İçeriğe geç
SA · SANAT3 dk okuma · s. 558–560

Filistin Millî Tiyatrosu

İNG

The Palestinian National Theatre

ALM

Palästinensisches Nationaltheater

FRA

Théatre National Palestinien

ARA

المسرح الوطنيّ الفلسطينيّ

YAZAR

Seçkin SEVİM

ORCID 0000-0001-5992-8645

KİTAPTA

s. 558–560

Atıf al

Sanat ve kültür faaliyetleri, halkının özgürlük mücadelesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu doğrultuda Filistin Millî Tiyatrosu da Filistin halkının özlemlerine dair sanat, ve eğlence içerikli programlar üreten bir kültür kurumu olarak yola çıkmıştır (el-Hakawati, t.y.). Kudüs’te benzersiz bir kültür yaratmaya çalışan kurum; edebî ve entelektüel farkındalığı artırarak in ufkunu genişletmeyi ve kimlikleriyle gurur duyan bir topluluk oluşturmayı amaçlamıştır1 (Arab.org, t.y.). Filistinlilerin mücadelesini seçkinlerin dar alanından çıkarıp toplumun geniş kesimlerine ulaştırmış; pan-Arap ve pan-İslamist politikalar arasında sıkışan Filistinlilerin kimlik sorunlarını gündeme getirmiştir (Snir, 1998: 67).

Filistin’de tiyatro açısından ilk hareketlenmeler, “Hakawati” geleneği ile başlamıştır. Hakawatiler, Arap kültüründeki usta hikâye anlatıcılarıdır; bu kişiler merak uyandıracak hikâyeler anlatmalarıyla ünlüdürler. Söz konusu gelenek, tiyatro unsurlarının yanı sıra müzik ve hareketi de kullanmaktadır. Hakawatiler, kendi kültürlerine ait hikâyeleri ya da Binbir Gece Masalları’nın uyarlamalarını ülkenin dört bir yanına giderek halkla buluşturmuşlardır (Yeter, 2024).

Filistin’de tiyatronun evrimini üç aşamada özetlemek mümkündür: İlk aşama, 20. yüzyılın başından 1948’e kadar devam etmiştir. Hayfa’da yer alan Ortodoks Kulübü, Katolik Kulübü ve İslam Kulübü gibi kültür kulüplerinin yanı sıra Kudüs’te ve birkaç büyük şehirdeki misyoner ları aracılığıyla ortaya çıkan bir sanatsal hareketlilik söz konusudur. Al-Jawzi ailesinin sanatsal faaliyetleri ile Saliba kardeşler, Jameel Habib Bahry, Nasri kardeşler ve Jameel al-Jawzi gibi birkaç oyun yazarının ortaya çıkışı tiyatronun gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Oyunlar daha çok Arap yazarların eserlerinden alınmış ya da Avrupalı yazarların eserlerinden uyarlanmıştır (Elias, t.y.).

1948 sonrası dönem siyonist işgalciliğinin her alanda baskısını arttırdığı ve sanat dahil Filistin’e ait her şeyi yok etmeye yöneldiği bir dönemdir2. Onun için tarihçiler bu süreci tiyatro açısından dikkate değer bulmazlar. Ancak bu dönemde ’in tiyatroları bir propaganda aracı olarak kullandığı göz ardı edilmemelidir. Filistinliler tarafından yazılıyormuş gibi gösterilen oyunlarla İsrail’i öven manipülatif gösterimler dikkati çekmektedir. Bunlardan biri olan İsrail’deki Arap Köyünün 10 Yıldaki Gelişimi adlı oyun, bir ailenin köylerinde yaşanan dönüşüm karşısında duydukları hayranlığı konu almakta, İsrail’in Araplara “özgürlük” ve “kültürel zenginlik” getirdiği propagandasını yapmaktadır (Yeter, 2024).

Filistin tiyatrosunun 1967’den sonraki tarihi, ülkede tiyatronun gelişimindeki ikinci aşama olarak değerlendirilebilir (Elias, t.y.). 5 Haziran 1967 tarihinde güçlerin desteğini alan İsrail, savaş uçaklarıyla saldırıya geçmiş ve bazı Arap ülkeleri ile çatışmıştır. Çatışmalar sonucunda Filistin’deki işgalini genişletmiş ve 300 bin Filistinliyi zorla yerlerinden etmiştir3. İsrail’in Filistin topraklarına hukuksuz bir şekilde el koyması, Filistinliler tarafından “” () olarak hüzünle anılmaktadır (Biçeroğlu & Omar, 2024). Filistinliler, bu tarihten sonra Arap ülkeleri ile olan ilişkilerini yeniden gözden geçirmiş; siyasi, ve sosyal alanlarda gelişen millî kimlik arayışını merkeze alan yeni stratejiler geliştirmeye başlamışlardır (Lionis, 2016: 15).

Filistin Millî Tiyatrosu, 1967 sonrasında oluşan tabloda hareketine entegrasyon sağlamış; hem yurt içinde hem de yurt dışında Filistin millî kimliğini yansıtan bir tiyatro kültürü geliştirmek için güçlü bir motivasyona sahip olmuştur. 1969’da Kahire’de tiyatro eğitimi alan Khalil Tafesh, Filistin Ulusal Tiyatro Topluluğu’nu kurmuştur. ’da tiyatro, belirli bir izleyici kitlesini hedeflemiş ve önemli bir toplumsal rol üstlenmiştir. Ne var ki repertuvar eksikliğinden uzman yetersizliğine kadar pek çok sorunla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu sorunlara İsrail’in kısıtlamaları da eklenmiş; izne tabi olan performanslar yasak ve le karşılaşmıştır4. Theatre Family Topluluğu, 1970’te Ramallah’ta kurulmuş ve daha sonra Balalin Topluluğu adını almıştır. İki yıl sonra, Ramallah’ta Dababis Topluluğu kurulmuştur. El-Hakawati Topluluğu ise 1983’te Dababis Topluluğu’ndan doğmuş ve Filistin Millî Tiyatrosu adıyla varlığını sürdürmüştür. François Abou Salem, Jackie Lubeck, Radi Shehadeh ve Edward Muallem sayesinde Filistin Tiyatrosu’nun (El-Hakawati Tiyatrosu) temelleri atılmıştır. Çok sayıda oyun sahneleyen El-Hakawati Tiyatrosu, Kudüs’teki yanmış bir tiyatroyu 1984 yılında bir tiyatro merkezine dönüştürmüştür (Elias, t.y.).

Filistin tiyatrosunun gelişimindeki üçüncü aşama ise 1993’te başlamıştır. Oslo Anlaşması ve ’nin (PA) kurulması sonrasında tiyatro kurumlarının yapısı büyük ölçüde değişmiştir. Kültür Bakanlığı gibi resmî kurumların varlığına rağmen tiyatrolara ayrılan bütçe oldukça sınırlı düzeyde kalmıştır (Elias, t.y.).

Zorla yerlerinden edilen Filistinlilerin5 hikâyelerinin yeni kuşaklara aktarılmasını sağlayan El-Hakawati Tiyatrosu, Filistinliler için bir direniş aracı olmuştur. Tüm zorluklara rağmen Filistin halkının coğrafi, siyasi ve kültürel varlığını sürdürebilmek için verdiği mücadelede önemli bir misyon üstlenmiştir. Dolayısıyla El-Hakawati Tiyatrosu’nun hikâyesi, nin hikâyesidir.

KAYNAKÇA

  • Arab.org (T.Y). El- Hakawati (Filistin Ulusal Tiyatrosu). Erişim Tarihi: 15.03.2025, https://arab.org/tr/directory/palestinian-national-theater/.
  • Biçeroğlu, Ekrem & Omar, Qais Omar Darwesh (2024). “Gazze’de Vahşet Saçan İsrail’in ‘Altı Gün Savaşı’nda İşgal Ettiği Topraklarda 57 Yıl Geçti”. AA. Erişim Tarihi: 07.03.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazzede-vahset-sacan-israilin-alti-gun-savasinda-isgal-ettigi-topraklarda-57-yil-gecti/3240799.
  • El-Hakawati (T.Y). Helped in Shaping the Identity of the Palestinian Theatre. Erişim Tarihi: 15.03.2025, https://el-hakawati.org.
  • Elias, Marie (T.Y). “Palestinian Theater: The Bumpy History of a Maturing Art”. Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. Erişim Tarihi: 15.03.2025, https://www.palquest.org/en/highlight/10520/palestinian-theater.
  • Lionis, Chrisoula (2016). Laughter in Occupied Palestine: Comedy and Identity in Art and Film. New York: Bloomsbury Publishing.
  • Snir, Reuven (1998). “The Palestinian al-Hakawati Theater: A Brief History”. The Arab Studies Journal, 6 (2/1), 57-71.
  • Yeter, Kübra (2024). “Yaşam Uğruna Sanat: Geçmişten Günümüze Filistin Tiyatrosu”. Yenie. Erişim Tarihi: 24.01.2025, https://yenie.net/yasam-ugruna-sanat-gecmisten-gunumuze-filistin-tiyatrosu/.

ATIF İÇİN

ATIF İÇİN

Sevim, Seçkin. “Filistin Millî Tiyatrosu”. Filistin Sözlüğü. ed. Hasan Yücel Başdemir - Metin Uçar. 558-560. Ankara: Anadolu Ajansı - AA Kitap, 2026.