Hess, Moses
İNG
Hess, Moses
ALM
Moses Hess
FRA
Hess, Moses
ARA
موزس (موشي)هس/ موسى هس
19. yüzyılda modern ulusal hareketinin kurucularından biri olan Moses Hess (1812–1875), filozof, yazar, komünist düşünür ve erken dönem lerdendir. Bonn’da doğan Hess, Yahudi bir sanayici olan babası ve dindar bir Yahudi olan dedesiyle yaşamış ve ken katı bir Yahudi aydınlanma (bkz. Haskala) i almıştır. Aldığı eğitimden memnun olmayan Hess, dini yaşamdan uzaklaşarak felsefeye yönelmiştir. Gençliğinde ticaret ve sanayi üretimiyle tanışmış ve deki sorunları görmüştür. Bu deneyimin aldığı idealist eğitimle çatışması, Hess’in düşünce dünyasında derin bir etki yapmıştır (Berlin, 2013: 213-214; Hertzberg, 1997: 117-118). Karl Marx, Friedrich Engels ve Ferdinand Lassalle’ın yol arkadaşı olan Hess, uzun süre “Komünist Haham” olarak anılmıştır. düşünce yapısı teolojik, felsefi, ve etik olmak üzere dört aşamadan geçmiştir (Hertzberg, 1997: 118).
Erken dönem eserlerinde (Die heilige Geschichte der Menschheit, 1837; Die europäische Triarchie, 1841 ve çeşitli makaleler) kendi’liği erişilebilir ve basit, kimliği ise eksiksiz olarak tasavvur etmiştir. Marx ve Engels’in “sol Hegelyenler” üzerindeki etkisine dair önemli bir figürdü. Önceleri dini “göksel siyaset” olarak eleştirmiş ve Yahudi unu teşvik etmiştir (Schoeps, 2013: 13). 1862’de yayımlanan Rom und Jerusalem, die letzte Nationalitätsfrage (Roma ve Kudüs: Yahudi Milliyetçiliği Üzerine Bir Çalışma) adlı eseri, onun ve bilim üzerine çalışmalarından güçlü bir ayrılışı işaret etmektedir. Bu eser, Hess’in Yahudiliğe, Yahudi halkına dönüşünü ve Yahudi milliyetçiliğine kayışını ortaya koymaktadır. Devrimci hareketle olan ilişkisinden dolayı sürgün edildiği Paris’te doğa bilimleri ve antropoloji okurken bu ideolojik evrimi başlamıştır (Hertzberg, 1997: 118). Kitabının girişinde, 20 yıllık bir yabancılaşmanın ardından halkıyla tekrar birlikte olduğunu yazmıştır. Hess, Yahudi halkının yeniden doğuşunu ve ’de toplanmayı savunan ilk kişilerden biri olmuştur (Hess, 1918: 35-40). Arthur Hertzberg’in vurguladığı üzere, “”, İtalya’nın birleşmesi ve ’nın umulan birleşmesinden sonra “son ulusal sorun” olarak düşünülüyordu (Hertzberg, 1997: 24). Aynı şekilde Hess’de İtalya’daki bu yükselişin Yahudilerin yükselişini müjdelediğini, Kudüs’ün bu noktada Yahudi birleşmesi açısından çok önemli olduğunu düşünüyordu (Hess, 1918: 36). Böylece Hess, dini, sosyal ve siyasi bağlılıkları teşvik eden bir nin Filistin’de inşasını savunmuştur. Bu hedefe ulaşmak amacıyla ’ya Mısır’daki Süveyş Kanalı’ndan Kudüs ve Ürdün’den Akdeniz’e kadar uzanan Yahudi yerleşimleri1 kurma çağrısında bulunmuştur (Hess, 1918: 149).
Hess, Modern Yahudi kimliğinin ulusal ve dini bağlılıkların karmaşık bir ağına dayandığını öne sürmüştür (Hess, 1918: 141-143). Bu nedenle Reform Yahudiliğini ve asimilasyonu sertçe eleştirmiştir. Alman Bildung/terbiye idealine kapılan Reform Yahudilerini, Yahudi ulusuna olan bağlılıklarını gizlemekle suçlamıştır. Emansipasyonun Yahudi geleneklerinden vazgeçmeyi gerektirmemesi gerektiğini savunmuştur (Hess, 1918: 14, 17, 58-59, 164). En önemli çalışması olan Roma ve Kudüs 12 mektup, bir önsöz, bir sonsöz, çeşitli ekler ve notlardan oluşur. Eser, 1862’de yayımlandığında beklenen ilgiyi görmemiş, satış başarısı elde edememiş ve çağdaş entelektüel çevrelerde sınırlı bir etkisi olmuştur. Reform yanlıları kitabı tamamen kınadılar. Isaiah Berlin gibi daha sonraki yorumcular ise eseri kusurlarına rağmen bir başyapıt olarak nitelendirmiştir (Berlin, 2013: 231). Hess’in etkisi uzun süre hafife alınmış, özellikle ler tarafından göz ardı edilmiştir. Hess’in Yahudi Milliyetçiği ve Filistin’e göç üzerine görüşleri diğer siyonist liderler (Leo Pinsker ve Theodor Herzl) tarafından benimsenecektir. Bu ise Filistin’e yönelik yerleşimci/ kolonyalist bir göç hareketini tetikleyecektir (Schoeps, 2013: 22). Hess, kategorize edilmesi zor, çelişkili bir figürdür. Gerçek yaşam eseri olarak kabul edilen Roma ve Kudüs, hem 19. yüzyılda hem de günümüzde Yahudiler hakkında önemli bilgiler içeren bir başvuru kaynağı olma niteliğini hala sürdürmektedir. Bugün ’in işgal ettiği iki önemli Filistin şehrinde sokaklara Hess’in adı verilmiştir.
DİPNOTLAR
- 1.Ayrıca bkz. Gaspçı Sömürgecilik; Gasp Yerleşimleri
AYRICA BAKINIZ
KAYNAKÇA
- Berlin, Isaiah (2013). Against the Current: Essays in the History of Ideas. Princeton: Princeton University Press.
- Hertzberg, Arthur (1997). The Zionist Idea: A History Analysis and Reader. Philadelphia & Jerusalem: The Jewish Publication Society.
- Hess, Moses (1918). Rome and Jerusalem: A Study Jewish Nationalism, çev.: Meyek Waxman. New York: Bloch Publishing Company.
- Schoeps, Julius H. (2013). Pioneers of Zionism: Hess, Pinsker, Rülf: Messianism, Settlement Policy, and the Israeli-Palestinian Conflict. Berlin & Boston: De Gruyter.
OKUMA ÖNERİLERİ
- Avineri, Shlomo (1985). Moses Hess: Prophet of Communism and Zionism, New York: Columbia University Press.
ATIF İÇİN
ATIF İÇİN
Kurt, Menderes. “Hess, Moses”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 718-720. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.