâtımîlerin Kudüs’ü Haçlılardan Geri Alma Girişimleri”. Journal of Islamicjerusalem Studies, 21 (1), 1-24.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Düğeroğlu, Muhsin. “Kudüs (Fâtimîler)”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 953-954. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.